II SA/Łd 199/08

Dnia 3 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Protokolant Asystent sędziego Beata Czyżewska, Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi J. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich oddala skargę. - Pismem z dnia 15 grudnia 2005 r. sprecyzowanym następnie w dniu 24 lipca 2006 r. J.J. zwrócił się do Prezydenta Miasta Ł. wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A. Postanowieniem z dnia [...] r. Nr [...] Wojewoda [...] wyłączył Prezydenta Miasta Ł., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej od rozpatrzenia wniosku J.J. i wyznaczył do jego rozpoznania Starostę Ł., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Starosta Ł. wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 128 i następne ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) oraz art. 104 i 105 kpa umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A., oznaczoną na mapie sytuacyjnej z projektem podziału nr 5/3431, jako działki nr 121/1 o pow. 285 m2, nr 122/1 o pow. 179 m2, nr 122/2 o pow. 20 m2, nr 122/3 o pow. 834 m2. W jej uzasadnieniu, organ orzekający podniósł, iż przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta Ł. z dnia 2 marca 1960 r. sygn. akt Ns I 210/60 o stwierdzeniu zasiedzenia. Nieruchomość ta stała się własnością Skarbu Państwa w trybie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Zdaniem Starosty, w obecnie obowiązującym systemie prawnym brak jest przepisu prawa materialnego upoważniającego organ administracji publicznej do ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na mocy przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich. Z tego też powodu, postępowanie wszczęte wnioskiem J.J. należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Odwołując się od powyższej decyzji, J.J. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zgodnej z obecnie obowiązującymi zasadami państwa prawnego. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wyjaśniając motywy rozstrzygnięcia, organ II instancji podkreślił, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy świadczy o tym, że nieruchomość położona w Ł. przy ul. A., uregulowana niegdyś w księdze wieczystej Rep. hip.[...], na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta Ł. z dnia 2 marca 1960 r. stanowi własność Skarbu Państwa. Właścicielami spornej nieruchomości byli A. i A.V. J.J. jest ich następcą prawnym, co wynika ze znajdujących się w aktach postępowania postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku (postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia 29 października 1996 r., sygn. akt I Ns 464/96, postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 17 lipca 1995 r. sygn. akt V Ns.II.1440/95, postanowienie Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 8 grudnia 1975 r. sygn. akt VII Ns II 3065/75, postanowienie Sądu Rejonowego w C. z dnia 1 października 1999 r. sygn. akt I Ns 671/99). Sposób przejęcia nieruchomości, skutkuje w ocenie Wojewody tym, iż wniosek J.J. o ustalenie odszkodowania za przejęcie omawianej nieruchomości nie może zostać rozpatrzony na drodze postępowania administracyjnego. Gdyby tego rodzaju roszczenie mogło być rozpatrywane na drodze administracyjnej, wówczas zostałoby przekazane do właściwości organów administracyjnych przez przepisy szczególne (art. 2 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego). Brak takich regulacji powoduje zaś, że sprawa z wniosku J.J. jest sprawą cywilną w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, a nie sprawą administracyjną i do jej rozpoznania właściwy jest sąd powszechny. Z tych względów, Starosta zasadnie uznał, iż postępowanie jest bezprzedmiotowe i winno zostać umorzone. Wydanie w tej sprawie decyzji merytorycznej oznaczałoby w przekonaniu Wojewody, podjęcie rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej i stanowiłoby podstawę do stwierdzenia jej nieważności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, J.J. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz ustalenie od Skarbu Państwa - Funduszu Gospodarki Gruntami na rzecz skarżącego stosownego odszkodowania. W motywach skargi, podniósł zarzuty przeciwko wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjny sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, że sąd administracyjny oceniając legalność zaskarżonego aktu administracyjnego, bada czy jest on zgodny z przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, regulującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W rozpoznawanej sprawie podstawę prawną decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. o umarzeniu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A (oznaczoną na mapie sytuacyjnej z projektem podziału nr 5/3431, jako działki nr 121/1 o pow. 285 m2, nr 122/1 o pow. 179 m2, nr 122/2 o pow. 20 m2, nr 122/3 o pow. 834 m2), stanowił między innymi art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu, gdy postępowanie stało się z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które zresztą skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela przyjmuje się, że sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 kpa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne, czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne. Innymi słowy, przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie ma podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza bowiem brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 967/05, opubl. LEX nr 201507; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 r. sygn. akt III SA 2225/01, opubl. Biul. Skarb. 2003/6/25; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2001 r. sygn akt I SA 2032/99 opubl. Lex nr 75519). W rozpoznawanej sprawie niespornym jest, że skarżący J.J., jako następca prawny A. i A.V., domagał się od organów administracji publicznej ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A. Jak wynika z załączonej do akt dokumentacji przedmiotowa nieruchomość na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla miasta Ł. z dnia 2 marca 1960 r. sygn. akt Ns I 210/60 o stwierdzeniu zasiedzenia, przeszła na własność Skarbu Państwa. Skarb Państwa stał się bowiem jej właścicielem w trybie art. 34 ust.1 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 87 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 34 ust. 1 tego dekretu własność majątków opuszczonych podlegała przejęciu na rzecz Skarbu Państwa w drodze przedawnienia (zasiedzenia), które stanowi instytucję prawa cywilnego. O cywilnym charakterze przejęcia nieruchomości na podstawie przepisów tego dekretu przesądza także stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa własności nieruchomości wskazanym wyżej postanowieniem Sądu Powiatowego dla miasta Ł. W tej sytuacji, skoro sprawa przejęcia nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A. ma charakter sprawy cywilnej, to nie budzi żadnych wątpliwości fakt, że wniosek J.J. o ustalenie odszkodowania za tą nieruchomość nie mógł być rozpatrzony w formie decyzji administracyjnej na drodze postępowania administracyjnego. Zgodzić się bowiem trzeba, ze stanowiskiem organu orzekającego, że gdyby tego rodzaju roszczenie mogło być rozpatrywane na drodze administracyjnej, zostałoby przekazane na mocy przepisów szczególnych do właściwości organów administracyjnych. W przepisach obowiązującego prawa brak jest jednak takich regulacji, co oznacza, iż sprawa ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) jest sprawą cywilną i mogłaby być ewentualnie przedmiotem odrębnego postępowania przed właściwym sądem powszechnym. Podsumowując, skoro przedmiotowa sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej, gdyż jak zostało to już wyjaśnione, w obowiązującym systemie prawnym brak jest przepisu prawa materialnego, który upoważniałby organ administracji publicznej do jej rozstrzygnięcia w drodze decyzji administracyjnej, zarówno pozytywnej jak i negatywnej, organ administracyjny zobowiązany był wydać decyzję administracyjną o umorzeniu tego postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość w trybie art. 105 § 1 kpa. W tym stanie rzeczy, Sąd nie stwierdziwszy podstaw prawnych do uwzględnienia skargi J.J. na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o jej oddaleniu. B.C.