II SA/Łd 253/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Asystent sędziego Żywilla Król, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi H.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego z dodatkami uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...], [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie przepisu art. 138 par. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...] odmawiającą przyznania H.J. zasiłku rodzinnego wraz z wnioskowanymi dodatkami na dziecko – A.J. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wskazało, że organ pierwszej instancji wyliczył miesięczny dochód przypadający na członka w rodzinie wnioskodawczyni na kwotę 1.018,24 zł. Przy obliczaniu dochodu wzięto pod uwagę wysokość dochodu podlegającego opodatkowaniu za 2005 r., oświadczenie strony o dochodzie niepodlegającym opodatkowaniu za 2005 r. oraz dochód uzyskany w związku z ustaleniem prawa do renty socjalnej wypłaconej w styczniu 2006 r. Ponadto ustalono, iż dochód uzyskany przez H.J. w 2005 r. wyniósł 10.375,70 zł, dochód niepodlegający opodatkowaniu (alimenty na dziecko) – 800,00 zł, a dochód z tytułu renty socjalnej – 378,22 zł netto. Organ wskazał nadto, iż wypłata renty socjalnej za okres od listopada do grudnia 2005 nastąpiła w styczniu 2006 r. Organ pierwszej instancji załączył ponadto do akt sprawy wydruk z ewidencji, z którego wynikało, iż dochód roczny rodziny skarżącej w 2005 r. wyniósł ogółem 24.437,82 zł, zaś miesięczny dochód na osobę w rodzinie 1.018,24 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. w następstwie rozpoznania odwołania H.J. obliczyło dochód przypadający na członka rodziny skarżącej na kwotę 617,16 zł. Obliczenia dokonano sumując kwoty: 9.493,78 zł (dochód roczny H.J. wynikający z zaświadczenia Urzędu Skarbowego) + 800 zł (dochód niepodlegający opodatkowaniu – alimenty) = 10.294 zł. Kwotę 10.294 zł podzielono przez 12 (ilość miesięcy w roku) oraz przez 2 (ilość członków w rodzinie) co dało kwotę 428 zł. Po dodaniu kwoty 189,165 zł (dochód uzyskany na osobę) uzyskano dochód przypadający na osobę w rodzinie H.J. w kwocie - 617 zł. Organ wskazał, iż dochód ten przekraczał ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. Dalej organ odwoławczy podał, iż pomimo tego, że dochód obliczony przez organ pierwszej instancji przypadający na członka w rodzinie wnioskodawczyni (1.018,24 zł) różnił się kwotowo od dochodu obliczonego przez organ odwoławczy (617 zł), to rozbieżności te nie miały wpływu na końcowe rozstrzygnięcie sprawy, bowiem w obu przypadkach przekroczone zostało określone w ustawie kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia, to jest kwota 583 zł. W dniu 5 lutego 2007 r. H.J. złożyła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Skarżąca podniosła, iż w 2005 r. jej rodzina uzyskała dochód w postaci: emerytury w kwocie 10.375,70 zł (9.493,78 złotych netto), zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 września do 31 grudnia 2005 r. w kwocie 800 zł oraz renty socjalnej na córkę A.J. przyznanej od dnia 1 listopada 2005 r. w kwocie 378,22 zł. Dochód ten stanowił łącznie kwotę 10.672 zł, co dawało kwotę 444,66 zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Skarżąca podkreśliła ponadto, iż renta socjalna przyznana od dnia 1 listopada 2005 r. na córkę – A.J. nie stanowiła dochodu w roku 2005, gdyż wypłacona została dopiero w styczniu 2006 r. i wobec tego będzie uwzględniona w rozliczeniu rocznym wraz z innymi dochodami uzyskanymi w 2006 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie postulując uznanie uzasadnienia zaskarżonej decyzji za integralną część odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), (w skrócie: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Analogiczne unormowanie zawiera art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), który stanowi, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do unormowania zawartego w art. 145 par. 1 u.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które nie pozwalają na ich pozostawienie w obrocie prawnym . Organy administracji ferujące decyzje w niniejszym postępowaniu, prawidłowo wskazały na przepisy ustawy z dnia 18. listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), jako na podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Przepis art. 4 ust. 1 i 2 przywołanej powyżej ustawy stanowi, iż zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, a prawo do niego przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Prawidłowa jest także konstatacja organów, iż do zasiłku rodzinnego, omawiana ustawa, w przepisie art. 8, przewiduje rozliczne dodatki. Przy czym możliwość przyznania powyższych dodatków uzależniona jest od uprzedniego przyznania samego zasiłku. Mając na uwadze brzmienie przywołanych powyżej przepisów ustawy, oraz to, iż skarżąca wychowując samotnie dziecko znajduje się w podmiotowym kręgu osób uprawnionych do otrzymania zasiłku rodzinnego, należy wskazać, iż fundamentalne znaczenie dla oceny legalności działań organów administracji w niniejszej sprawie ma kwestia wysokości dochodów rodziny skarżącej. Zagadnienie to jest jedynym elementem spornym w niniejszej sprawie, a mając na uwadze, iż organy administracji nie kwestionują spełnienia przez skarżącą pozostałych warunków przyznania zasiłku rodzinnego, to analizując działania tychże organów wypada się skoncentrować na powyższym zagadnieniu. Jednocześnie można pominąć w niniejszych rozważaniach te kwestie, które nie są sporne, a których ustalenie przez organy administracji nie wzbudza uwag krytycznych z punktu widzenia kryteriów legalności. Przytaczanie ich w niniejszym uzasadnieniu byłoby jedynie powielaniem prawidłowego i należycie uzasadnionego stanowiska organów. Stosownie do treści przepisu art. 5 ust. 1 omawianej ustawy, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 504,00 zł, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583,00 zł. . Mając na uwadze, iż dziecko skarżącej legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, to