II SA/Łd 200/06

Dnia 25 kwietnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie: Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska, Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant referent stażysta Jarosław Moraczewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2006 roku sprawy ze skargi B. J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz B. P. kwotę złotych 100 (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] B. P. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji na roboty przymusowe. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przesiedleńczym w P., utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie decyzją z dnia [...], po rozpoznaniu odwołania B. P.. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W uzasadnieniu wyjaśniono, że B. P. przebywał w obozie przejściowym w P., a obóz ten stosownie do informacji zawartych w informatorze encyklopedycznym "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 – 1945" Warszawa 1979r., był obozem przejściowym, jednak zgodnie z § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, nie był obozem karnym ani wychowawczym, jak również wymienionym w § 6 tegoż rozporządzenia miejscem odosobnienia określonym w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c powołanej ustawy, w którym pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Stwierdzono również, iż podnoszona przez stronę okoliczność wykonywania prac przymusowych nie jest tytułem do nabycia uprawnień kombatanckich. Na powyższą decyzję B. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając mu błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 ust. 1 pkt 1 lit. c. ustawy z dnia ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W skardze podniósł, iż żądał przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu przebywania w okresie II wojny światowej wraz z rodzicami w wieku do 14 lat w obozie przejściowym w P., gdzie pozostawał do czasu wywiezienia na roboty przymusowe do Francji. Wskazał również, że obóz przejściowy w P., chociaż nie był z nazwy obozem karnym czy wychowawczym, to był jednak miejscem odosobnienia. Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd wskazał , że postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu decyzja została podjęta po uprzednim wprowadzeniu B. P. przez organ w błąd co do obowiązujących w sprawie przepisów prawnych i nakłonieniu go do zmiany treści wniosku. Pierwotny wniosek B. P. z dnia [...] obejmował żądanie przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji na roboty przymusowe. Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z dnia [...] poinformował skarżącego o możliwości ubiegania się o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy o kombatantach (...), sugerując, iż są one korzystniejsze niż świadczenia pieniężne za pracę przymusową. B. P. nadesłał żądane dokumenty zawierające uzupełnienie wniosku o uprawnienia kombatanckie, po czym Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił mu przyznania uprawnień kombatanckich, W tych okolicznościach, w ocenie Sądu, organ administracji publicznej naruszył wyrażoną w art. 9 k.p.a., zasadę należytego i wyczerpującego poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw w toczącym się postępowaniu. Sąd dodatkowo podniósł, że organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego, zaś decyzję podjął w sprawie przyznania uprawnień kombatanckich. Zebrane w sprawie dowody potwierdzają tymczasem okoliczność pracy przymusowej B. P. na deportacji - stąd naruszono przepis art. 7 i art. 77 k.p.a.. Sąd uznał, że zaskarżona decyzja naruszyła również art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. W jej uzasadnieniu nie dokonano bowiem analizy przepisu art. 4 ustawy w świetle stanu faktycznego sprawy oraz zebranego materiału dowodowego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 §1 pkt 1 kp.a., art. 4 ust.1 pkt 1 lit. a)-c), art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Organ ustalił m.in. na podstawie informacji udzielonej przez Archiwum Państwowe z dnia [...] oraz pisma IPN z dnia [...], że B. P. w kwietniu 1944 roku nie mógł przebywać w obozie w P., gdyż nie było tam wtedy obozu podległego Centrali Przesiedleńczej w P. Oddział w Ł.. Prawdopodobnym byłoby natomiast to, że przebywał w którymś z obozów podległych Centrali Przesiedleńczej zlokalizowanych w samej Ł., czego być może nie jest świadomy. Z tego też względu organ administracji pismem z dnia [...] wezwał B. P. do uzupełnienia złożonych dokumentów przez podanie imion i nazwisk rodzeństwa; rozważenie, czy w świetle informacji Archiwum Państwowego w Ł. i IPN Oddział w Ł. nadal utrzymuje, że przebywał w P.; wyjaśnienia rozbieżności co do daty wysiedlenia. Ponadto organ wskazał na treść art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach (...), jak również wyjaśnił, że działając jako organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b)-c) powołanej ustawy. W przepisach nie wymieniono obozu (miejsca odosobnienia) podległego Urzędowi Pracy w P. zlokalizowanego w tym mieście jako obozu o cechach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b)-c) ustawy o kombatantach (...) Miejsca tego nie można również zaliczyć do kategorii obozów koncentracyjnych, czy też karnego lub wychowawczego obozu pracy. Organ podniósł ponadto że obowiązek udzielania stronom wyjaśnień i wskazówek co do istotnych okoliczności faktycznych i przepisów prawa nie może być rozumiany jako obowiązek świadczenia pomocy prawnej. Na powyższą decyzję B. P. wniósł skargę, zarzucając naruszenie art. 80 k.p.a. .oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c. ustawy o kombatantach (...), poprzez nie przyznanie skarżącemu uprawnień kombatanckich mimo stosownej treści zaświadczenia