II SA/Łd 251/12

Dnia 5 czerwca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi –Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. i W.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi R.P. i W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji postanawia: przyznać skarżącym R.P. i W.P. prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 300 (trzysta) złotych, w pozostałym zakresie wniosek oddalić. B.C. R. i W. małżonkowie P. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji. W dniu 30 marca 2012 r. skarżący wystąpili do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a jedynym źródłem ich utrzymania są otrzymywane przez nich wynagrodzenia za pracę w łącznej kwocie 4.900 zł brutto (wynagrodzenie W.P. – 2.700 zł, wynagrodzenie R.P. – 2.200 zł). Skarżący są właścicielami domu po rodzicach o powierzchni 140m2, mieszkania o powierzchni 49m2 oraz samochodu marki matiz, rocznik 1999. Według ich oświadczenia nie posiadają zasobów pieniężnych, ani też przedmiotów wartościowych. Wnioskujący opłacają także czesne za studia syna J.P. na Uniwersytecie W. w wysokości 7.000 zł za rok. Postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podnieśli, że otrzymują dochody w łącznej kwocie brutto 4.900 zł, z czego po potrąceniu podatku i pożyczki na życie pozostaje im kwota 3.000 zł. Czesne za studia syna wynosi 7.000 zł na rok. Do tego dochodzą jeszcze wydatki na akademik – 500 zł miesięcznie, bilet miesięczny - 60 zł, podręczniki -100 zł miesięcznie, 300 zł – "na życie i powrót do domu". Razem koszty utrzymania syna oprócz czesnego wynoszą 1.000 zł miesięcznie. Skarżący podkreślili, iż syn z uwagi na zarażenie wirusem B i C podlega stałemu leczeniu w Szpitalu im. Biegańskiego w Ł., co wiąże się z wysokimi kosztami. Także sami skarżący z uwagi na stan zdrowia przebywali na długich zwolnieniach lekarskich i podlegają stałemu leczeniu. Wyjaśnili, że dom o powierzchni 140m2, nadaje się do remontu i nie przynosi dochodów. Podobnie rzecz się przedstawia, jeśli chodzi o mieszkanie o powierzchni 49m2, za które miesięczne opłaty wynoszą 350 zł, do tego dochodzi jeszcze opłata za światło co dwa miesiące 200 zł. Samochód marki matiz ma 13 lat i nadaje się "na szrot". Aby utrzymać rodzinę skarżący spłacają pożyczkę w kwocie 12.000 zł. Na podstawie zarządzenia Sędziego skarżący zostali wezwani do złożenia w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy: 1) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) dokumentów potwierdzających wysokość wynagrodzenia za pracę za ostatnie trzy miesiące, 5) dokumentów potwierdzających wydatki, o których mowa w sprzeciwie z dnia 22 kwietnia 2012 r. związanych: a) z utrzymaniem mieszkania i leczeniem skarżących, b) z ponoszeniem opłat za czesne i utrzymanie syna (np. akademik, bilet miesięczny, podręczniki etc.), 6) dokumentów potwierdzających zawarcie umowy pożyczki, wysokość miesięcznych rat pożyczki i ewentualny harmonogram spłat. W odpowiedzi na wezwanie skarżący zakwestionowali udzielony im 7-dniowy termin do złożenia wspomnianych wyżej dokumentów podnosząc, iż oboje pracują w systemie 12 godzin dziennie, a dokumenty do których złożenia zostali wezwani znajdują się w W., C., R. i w Ł. Ponadto w dniu 19 maja 2012 r. opuszczają kraj i składają tylko te dokumenty, które są obecnie w ich posiadaniu. Do pisma skarżący załączyli kserokopie: rozliczenia właściciela za okres od 01.01.2011 r. do 31.12.2011 r. z tytułu kosztów zarządu nieruchomością wspólną wystawione na nazwisko W.P., z którego wynika, iż saldo rozliczenia wynosi z tytułu nadpłaty 367,57 zł, zaś na dzień 31.12.2011 r. saldo wynosi tytułem niedopłaty 435,75 zł.; potwierdzenie wpłaty przez W.P. kwoty 900 zł na w/w lokal; karty historii choroby W.P. i zaświadczeń lekarskich z dnia 23.05.2011 r. i 28.03.2007 r. z Poradni Zdrowia Psychicznego w