graniczna kwota dochodu na osobę w rodzinie warunkująca możliwość przyznania zasiłku rodzinnego wynosi 583,00 zł.. Nie wzbudza uwag krytycznych także ustalenie organów, iż warunkujący możliwość przyznania zasiłku rodzinnego dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 ust. 2 omawianej ustawy), a zatem prawidłowo organy badały wysokość dochodów rodziny skarżącej w roku 2005, jako poprzedzającym okres zasiłkowy. Za błędne natomiast uznać wypada ustalenie organów zarówno w zakresie źródeł, jak i wysokości dochodu rodziny skarżącej w 2005 r. Ilekroć bowiem w omawianej ustawie jest mowa o dochodzie, to oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: 1) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, a także 2) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych takie jak alimenty na rzecz dzieci, oraz zaliczka alimentacyjna określona w przepisach o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Z punktu widzenia powyższych regulacji wskazać wypada, iż w 2005 r. rodzina skarżącej uzyskała jedynie dochód z dwóch źródeł: z tytułu dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Błędne jest natomiast stanowisko organów, które do dochodu skarżącej w 2005 r. wlicza przyznaną jej przez organ rentowy rentę socjalną za okres listopad – grudzień 2005 r.. Mając na uwadze, iż renta ta wypłacona została skarżącej dopiero w 2006 r. to tym samym uznać wypada, iż jest to dochód skarżącej w tym właśnie roku,. nie zaś w roku, w którym renta została formalnie przyznana lecz niewypłacona. Nie ulega wątpliwości, iż renta socjalna w rozumieniu przepisu art. 3 ust. 1a omawianej ustawy jest przychodem podlegającym opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z tego punktu widzenia wskazać wypada, iż stosownie do treści przepisu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.) renta socjalna wypłacona skarżącej w 2006 r. stanowi jej przychód w tymże roku. Powyższy przepis stanowi bowiem, iż przychodami, z zastrzeżeniem sytuacji nie mających zastosowania w niniejszej sprawie są jedynie otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Oznacza to, iż przychód skarżącej z tytułu renty socjalnej należnej za okres listopad – grudzień 2005 r. wypłacony w 2006 r. jest świadczeniem otrzymanym w roku 2006, a zatem nie może być uznany za jej dochód w roku poprzednim. Swoistą podstawę do tego aby do dochodu rodziny zaliczyć także i te dochody, które zostały uzyskane przez członka rodziny już po zakończeniu roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych stanowi przepis par. 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) stanowiący, iż w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny. Sposób zastosowania powyższej regulacji przez organy administracji w niniejszej sprawie uznać wypada za błędny. Działanie organów polegające na dodaniu kwoty miesięcznego dochodu uzyskanego przez członka rodziny już po zakończeniu roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do kwoty przeciętnego miesięcznego dochodu członków rodziny uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy – aczkolwiek odpowiada literalnemu brzmieniu przepisu – to jednak wskazuje na nielogiczne, a wręcz paradoksalne skutki tak zastosowanego przepisu. Oparcie się przez organ administracji wyłącznie na wykładni językowej musi prowadzić do wniosku, iż nawet niewielki dochód miesięczny uzyskany przez członka rodziny po zakończeniu roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych może pozbawić stronę uprawnień do świadczeń rodzinnych, szczególnie wówczas gdy przeciętny miesięczny dochód członków rodziny tylko nieznacznie jest niższy od kryterium dochodowego warunkującego możliwość przyznania świadczenia. Ponadto świadczenia rodzinnego musiałaby zostać pozbawiona rodzina, która pomimo tego, iż przez rok poprzedzający okres zasiłkowy nie uzyskała jakiegokolwiek dochodu, a po zakończeniu tegoż okresu uzyskała jednorazowo miesięczny dochód nieznacznie przekraczający kryterium warunkujące przyznanie zasiłku rodzinnego. Taki sposób rozumienia powyższej regulacji pozostaje w sprzeczności z celami jakie stoją przed ustawą o świadczeniach rodzinnych. Pomoc ze strony państwa osobom o niskich dochodach polegająca na zapewnieniu środków umożliwiających wsparcie osób wychowujących dzieci nie może być niweczona wskutek takiego rozumienia prawa, które z nieznanych aksjologicznie przyczyn nakazuje przełamywać zasadę, iż dochodem rodziny jest przeciętny dochód rodziny uzyskany nie w jednym miesiącu lecz w całym roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Z powyższego punktu widzenia uznać wypada, iż miesięczny dochód członka rodziny uzyskany po zakończeniu roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych winien być traktowany jako element składowy dochodu rodziny, w oparciu o który ustala się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny w okresie obejmującym kolejny miesiąc, w którym członek rodziny uzyskał dochód. Tym samym użyte w rozporządzeniu pojęcie "dochodu rodziny" nie należy traktować jako przeciętnego miesięcznego dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym, a więc stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych lecz jako sumę wszystkich składników stanowiących dochód rodziny, na podstawie którego ustala się dopiero przeciętny miesięczny dochód uzyskany w określonym okresie. W ocenie sądu tylko takie rozumienie przepisu par. 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) da się pogodzić z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącymi podstawę do wydania powyższego rozporządzenia. Z przytoczonych powyżej względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 "a" p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą uznając, iż stwierdzone naruszenia przepisów prawa materialnego miały wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia zarówno przez organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy. Z tych wszystkich względów orzeczono jak powyżej.