II SA/Łd 174/13

Dnia 12 listopada 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w Wydziale II Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokat E.S. o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi R.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego p o s t a n a w i a odmówić przyznania wynagrodzenia. AG Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę R.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2013 r. Referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika w osobie adwokata. W dniu 1 sierpnia 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka delegowała do zastępstwa z urzędu adw. M. K. W dniu 14 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nieopłaconej w całości ani w części. Jednocześnie wnioskodawca przedstawił opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 9 września 2013 r. Referendarz sądowy przyznał adw. M. K. wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W dniu 25 września 2013 r. Okręgowa Rada Adwokacka, na wniosek skarżącego, dokonała zmiany osoby pełnomocnika i do reprezentowania skarżącego przed tut. Sądem wyznaczyła adw. E. S., która w dniu 2 listopada 2013 r. przedstawiła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej skarżącemu z urzędu. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2013 r.. poz. 270 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a., wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W pierwszej kolejności, w ślad za postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010 r., II FZ 143/10 stwierdzić należy, że przepis art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na sąd (referendarza sądowego) obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W orzecznictwie sądów administracyjnych z treści art. 250 p.p.s.a. wywodzi się, że pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 720/04, post. NSA z dnia 18 października 2007 r., II FZ 515/07, wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 lutego 2008 r., II SA/Bk 835/07). Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu (referendarza sądowego) ustalenia charakteru dokonywanych przez adwokata czynności. Warunkiem uznania, że czynności dokonywane przez adwokata mieszczą się w ramach pomocy prawnej, za której koszty ponosi Skarb Państwa, jest zaliczenie ich do pomocy prawnej niezbędnej i efektywnej, adekwatnej do sytuacji strony. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy uznać, że charakter czynności dokonanych przez adw. E. S. nie pozwala na przyjęcie, że udzielona przez nią pomoc prawna w postaci sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tut. Sądu z dnia 26 kwietnia 2013 r. uprawnia do przyznania wynagrodzenia. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461), którego przepis § 19 stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 - 5 oraz niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. Stosownie natomiast do treści § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej sporządzenie albo opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli sprawy nie prowadził ten sam adwokat w drugiej instancji - 75 % tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 złotych. Już tylko literalne brzmienie cytowanego § 18 rozporządzenia wskazuje, że sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pełnoprawną postać pomocy prawnej. Adwokat ma prawo odmówić wniesienia środka zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna, a odmowa ta nie narusza konstytucyjnego prawa strony do sądu. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż odmowa sporządzenia środka odwoławczego jest czynnością z zakresu pomocy prawnej, co wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 21 września 2000 r., III CZP 14/00. Sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, która przedstawiana jest stronie stanowi realną czynność z zakresu pomocy prawnej, która na danym etapie postępowania konsumuje przyznane stronie skarżącej prawo pomocy. Skonsumowanie tak rozumianego prawa pomocy powoduje, że strona, której prawo pomocy zostało przyznano, nie może twierdzić, że pomoc prawna nie została jej udzielona, gdyż adwokat odmówił wniesienia środka zaskarżenia. Udzielenie pomocy prawnej w takiej formie stanowi podstawę do domagania się przez pełnomocnika strony jej opłacenia przez Skarb Państwa. W konsekwencji poszukiwanie przez stronę, której prawo pomocy zostało przyznane innego adwokata, który zrealizuje jego wolę wniesienia środka zaskarżenia, wbrew uprzednio wyrażonej opinii fachowego pełnomocnika, nie może odbywać się już w ramach nieodpłatnej pomocy prawnej. Przyjęcie odmiennego poglądu prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której każdy kolejny adwokat, który w sposób uprawniony sporządzałby opinię o braku podstaw do wniesienia środka zaskarżenia, otrzymywałby wynagrodzenie ze środków budżetowych. Tym samym należy stwierdzić, że wyznaczenie w sprawie przez Okręgową Radę Adwokacką następnego pełnomocnika z urzędu, który wydał tożsame stanowisko o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie uzasadnia przyznania mu wynagrodzenia za pomoc prawną. Podkreślenia bowiem wymaga, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu koszty związane z jego wynagrodzeniem obciążają Skarb Państwa. Nieusprawiedliwione jest zatem przyznawanie ze środków publicznych wynagrodzenia dwóm pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy podejmowali w sprawie te same działania, w tym sporządzili dwie podobne w treści opinie o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W istocie oznaczałoby to bowiem nieuzasadnione i nadmierne obciążenie Skarbu Państwa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w post. z dnia 13 grudnia 2007 r., II OZ 1287/07 oraz z dnia 28 maja 2013 r., II FZ 303/13). Reasumując, postanowienie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. W niniejszej sprawie należało zatem uznać, że w sytuacji wcześniejszego wniesienia przez poprzedniego pełnomocnika ustanowionego z urzędu opinii o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej i przyznania mu za tę czynność wynagrodzenia, nieuzasadnione byłoby przyznanie kolejnemu adwokatowi wynagrodzenia za "podtrzymanie" tejże opinii. Wobec powyższego na podstawie art. 250 oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu. AG