archiwalnego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o oddalenie skargi, argumentując jak w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 80 Kpa, organ wyjaśnił, że właściwie odczytał i zinterpretował treść zaświadczenia Archiwum Państwowego w Ł.. To wyłącznie strona na skutek swoich czynności mimo wyczerpujących informacji o okolicznościach sprawy pozbawiła się możliwości uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Z uzasadnienia wyroku sądu wynika, iż przyczyną uchylenia decyzji Kierownika Urzędu Do Spraw Kombatantów było rozstrzygnięcie o uprawnieniach kombatanckich w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy dotyczył przede wszystkim przesłanek uprawniających do świadczenia pieniężnego W toku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów w odrębnym postępowaniu rozpoznał wniosek w zakresie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. W niniejszej sprawie ocenie sądu podlega rozstrzygnięcie co do uprawnień kombatanckich. Skarżący wywodzi swe uprawnienia z faktu pobytu w obozie przesiedleńczym w P. Podstawę prawną żądania stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami). Intencją ustawy, co wynika z jej wstępu jest uznanie szczególnych zasług dla wszystkich obywateli, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny oraz zapewnienie szczególnej troski i opieki ze strony instytucji państwowych, samorządów terytorialnych i organizacji społecznych. Przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych, m.in. w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (art.4 ust.1 pkt 1 lit.a, b, c ustawy). Ustawa nie wymienia bliżej tych miejsc represji, zawiera delegację ustawową dla Rady Ministrów . Wydane na podstawie art 8 ust. 1 pkt 2 ustawy i dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami) 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami), zwane dalej rozporządzeniem, określa miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzień i obozów NKWD lub będących pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) i lit. c) oraz pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zwanej dalej "ustawą". Należy przez to rozumieć, iż wszystkie wskazane w rozporządzeniu miejsca są tymi, w których przebywanie– przy spełnieniu pozostałych warunków określonych w ustawie o kombatantach – rodzi prawo do nabycia uprawnień kombatanckich. W § 5 rozporządzenia, wymieniającym inne miejsca odosobnienia określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy, w tym przejściowe obozy policji bezpieczeństwa (obozy internowania)} znajdują się również P. (§5 pkt 1 lit "l" rozporządzenia). Uzasadniony jest wniosek, że jeżeli B. P. przebywał w tym obozie, to może ubiegać się o uprawnienia kombatanckie. Organ ustalił tymczasem, iż B. P. nie przebywał w obozie, w którym pobyt skutkowałby uprawnieniami kombatanckimi, wskazując, iż obóz w P. nie był obozem, o którym stanowi przepis art. 4 ust.1 lit a, b, c ustawy o kombatantach. Taki wniosek nie jest uzasadniony ani w świetle cytowanych wyżej przepisów, ani też materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Jak już wyżej była o tym mowa, z przepisów rozporządzenia w sprawie miejsc odosobnienia.... wynika wprost, że wszystkie tam określone miejsca (pobyt w nich) dają tytuł do ubiegania się o uprawnienia kombatanckie. Bezspornym jest, że rozporządzenie to wymienia miejsca odosobnienia o różnym charakterze, ale dla nabycia uprawnień kombatanckich nie ma to znaczenia. Wymaga zatem ustalenia, czy nie mógł być to ten właśnie obóz, w którym mógł przebywać skarżący i jego rodzina. Zastosowana przez organ interpretacja art. 4 i przepisów rozporządzenia nie znajduje w świetle powyższych uwag uzasadnienia. Wskazać również trzeba, że jeżeli organ miał wątpliwości co do tego, czy wnioskodawca mógł przebywać w obozie w P., a sam sugeruje, że mógł to być inny obóz np. na terenie Ł., to nie było przeszkód do uzupełnienia postępowania dowodowego dla potwierdzenia lub wykluczenia powyższej tezy, niezależnie od zapewnień samego wnioskodawcy, tym bardziej, że również zaświadczenie Archiwum Państwowego z dnia [...] wskazuje w sposób bezsporny, że wnioskodawca z rodziną zostali wysiedlenie do jednego z obozów przesiedleńczych podległych Centrali Wysiedleńczej w P. Organ powołuje się w uzasadnieniu na dokumentację zgromadzoną w aktach innych członków rodziny P., w aktach dokumentacji takiej jednak nie załączono, poza notatką służbową zawierającą informację, że siostrze B. P. również odmówiono. Organ administracji publicznej, dążąc do wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych nie jest ograniczony wnioskami strony postępowania. Trafna jest konstatacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż udzielane stronie informacji i wyjaśnień nie może być utożsamiany z udzielaniem stronom porad prawnych. Konstatacja ta nie zwalnia jednak organu od wyjaśnienia w sposób wyczerpujący wszystkich wątpliwości. Tym samym doszło do błędnych ustaleń faktycznych, prowadzących do wniosku, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanek określonych w art. 4 ust.1 lit b ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami) oraz przepisu rozporządzenia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami). Skutkuje to koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy organowi do ponownego rozpoznania na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. Jak już była wyżej mowa, organ nie wyjaśnił również w sposób wyczerpujący kwestionowanych przez siebie okoliczności faktycznych, co stanowi z kolei przesłankę uchylenia decyzji z mocy art. 145 §1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.. O kosztach orzeczono z ocy art. 200 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego zwrot uiszczonego wpisu.