II SA/Łd 230/15

Dnia 30 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), , Protokolant asyst. sędz. Dominika Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2015 roku sprawy ze skargi R. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi M. K., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł., ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał R. D., zasiłek okresowy od 1 stycznia 2015r. do 28 lutego 2015r. w wysokości 219,62 zł miesięcznie. Organ wyjaśnił, że sytuacja życiowa i materialna strony uzasadnia przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku okresowego. Wysokość zasiłku okresowego ustalił, mając na uwadze, że kwota ta nie może być niższa niż 50% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej wynoszącym 542,00 zł, a dochodem tej osoby. Pismem z dnia 10 lutego 2015r. R. D. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. W treści odwołania zarzucił, że przyznana kwota zasiłku okresowego została błędnie ustalona, ponieważ nieprawidłowo zaliczono do dochodu kwotę dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpoznaniu odwołania R. D., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż odwołujący jest osobą samotnie gospodarującą i znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Nadto R. D. nie pracuje zarobkowo i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Kolegium wyjaśniło następnie, że w świetle art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz.163 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa", za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Łączny dochód netto wnioskodawcy, ustalony zgodnie z treścią art. 8 ustawy, wyniósł 102,76 zł i składał się w całości z kwot przyznanego mu dodatku mieszkaniowego w wysokości 91,40 zł i dodatku energetycznego w wysokości 11,36 zł. Jednocześnie Kolegium wskazało, że na mocy art. 8 ust. 4 ustawy do dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. W katalogu świadczeń nie podlegających zaliczeniu do dochodu ustawodawca nie wymienił dodatku mieszkaniowego ani też dodatku energetycznego, co oznacza, że kwoty tych dodatków podlegają wliczeniu do dochodu strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. stwierdziło, że R. D., spełnia przesłanki określone w art. 38 ustawy, kwalifikując się do przyznania pomocy pieniężnej w formie zasiłku okresowego. Jest bowiem osobą bezrobotną, zaś jego dochód jest niższy od kwoty ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 542,00 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzja w sprawie przyznania zasiłku okresowego w części dotyczącej wysokości świadczenia ma charakter uznaniowy. Przepisy ustawy nie precyzują wysokości zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej, określając jedynie, że nie może być on niższy niż 50% różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby oraz, że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie i niższa niż 20 zł miesięcznie. Zdaniem Kolegium w związku z ograniczonymi możliwościami finansowymi organ I instancji prawidłowo przyznał stronie zasiłek okresowy w najniższej możliwej wysokości, tj. 219,62 zł. Organ rozpoznający odwołanie podsumowując wskazał, że w przypadku ograniczonych zasobów finansowych przekazanych do dyspozycji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł.i, konieczne jest takie rozdzielenie funduszy, aby umożliwić udzielenie pomocy jak największej liczbie podopiecznych, w wysokości adekwatnej do zgłaszanych przez nich potrzeb, okoliczności uzasadniających przyznanie pomocy oraz posiadanych środków finansowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi R. D. podniósł, że zasiłek okresowy został ustalony w zbyt niskiej kwocie. Wskazał, że na gruncie ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych dodatek mieszkaniowy nie jest uznawany jako dochód. Skarżący wniósł o prawidłowe naliczenie kwoty zasiłku okresowego i zwrot sumy 102,76 zł od stycznia wraz z odsetkami. Nadto złożył wniosek o rozpatrzenie sprawy pod nieobecność strony oraz o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga R. D. nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014r. poz. 1647) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jak stanowi art. 3 ust. 1 ustawy, instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Podstawową przesłanką przyznawania świadczeń z pomocy społecznej jest osiąganie dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Poza tym warunkiem ubiegania się o pomoc jest wystąpienie co najmniej jednej okoliczności wymienionej w art. 7 pkt 2 – 15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Do świadczenia w postaci zasiłku okresowego odnosi się przepis art. 38 ust. 1 ustawy, wskazując iż świadczenie to przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Brzmienie ostatnio wskazanego przepisu wskazuje, że zasiłek okresowy jest świadczeniem obligatoryjnym w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Niewątpliwe R. D. spełnia warunki przyznania zasiłku okresowego. Z akt sprawy wynika, że jest osobą samotnie gospodarującą, nieposiadającą zatrudnienia, zamieszkującą w lokalu socjalnym. R. D. jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Znajduje się zatem w trudnej sytuacji życiowej. Jednocześnie