II SA/Łd 261/15

Dnia 16 czerwca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Kośka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2015 roku sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. LS Decyzją z dnia [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., po rozpatrzeniu odwołania K. S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: k.p.a.), art. 2 pkt 7 lit. a, art. 2 pkt 11, pkt 13, art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – dalej jako: ustawa) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 grudnia 2013 r. od dnia 30 września 2014 r. w wysokości 325 zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...], po ustaleniu, iż K. S. uczęszczał w roku szkolnym 2013/2014 do Szkoły Policealnej A w Ł., organ I instancji orzekł o przyznaniu stronie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. w wysokości 325 zł miesięcznie. W dniu 16 października 2014 r. do organu wpłynęło pismo Szkoły Policealnej A w Ł., zgodnie z treścią którego strona była uczniem tej uczelni w okresie od dnia 1 września 2013 r. do dnia 5 listopada 2013 r., kiedy to strona złożyła pisemną rezygnację i odebrała dokumenty. Mając powyższe na uwadze oraz wobec treści art. 9 ust. 1 ustawy organ stwierdził, iż strona w dniu 5 listopada 2013 r. utraciła status ucznia co oznacza, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie przysługują stronie od dnia 1 grudnia 2013 r. Organ dodał, iż powyższej oceny stanu faktycznego i prawnego nie zmienia fakt, iż strona od września 2014 r. kontynuowała naukę w Publicznej Szkole Policealnej B w Ł., ponieważ aby ponownie nabyć prawo do świadczenia z funduszu w okresie od dnia 1 września 2014 r. do dnia 30 września 2014 r. strona winna wystąpić do organu o ponowne ich ustalenie w danym okresie świadczeniowym. Mając powyższe na uwadze organ I instancji, w dniu [...], uznał za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane przez stronę w okresie od dnia 1 grudnia 2013 r. d do ani 30 września 2014 r. W odwołaniu od powyższej decyzji K. S. wyjaśnił, iż zmuszony był zrezygnować z nauki w Szkole Policealnej A ponieważ zdolności manualne nie były adekwatne do wymogów na wybranym profilu i nie podjął edukacji w żadnej placówce przez dwa miesiące. Dodał, iż w szkołach profilowanych semestr rozpoczyna się we wrześniu i w lutym, tym samym nie mógł zostać nigdzie przyjęty. Natomiast w okresie od 8 lutego 2014 r. do dnia 20 czerwca 2014 r. uczestniczył w kursie zawodowym zorganizowanym przez Szkołę C. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W pełni podzielając ustalenia faktyczne i prawne przedstawione przez organ I instancji, Kolegium stwierdziło, iż nie odnalazło przesłanek do zmiany stanowiska, skoro bowiem z dniem 5 listopada 2013 r. strona utraciła status ucznia, to od dnia 1 grudnia 2013 r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego stronie nie przysługuje. Fakt późniejszej kontynuacji przez stronę nauki od września 2014 r. w Publicznej Szkole Policealnej B w Ł. nie ma wpływu na rozpoznawaną sprawę z uwagi na to, że aby nabyć ponownie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 września 2014 r. do 30 września 2014 r. strona winna wystąpić o ponowne ich ustalenie w danym okresie świadczeniowym tj. 2013/2014. Poza tym, Kolegium uznało, ze nie zmienia sytuacji potwierdzona znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniem okoliczność, uczestnictwa strony od 8 lutego 2014 r. do 20 czerwca 2014 r. w Kwalifikowanym Kursie Szkoły C w Ł. ul. A nr 132 – [...] bowiem, jak podkreślił organ, w/w [...] nie posiada uprawnień szkoły publicznej. Kolegium uznało ponadto, że w sytuacji gdy w całości upłynął okres na jaki świadczenie zostało przyznane – jak w niniejszej sprawie – a decyzja w tej części wygasła (od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r.) to brak jest podstaw od uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie art. 24 ust. 1 ustawy z mocą wsteczną tj. od dnia 1 grudnia 2013 r. W takim przypadku zastosowanie znajduje jedynie instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od dnia 1 grudnia 213 r. do dnia 30 września 2014 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. S. podkreślił, iż niesłusznie pobrane świadczenia przeznaczone zostały na utrzymanie rodziny. Obecnie skarżący znajduje się na utrzymaniu matki, która osiąga niewielkie dochody, sam podejmuje prace dorywcze i dokłada do utrzymania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wywodząc jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: p.p.s.a.)., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Sąd uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja organu II instancji, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają prawo w stopniu opisanym w powołanych wyżej przepisach. