II SA/Łd 174/13

Dnia 26 kwietnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant pomocnik sekretarza sądowego Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2013 roku sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. a.bł. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania R. A., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: K.p.a.), art. 5 ust. 3 pkt 2, ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r., poz. 1228 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy N. z dnia [...] w sprawie uznania R. A. za dłużnika alimentacyjnego. Ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż stosownie do art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wystąpił z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego z uwagi na przyznanie, decyzją z dnia [...], osobie uprawnionej – M. A. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 stycznia 2012r. do dnia 30 września 2012r.. W dniu 9 sierpnia 2012r. R. A. doręczone zostało zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie. Decyzją z dnia [...], nr [...], organ I instancji orzekł o uznaniu R. A. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu od powyższej decyzji R. A. nie zgodziła się z rozstrzygnięciem uznającym go za dłużnika alimentacyjnego, gdyż wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 13 października 2011r., w sprawie sygn. akt [...], zasądzający alimenty nie jest wyrokiem prawomocnym. Wniósł w związku z powyższym o uchylenie zaskarżonej decyzji. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, iż decyzja o uchylaniu się dłużnika alimentacyjnego od zobowiązań alimentacyjnych nie należy do kategorii decyzji uznaniowych, co wynika z zapisu art. 5 ust. 3 ustawy, który stanowi, iż w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dalej organ wskazał, iż zgodnie z normą zawartą w art. 5 ust. 3a ustawy, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Przenosząc powyższe regulacje do okoliczności niniejszej sprawy Kolegium wyjaśniło, iż obowiązek alimentacyjny R. A. powstał na mocy wyroku Sądu Rejonowego w B., III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 13 października 2011r., w sprawie sygn. akt [...]. Wyrok powyższy zasądza z dniem 1 października 2011r. alimenty od pozwanego R. A. na rzecz małoletniego M. A. w kwocie po 500,00zł miesięcznie. Wyrokowi temu nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Organ wskazał, iż strona nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego, zatem w dniu 8 listopada 2011r. została wszczęta egzekucja świadczeń alimentacyjnych, co wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Ł.–W. w Ł. z dnia 12 stycznia 2012r., w sprawie o nr [...]. Egzekucja powyższych świadczeń okazała się bezskuteczna, zatem decyzją Wójta Gminy w B. z dnia [...] zostało przyznane A. A. świadczenie alimentacyjne na rzecz małoletniego M. A. w wysokości 500,00zł. miesięcznie na okres od 1 stycznia 2012r. do 30 września 2012r.. Kolegium podkreśliło, iż dla uznania za dłużnika alimentacyjnego wystarczy, iż wyrok zasądzający alimenty ma nadaną klauzulę natychmiastowej wykonalności, a zobowiązany nie wywiązuje się z nałożonego wyrokiem sądu obowiązku alimentacyjnego. W przedmiotowej sprawie, wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 13 października 2011r. jest nieprawomocny, bowiem postępowanie w sprawie nie zostało zakończone. Na skutek apelacji wniesionej przez skarżącego Sąd Okręgowy w Ł. XII Wydział Cywilny – Rodzinny postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2012r. w sprawie sygn. akt [...] zawiesił postępowanie apelacyjne. Jednakże wyrok z dnia 13 października 2011r., ma nadaną klauzulę natychmiastowej wykonalności, która nie została uchylona, zatem wyrok jest wykonalny od dnia wydania orzeczenia i na tej podstawie zobowiązany do alimentacji R. A. powinien wywiązywać się z obowiązku alimentacyjnego względem małoletniego dziecka. Na skutek niedopełnienia powyższego obowiązku Wójt Gminy B. przyznał uprawnionemu M. A. świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Zatem organ przyznający świadczenie ma prawo domagać się zwrotu wypłaconych świadczeń, a w konsekwencji uznać dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Dalej Kolegium stwierdziło, iż R. A. jest dłużnikiem alimentacyjnym, który odmówił przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, co wynika zarówno z notatki służbowej z dnia 22 sierpnia 2012r. jak i pism wyjaśniających strony z dnia 30 lipca 2012r. i 22 sierpnia 2012r., w których stwierdza, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Następnie organ wskazał, iż instytucja uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań na gruncie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie wynika z samego faktu bycia dłużnikiem alimentacyjnym ale wymaga pewnego "negatywnego" zachowania się tego dłużnika, w sposób określony w art. 5 ust. 3 tejże ustawy. W przedmiotowej sprawie organ I instancji zawiadomił skarżącego pismem z dnia 7 sierpnia 2012r. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w związku z odmową przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Zawiadomienie powyższe zostało doręczone skarżącemu w dniu 9 sierpnia 2012r., co potwierdza podpis na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W odpowiedzi, w dniu 22 sierpnia 2012r. strona złożyła oświadczenie, w którym stwierdziła, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym ponieważ w sprawie o alimenty został wydany wyrok o podwyższenie alimentów czyli nie w jego sprawie, a to znaczy, że komornik sądowy nie powinien prowadzić egzekucji, a Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w B. nie powinien wypłacać pieniędzy żonie, ponieważ wszystkie te sprawy są w trakcie postępowań sądowych. Dalej organ wskazał, iż w dniu 13 września 2012r. skarżący złożył kolejne pismo, w którym wskazał, iż nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Kolegium zauważyło jednak, iż z zaświadczenia Komornika sądowego z dnia 16 sierpnia 2012r. wynika, iż wobec skarżącego prowadzona jest egzekucja sądowa należności alimentacyjnych i w okresie od 1 stycznia 2012r. do 16 sierpnia 2012r. nie wyegzekwowano od strony żadnych kwot. Bezspornym jest zatem, iż w przedmiotowej sprawie skarżący nie regulował przez okres ostatnich 6 miesięcy zobowiązań alimentacyjnych na rzecz uprawnionego w wysokości 50% zasadzonych alimentów. Ustalenie to, w świetle art. 5 ust. 3a ustawy, obligowało organ do uznania strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. A. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako w całości bezzasadnej i szkodliwej, gdyż jest niezgodna z Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. nie znajdując uzasadnienia dla zarzutów skargi wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada zatem, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) pozostaje zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz normami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W toku kontroli sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej w uzasadnieniu przywoływana jako: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, mając na względzie regulację art. 135 P.p.s.a. sąd administracyjny stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Przepis miarodajny dla oceny legalności zaskarżonej decyzji zawiera wskazywana już powyżej ustawa z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.), która w art. 5 ust. 3 stanowi, iż w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Mając na uwadze, iż w oparciu o powyższą normę prawną wydane zostało zaskarżone do Sądu rozstrzygnięcie, to uznać wypada, iż organy powołały się w niniejszym postępowaniu na odpowiednią podstawę prawną. Analiza powyższej normy prawnej nie nastręcza problemów interpretacyjnych. Nie ulega także wątpliwości, iż uznanie za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych pociąga za sobą określone reperkusje i może implikować zatrzymanie prawa jazdy takiego dłużnika lub wszczęcie wobec niego postępowania karnego o przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.). Tym samym uznanie za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest niewątpliwie środkiem dyscyplinującym do wywiązywania się z obowiązków alimentacyjnych. Zasadnie na tą kwestię wskazuje skarżący, dając tym samym do zrozumienia, że świadom jest ewentualnych dalszych następstw wydanej decyzji. W realiach niniejszej sprawy – wbrew temu co zupełnie gołosłownie twierdzi skarżący – zostały ustalone okoliczności umożliwiające zastosowanie wskazanej powyżej regulacji prawnej. Na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec jego małoletniego dziecka. Stosownie bowiem do treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r., poz. 788 ze zm.) rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Powyższa norma czyni skarżącego dłużnikiem alimentacyjnym wobec jego małoletniego syna M. Obowiązek alimentacyjny został skonkretyzowany wyrokiem sądu powszechnego, który wysokość obciążających skarżącego świadczeń alimentacyjnych określił na kwotę 500zł miesięcznie. W sposób jasny i przekonywujący organ odwoławczy wskazał z jakiego powodu wyrok Sądu Rejonowego w B. opatrzony rygorem natychmiastowej wykonalności stał się podstawą do wszczęcia i prowadzenia egzekucji świadczeń alimentacyjnych pomimo tego, iż wyrok ten nie jest jeszcze prawomocny. Walor natychmiastowej wykonalności wyroku