W.; niezrealizowanej recepty wystawionej w dniu 27.03.2012 r. na nazwisko W.P. na lek Tranxene; wyciągów z rachunku bankowego R.P za okres 12.04.2010 r. do 10.05.2010 r. (saldo końcowe 3.284.49 zł) oraz za okres 11.05.2010 r. do 09.06.2010 r. (saldo końcowe - 598,52 zł); wyciąg z wynagrodzenia R. P za kwiecień 2012 r., z którego wynika dochód brutto w wysokości 2.251,48 zł, dochód netto 1.490,49 zł; wyciąg z wynagrodzenia W.P. za miesiąc marzec 2012 r., według którego dochód brutto wynosi 3.270,50 zł, z czego po potrąceniu kwoty 1.432,20 zł t.j. składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, pożyczki PKZP, składki PKZP, składki na kasę kierowców i PZU do wypłaty pozostaje kwota 1.941,80 zł. (według wspomnianego zestawienia stan wkładów W.P. na PKZP wynosi 2.493,39 zł, pożyczka PKZP 7.120,00 zł., ilość pozostałych rat 23); karty informacyjnej leczenia szpitalnego J.P. z dnia 6 listopada 2000 r. w związku z infekcją wirusową, alergizacją paciorkowca i przewlekłym zapaleniem wątroby typu B, potwierdzenia przelewu za czesne J.P. z 13.10.2011 r. i 14.03.2012 r. na łączną kwotę 7.000 zł.; PIT 11 W.P., według którego dochód za rok 2011 wyniósł 29.814,13 zł; PIT 11 R. P za rok 2011, potwierdzający dochód w wysokości 26.993,99 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.- przywoływanej dalej w treści jako "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 zd. 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika (adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego), natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 2 – 4). Po myśli art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd doszedł do przekonania, iż skarżący nie wykazali dostatecznie, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co w świetle przywołanych norm prawnych uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Niewątpliwym jest bowiem, że według oświadczenia skarżących utrzymują się oni z wynagrodzenia za pracę w łącznej wysokości 4.900 zł brutto, choć złożone wyciągi z wynagrodzeń za pracę wskazują na kwotę 5.521 zł brutto, co netto stanowi kwotę 3.431 zł. Zaznaczyć przy tym trzeba, że kwota 3.431 zł to kwota, jaką skarżący mają na utrzymanie po potrąceniu spłacanej przez W.P. pożyczki, składek na dodatkowe ubezpieczenie np. PZU, bądź inne świadczenia pracownicze. Niewątpliwym jest ponadto, że skarżący opłacają czesne za studia syna w wysokości 7.000 zł za rok. Są także posiadaczami mieszkania o powierzchni 49m2, samochodu marki matiz rocznik 1999 oraz domu o powierzchni 140m2, który wymaga remontu, wobec czego, jak twierdzą skarżący, nie przynosi dochodu. Ponadto, z uwagi na stan zdrowia zarówno samych skarżących jak i ich syna, ponoszą oni znaczne koszty związane z leczeniem, których w istocie nie udokumentowali. Przytoczone wyżej okoliczności świadczą, w przekonaniu Sądu, o tym, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Z tego też powodu, zasadnym jest - zdaniem Sądu - przyznanie skarżącym prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 300 złotych i oddalenie wniosku w pozostałym zakresie. Podkreślić należy, że w doktrynie oraz orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, które zresztą Sąd w pełni podziela, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia) (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Zakamycze 2005, s. 593). Prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się jednak do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, gdyż nie istnieją postępowania sądowe, które nic nie kosztują, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 202/08). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt II OZ 1040/11, LEX nr 984677). Z tych wszystkich powodów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 4 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. B.C.