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając tym samym ustalenie, iż strona skarżąca nienależnie pobrała świadczenia z funduszu alimentacyjnego z uwagi na zaistnienie okoliczności powodujących ustanie ich wypłaty (art. 2 pkt 7 lit. a ustawy). W ocenie sądu stanowiska tego nie można zaaprobować, gdyż organy obu instancji nie wyjaśniły należycie okoliczności sprawy pozwalających na stwierdzenie przesłanek nienależnie pobranego świadczenia, co bezsprzecznie rzutowało na treść wydanej decyzji. Przystępując do rozważań przypomnieć należy, że skarżącemu K. S. decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]. przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres świadczeniowy od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. w wysokości 325 zł miesięcznie. Niespornym w sprawie jest, że K. S. rozpoczął naukę w roku szkolnym 2013/2014 w Szkole Policealnej A w Ł. oraz to, że był uczniem tej szkoły w okresie od dnia 1 września 2013 r. do dnia 5 listopada 2013 r., kiedy to złożył pisemną rezygnację i odebrał dokumenty. Organy ustaliły również, że skarżący od 8 lutego 2014 r. do 20 czerwca 2014 r. uczestniczył w Kwalifikowanym Kursie Zawodowym Szkoły C w Ł. ul. A nr 132 – [...], a placówka ta nie posiada uprawnień szkoły publicznej, oraz od września 2014 r. kontynuował naukę w Publicznej Szkole Policealnej B w Ł.. Kluczowym zagadnieniem w przedmiotowej sprawie stało się ustalenie czy, ewentualnie w jakim czasie, skarżącemu nie przysługiwały świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a tym samym, czy zaistniały okoliczności powodujące ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części . Zgodnie z treścią art. 9 ust. 1 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Z kolei za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części (art. 2 pkt 7 lit. a ustawy). Niewątpliwie, w myśl wskazanych przepisów, okolicznością powodującą ustanie prawa do świadczenia w przypadku skarżącego, który nie ukończył 25 roku życia, jest rezygnacja z nauki w szkole od dnia 5 listopada 2013 r. Niemniej to prawidłowe ustalenie organów nie powoduje, że zakwestionowane rozstrzygniecie można uznać za prawidłowe. Nie można zgodzić się bowiem ze stanowiskiem organu co do oceny faktu podjęcia przez skarżącego nauki, po jej przerwaniu w tym samym okresie świadczeniowym, jako pozostającego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Przede wszystkim, zdaniem sądu, z treści art. 9 ust. 1 ustawy nie wynika, by przyznanie świadczenia uzależnione było od pobierania nauki w jednej, konkretnej szkole. Podobnie przepis ten nie zakazuje zmiany placówki edukacyjnej (vide: wyrok WSA w Ł. z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt II SA/Łd 110/14 - dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że przesłanką prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w myśl art. 9 ust. 1 ustawy jest, w przypadku skarżącego, który nie ukończył 25 roku życia, nauka w szkole. Stosownie do art. 2 pkt 13 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o szkole - oznacza to szkołę podstawową, gimnazjum, szkołę ponadpodstawową i ponadgimnazjalną oraz szkołę artystyczną, w której jest realizowany obowiązek szkolny i obowiązek nauki (...). Z przywołanej definicji wynika, że niezbędnym elementem pojęcia "szkoły" jest to, że winien być w niej realizowany obowiązek szkolny i obowiązek nauki. Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 7 września 19991 r. o systemie oświaty ( tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) system oświaty obejmuje min. szkoły ponadgimnazjalne. Przepis art. 2 wskazanej ustawy w pozostałych punktach wskazuje również inne rodzaje placówek objęte systemem oświaty. W uzasadnieniu kwestionowanej decyzji Kolegium podkreśliło, że nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia fakt podjęcia przez stronę kształcenia w okresie od 8 lutego 2014 r. do 20 czerwca 2014 r. bowiem placówka, do której uczęszczał w tym okresie skarżący nie ma uprawnień szkoły publicznej. Z taką konkluzją, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, nie można się jednak zgodzić, bo nie znajduje ona oparcia w przepisach prawa. W szczególności, przywołana ustawa o systemie oświaty w art. 8 wskazuje, że szkoła podstawowa i gimnazjum może być tylko szkołą publiczną lub niepubliczną o uprawnieniach szkoły publicznej. Czyli a contrario szkoła ponadgimnazjalna takiego wymogu spełniać nie musi. Tym samym nie ma znaczenia prawnego wskazanie, że Szkoła C w Ł. ul. A nr 132 – [...] nie posiada uprawnień szkoły publicznej. Zdaniem sądu, istotnym jest natomiast ustalenie, czy placówka ta jest typem szkoły ponadgimnazjalnej w rozumieniu art. 9 ust. 1 pkt. 3 ustawy o systemie oświaty i czy realizowany jest tam obowiązek szkolny i obowiązek nauki, tak jak definiuje to art. 2 pkt 13 ustawy, a takich ustaleń organ nie poczynił z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Tymczasem z zaświadczenia z dnia 28 listopada 2014 r. wystawionego przez Szkoła C w Ł. ul. A nr 132 [...] A wynika, że skarżący był uczestnikiem kursu na kierunku technik żywienia i usług gastronomicznych, a nauka trwa 5 semestrów. Powyższe dane mogą nie być bez znaczenia choćby w kontekście zapisów art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. d i art. 16 ust. 5a ustawy o systemie oświaty, co jednak niewątpliwie wymaga weryfikacji. Zdaniem sądu, organy niewłaściwie zinterpretowały również fakt podjęcia przez stronę nauki od września 2014 r. w Publicznej Szkole Policealnej B w Ł. i uznały, że okoliczność ta nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, jako że aby nabyć ponownie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 września 2014 r. do 30 września 2014 r. strona winna wystąpić o ponowne ich ustalenie w danym okresie świadczeniowym 2013/2014. Przypomnieć w tym miejscu należy, że stronie przyznano prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. decyzją z dnia 24 września 2013 r. Okres świadczeniowy, stosownie do art. 2 pkt 8 ustawy, to okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego, zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy wypłaca się w okresach miesięcznych. Skoro skarżący miał ustalone prawo do świadczenia na okres świadczeniowy 2013/2014 czyli do dnia 30 września 2014 r., to uczęszczając do szkoły w miesiącu wrześniu 2014 r. ( Publiczna Szkoła Policealna B" w Ł.) spełniał przesłankę do uzyskania świadczenia za tenże miesiąc. Strona nie miała również obowiązku, mimo sugestii organu, składania wniosku o ustalenie i wypłatę świadczenia za miesiąc wrzesień 2014 r., jako że miała już ustalone prawo do świadczenia, stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy, na okres świadczeniowy przypadający od dnia 1 października 2013 r. do dnia 30 września 2014 r. Tym samym brak było podstaw do uznania, że świadczenie wypłacone K. S. w miesiącu wrześniu 2014 r. było świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Reasumując organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy naruszyły przepisy postępowania, zwłaszcza art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. przez niewystarczające ustalenie stanu faktycznego sprawy i błędną ocenę materiału dowodowego. Istotne naruszenie przepisów postępowania spowodowało niewłaściwie zastosowanie przepisów prawa materialnego, co niewątpliwie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. To z kolei spowodowało, że stanowisko organów administracji nie zostało w sposób należyty uzasadnione, co stanowi naruszenie także art. 107 § 3 k.p.a. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania mającego na celu wszechstronne wyjaśnienie niezbędnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, organ obowiązany będzie ustalić w jakim czasie, w okresie świadczeniowym 2013/2014 w przedmiotowej sprawy zachodzą przesłanki zastosowania instytucji świadczenia nienależnie pobranego, ważąc poprawność konkluzji w kontekście powyższych uwag sądu, a następnie wydać rozstrzygnięcie, które będzie odpowiadało nie tylko przepisom prawa materialnego, ale także przepisom formalnym, a motywy rozstrzygnięcia znajdą swoje odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu. W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. IB