dochód skarżącego (102,76 zł) nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego obecnie 542 zł, zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012r. poz. 823). W myśl art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło uzyskania, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Dochód ustala się przez pomniejszenie przychodu o zaliczki na podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz płacone alimenty. Ponadto do dochodu na gruncie ustawy nie wlicza się enumeratywnie wymienionych w art. 8 ust. 4 ustawy przysporzeń: jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych, dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślić należy, że ustawodawca w art. 8 ust. 3 ani w art. 8 ust. 4 ustawy nie wymienił dodatku mieszkaniowego i dodatku energetycznego jako świadczeń niepodlegających zaliczeniu do dochodu. Powyższe oznacza, że kwota otrzymanych przez skarżącego świadczeń z tych tytułów podlegała zaliczeniu do jego dochodu. Brzmienie art. 8 ust. 3 – 4 nie pozwala na rozszerzającą interpretację, gdyż katalog pomniejszeń dochodu na gruncie ustawy ma charakter zamknięty. Tym samym ustawa nie uprawnia do wliczania do dochodu innych świadczeń, niż w tych przepisach wymienionych. Dla potrzeb ustalania świadczeń przyznawanych z pomocy społecznej nie ma również potrzeby sięgania do definicji dochodu zawartej w ustawie z dnia 21 czerwca 2001r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013r. poz. 966 ze zm.), skoro ustawa o pomocy społecznej wprowadza własne regulacje w tym zakresie (vide: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 29 stycznia 2015r. w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 763/14; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 7 sierpnia 2014r. w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1461/13; wyrok WSA w Opolu z dnia 24 kwietnia 2014r. w sprawie o sygn. akt II SA/Op 95/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Należy także wskazać, że zgodnie z art. 38 ust. 2 ustawy zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; natomiast w przypadku rodziny – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Jednocześnie, stosownie do art. 38 ust. 3 ustawy, kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby lub kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Kwota zasiłku okresowego nie może być też niższa niż 20 zł miesięcznie (art. 38 ust. 4 ustawy). Z powyższego wynika, że ustalenie wysokości zasiłku okresowego zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu w granicach określonej ustawowo kwoty minimalnej i maksymalnej. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pamiętać należy, że organy przyznające świadczenia z zakresu pomocy społecznej realizują zadania w oparciu o ograniczone środki finansowe, a zatem muszą nimi racjonalnie gospodarować, tak by w pierwszej kolejności udzielić wsparcia osobom najbardziej potrzebującym. Ze względu na stale rosnącą liczbę osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej organy administracji są uprawione do oceny zgłaszanych potrzeb w zależności od ilości ubiegających się o pomoc, rozmiaru zgłaszanych przez te osoby żądań, a także wysokości środków przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Przyznanie zasiłku nie oznacza, że organ uwzględniając wniosek jest zobowiązany przyznać zasiłek w wysokości wyższej od minimalnej kwoty świadczenia określonej przez ustawodawcę. Żądane świadczenie musi się mieścić w ramach możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej. W okolicznościach niniejszej sprawy organ pomocy społecznej był uprawiony do przyznania R. D. zasiłku okresowego w najniższej możliwej wysokości wynoszącej 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem strony. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazało bowiem, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ł. dysponuje ograniczonymi zasobami finansowymi, co oznacza konieczność takiego zarządzania posiadanymi funduszami, aby umożliwić udzielenie pomocy jak największej liczbie podopiecznych. Niewątpliwe sytuacja materialna skarżącego jest trudna i z tej przyczyny skarżący aktywnie korzysta z różnych form pomocy społecznej. W ocenie Sądu organ nie przekroczył jednak granic uznania administracyjnego, przyznając zasiłek okresowy w najniższej wysokości mieszczącej się w granicach zakreślonych w ustawie. Należy pamiętać, że środki finansowe, jakimi dysponuje organ administracji przeznaczone na realizację zadań pomocy społecznej nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb. Organ jest zatem uprawiony do ograniczenia rozmiaru świadczeń, tak aby pomoc mogła zostać udzielona jak największej liczbie potrzebujących. Celem pomocy społecznej nie jest bowiem zastępowanie jednostek w podejmowaniu działań mających na celu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, lecz wsparcie osób najbardziej potrzebujących w rozmiarze odpowiadającym wielkości posiadanych środków finansowych oraz ilości i rodzaju skierowanych do organu form pomocy. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa uzasadniających wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji i w oparciu o art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił. LS