zasądzającego alimenty wynika z przepisu art. 333 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) i umożliwia urzeczywistnienie orzeczenia przy zastosowaniu środków przymusu państwowego jeszcze przed tym zanim orzeczenie to stanie się prawomocne, a więc przed wyczerpaniem przysługujących stronie środków odwoławczych od tego orzeczenia. Okoliczność, iż skarżący nie chce zrozumieć mechanizmów prawnych umożliwiających egzekwowanie świadczeń wynikających z nieprawomocnych jeszcze orzeczeń sądowych i z uporem twierdzi, że nie jest dłużnikiem alimentacyjnym bowiem nie uprawomocnił się jeszcze wyrok ustalający alimenty, nie może dla niniejszej sprawy mieć doniosłego znaczenia. Podobnie, jak podnoszona przez skarżącego kwestia przedmiotu postępowania sądowego wskazanego jako podwyższenie alimentów, nie zaś jako ich ustalenie. Nawet gdyby przyjąć, iż skarżący ma w tym zakresie rację i sąd rodzinny w wydanym orzeczeniu w tym zakresie popełnił błąd, to kwestia ta nie może być nawet skutecznie podnoszona w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w następstwie zaopatrzenia takiego orzeczenia w klauzulę wykonalności. Postępowanie egzekucyjne ma bowiem zupełnie inne cele i generalnie nie może służyć do naprawiania ewentualnych błędów orzeczeń sądów powszechnych. Podobnie kompetencji tych pozbawione są organy administracji, które prowadząc postępowanie w oparciu o przepis art. 5 ust. 3 ustawy opierają się wyłącznie na stwierdzeniu organu prowadzącego sądową egzekucję należności alimentacyjnych, iż egzekucja ta jest bezskuteczna. Organy te pozbawione są natomiast kompetencji do badania poprawności prowadzonej egzekucji sądowej, w tym do badania prawidłowości wystawionego tytułu wykonawczego. Analizując postępowanie organów administracji w powyższym zakresie wypada wskazać, iż organ uczynił wszystko aby przybliżyć skarżącemu zarówno podstawy jego odpowiedzialności jako dłużnika alimentacyjnego, jak i jego sytuację prawną w niniejszym postępowaniu. Okoliczność, iż skarżący wiedzy tej nie chciał zrozumieć i tym samym zaakceptować regulacji prawnych obowiązujących w powyższym zakresie, pozostaje już poza sferą kontroli sądu. Organy w sposób nie budzący wątpliwości ustaliły nadto, iż egzekucja świadczeń alimentacyjnych prowadzona w oparciu o wystawiony przeciwko skarżącemu tytuły wykonawczy pozostaje bezskuteczna. Zresztą trudno dziwić się temu ustaleniu skoro skarżący konsekwentnie podnosi, iż nie jest dłużnikiem alimentacyjnym. Słusznie jednak dostrzega organ odwoławczy, iż postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie może poprzestać na ustaleniu bezskuteczności egzekucji. Konieczne jest ustalenie kwalifikowanych okoliczności wskazujących na negatywne zachowanie dłużnika. Okoliczności te wymienia wskazany już powyżej przepis art. 5 ust. 3 ustawy. Analizując powyższą przesłankę należy zgodzić się z organami, iż odmowa przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego dokonane przez skarżącego w dniu 22 sierpnia 2012r. wyczerpują znamiona negatywnego zachowania dłużnika opisane w powyższym przepisie. Kwestie te zostały należycie udokumentowane sporządzoną notatką służbową, której treść koresponduje ze stanowiskiem skarżącego wyrażanym w jego pismach składanych w toku całego prowadzonego postępowania. Nie można także zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego co do właściwego z jego strony współdziałania z organem pomocowym, a w szczególności co do okoliczności odmowy przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Zarzuty te podnoszone już w odwołaniu od decyzji organu I instancji mają jedynie walor procesowy i obliczone są na uzyskanie doraźnego, pozytywnego rozstrzygnięcia, nie prowadzą zaś do rzeczywistego uczynienie zadość obowiązkom, o których mowa w powyższym przepisie. Gdyby rzeczywiście wolą skarżącego było wypełnienie tych obowiązków, to chociażby w toku postępowania odwoławczego mógł ta uczynić, uniemożliwiając tym samym uznanie go za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Nic takiego jednak nie stało się i zamiast podporządkowania się treści przepisu prawa skarżący prowadził z organami miałką polemikę na temat pojęcia dłużnika alimentacyjnego. Organ zasadnie wskazał także na negatywną przesłankę wydanej decyzji wyrażoną w przepisie art. 5 ust. 3a ustawy, stanowiącym, iż decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Skoro sądowy organ egzekucyjny stwierdził bezskuteczność prowadzonej egzekucji, a skarżący nie potrafił wykazać jakie świadczenia i o jakiej wartości przekazywał małoletniemu dziecku w wykonaniu obowiązku alimentacyjnego, to zasadnie organy uznały, iż powyższe uregulowanie nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. LS