II SA/Łd 255/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Protokolant Agnieszka Ratajczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2007 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego oddala skargę. - II SA/Łd 255/07 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6 – 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U., Nr 228, poz. 2255 ze zm.) orzekł o obowiązku zwrotu przez A. Z. nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku rodzinnego za okres od dnia 1 czerwca 2006r. do 30 czerwca 2006r. w kwocie 86,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 4,55 zł. Uzasadniając organ podał, iż zgodnie z art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, które naliczane są od dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń. Wyjaśnił, iż przez nienależnie pobrane świadczenia należy rozumieć świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych w całości lub części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy). Zaznaczył, iż jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców, świadczenia rodzinne wypłaca się temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje (art. 27 ust. 2 w/w ustawy). Dalej wskazał, iż w dniu 18 lipca 2006r. wpłynęło do organu zaświadczenie wystawione przez Hostel Dla Matek Z Dziećmi [...] informujące, iż dzieci A. Z. i W. Z. przebywają z matką E. Z. w w/w Ośrodku od dnia 20 maja 2006r. Dokument ten był podstawą do podjęcia postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia. Organ zaznaczył, iż niewątpliwie dzieci, na które ojciec otrzymał zasiłek nie przebywały pod jego opieką w okresie od 01 - 30.06.2006r. i w tym czasie nie ponosił kosztów ich utrzymania, co stanowi podstawę do orzeczenia o zwrocie pobranego świadczenia jako pobranego nienależnie. Organ zauważył również, iż Pan Z. składając wniosek o przyznanie zasiłku podpisał oświadczenie, iż zapoznał się z warunkami uprawniającymi do przyznania świadczenia oraz zobowiązał do niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Pouczenie o konieczności poinformowania organu o wszelkich zmianach znajdowało się również w decyzji orzekającej o przyznaniu świadczeń rodzinnych. W terminie prawem przewidzianym odwołanie od powyższej decyzji złożył A. Z. wskazując, iż brak jest podstaw do zwrotu pobranego świadczenia, gdyż dzieci nadal są zameldowane pod dotychczasowym adresem, razem z nim, a ponadto nie został pozbawiony praw rodzicielskich i osobiście występował o przyznanie świadczeń. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kodeks postępowania administracyjnego, art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 8, ust. 9, art. 3 pkt 17, art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Ł. Organ odwoławczy uzasadniając podjęte rozstrzygniecie powtórzył dotychczasowy przebieg postępowania i podtrzymał argumentację organu I instancji. Zwrócił uwagę, iż pismem z dnia 3 lipca 2006r. MOPS Filia ds. Obsługi Świadczeń Rodzinnych w Ł. zlecił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w toku którego należało zwrócić szczególną uwagę na sytuację rodzinną dzieci, dodatkowo Pan Z. został wezwany do osobistego stawiennictwa w siedzibie MOPS celem złożenia niezbędnych wyjaśnień. W dniu 24 lipca 2006r. strona zgłosiła się do MOPS i poinformowała, że żona z dziećmi od dnia 20 maja 2006r. nie przebywa w miejscu zamieszkania, lecz znajduje się w Ośrodku na ul. A w Ł. Kolegium wyjaśniło dalej, iż w związku z uzyskanymi informacjami dotyczącymi sytuacji faktycznej rodziny Z., Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...]. zmienił ostateczną decyzję własną z dnia [...] orzekającą o przyznaniu stronie zasiłku rodzinnego i dodatków, w ten sposób, że orzekł o przyznaniu zasiłku na każde dziecko w okresie od dnia 1 września 2005r. do dnia 19 maja 2006r. i odmówił przyznania zasiłku na dwoje dzieci w okresie od dnia 19 maja 2006r. W dniu 6 listopada 2006r. organ I instancji poinformował o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego i następnie orzekł o obowiązku zwrotu przedmiotowego świadczenia. Kolegium powtórzyło przepisy na podstawie, których przyznawany jest zasiłek rodzinny i podkreśliło, iż przy ustalaniu prawa do tego świadczenia nie ma znaczenia zakres sprawowania władzy rodzicielskiej nad dziećmi oraz to gdzie dzieci są zameldowane. Świadczenia przysługują osobie, pod której opieką dzieci znajdują się, natomiast niewątpliwie od dnia 20 maja 2006r. nie znajdują się pod opieką strony, która nie kwestionuje ustaleń w tym zakresie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. Z. wniósł o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Skarżący podniósł, iż osobiście występował z wnioskiem o przyznanie zasiłku i dodatków, zawsze pobierał te świadczenia na poczcie. Powtórzył, że nie ma ograniczonej władzy rodzicielskiej. Podkreślił, iż nie wyrzucał z domu dzieci i gdyby do niego przyszły to na pewno dałby im pieniądze. Nadto oświadczył, iż jest inwalidą stopnia umiarkowanego i otrzymuje rentę w wysokości 411,36 zł. Z tej kwoty musi opłacać komorne i alimenty w wysokości 140 zł. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując jednocześnie całą argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazując, że zarzuty strony nie wnoszą do sprawy żadnych nowych, nie znanych organowi, faktów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem przepisów prawa. Sądy administracyjne zostały zaś powołane do badania zgodności z prawem działania organów administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a"). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić w całości lub części (art. 145 § 1 ust.1 p.p.s.a.), stwierdzić jej nieważność w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a.), ewentualnie stwierdzić, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 ust. 3 w/w ustawy). W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlega oddaleniu. Podkreślić należy, iż sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Przy czym trzeba jeszcze raz zwrócić uwagę, iż sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania spraw. Rozpatrując skargę A. Z. w tak zakreślonej kognicji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się uchybień, których skutkiem byłoby uchylenie zaskarżonej decyzji. Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego, znajdującego odzwierciedlenie w aktach administracyjnych wynika, iż decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał A. Z. zasiłek rodzinny na dwoje dzieci – W. Z. i A. Z., na okres od dnia 1 września 2005r. do dnia 31 sierpnia 2006r. w wysokości 43, 00 zł na każde dziecko miesięcznie. Przyznał także dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, również na dwójkę dzieci. W dacie złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowych świadczeń strona skarżąca niewątpliwie spełniała przesłanki ich przyznania, sytuacja uległa zmianie w dniu 18 lipca 2006r., kiedy to do organu I instancji wpłynęło zaświadczenie z Hostelu Dla Matek Z Dziećmi [...]. Z pisma tego wynikało, iż żona skarżącego E. Z. wraz z dziećmi przebywa w Hostelu od dnia 20 maja 2006r. Po otrzymaniu tych informacji organ wezwał Pana Z., który nie kwestionował treści przedmiotowego pisma. Poczynione ustalenia w zakresie zmiany sytuacji rodzinnej strony dały organom administracji podstawę do wszczęcia postępowania zmierzającego do wydania zaskarżonej decyzji, gdyż od dnia 20 maja 2006r. skarżący przestał sprawować opiekę faktyczną nad dziećmi. Zgodnie natomiast z art. 27 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jeżeli dziecko nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z obojgiem rodziców świadczenie wypłacane jest temu z rodziców, pod którego opieką dziecko się znajduje. Z kolei w myśl art. 30 ust. 2 w/w ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia rodzinnego, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Niewątpliwie od dnia 20 maja 2006r. dzieci nie pozostawały pod opieką ojca, zaistniały zatem okoliczności uzasadniające ustanie prawa do świadczenia. Zauważyć należy, iż ustawodawca nie uzależnił ustania prawa do świadczenia od innych okoliczności, jak chociażby powoływanej przez stronę posiadanej władzy rodzicielskiej, miejsca zameldowania. Wskazał jedynie, iż strona, która otrzymała zasiłek rodzinny musi sprawować opiekę faktyczną nad dzieckiem. Wobec bezspornych ustaleń oraz jednoznacznej treści przepisu organy administracji zobligowane były do orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Ponieważ zgodnie z wykształconym orzecznictwem warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji na podstawie, której to świadczenie zostało przyznane (por. wyrok WSA z dnia 6 grudnia 2005r., sygn.akt I SA/Wa 331/05, publ. System Informacji Prawnej LEX, LEX Nr 187405), Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] zmienił decyzję własną z dnia [...] a następnie wydał decyzję o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. W świetle obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych organy orzekające nie mogły orzec w sposób odmienny, uznaniowy. Jednocześnie należy zauważyć, iż z treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika obowiązek informowania organu o wystąpieniu zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. O treści powołanego przepisu skarżący został pouczony już we wniosku o przyznanie świadczenia, następnie w decyzji z dnia [...] przyznającej zasiłek rodzinny i dodatki, jednakże nie wywiązał się z obowiązku powiadomienia organu o zmianach w sytuacji rodzinnej. W świetle bezspornych ustaleń stanu faktycznego sprawy, Sąd orzekający w pełni podziela stanowisko organów administracji. Jak już zostało wskazane, ustawodawca wyraźnie zakreślił przesłanki przyznania świadczeń rodzinnych i jednocześnie wskazał jakie świadczenia należy uznać za nienależnie pobrane i skutki pobierania takich świadczeń. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do zmiany sytuacji prawnej skarżącego i umorzenia należności, jednakże zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Strona nie została zatem pozbawiona możliwości zmiany swojej sytuacji prawnej, może złożyć wniosek o umorzenie wymaganej do zwrotu kwoty świadczenia. Wniosek ten winna skierować do Prezydenta Miasta Ł. tj. do organu I instancji, który wydał decyzję orzekającą o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. We wniosku tym powinna opisać swoją sytuację rodzinną i materialną, przedstawić okoliczności przemawiające za umorzeniem lub rozłożeniem na raty wymaganej kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Reasumując należy wyraźnie wskazać, iż w ustalonym stanie faktycznym i wobec treści obowiązujących w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych organy administracji były zobligowane do wydania zaskarżonej decyzji. Kontrola postępowania administracyjnego i wydanych w sprawie rozstrzygnięć wskazuje, iż nie zostały naruszone przepisy prawa. Podnoszone w skardze argumenty nie wskazują również na naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W niniejszej sprawie nie zachodzą również przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w myśl art. 145 § 1 pkt 2 powołanej ustawy. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.