II SA/Łd 282/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 września 2022 r. sprawy ze skargi J.Z. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia 11 lutego 2022 r. nr GN-III.7581.329.2021.ŁK w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu K.J., prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego w L. przy ul. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. dc Decyzją z dnia 11 lutego 2022 r., nr GN-III.7581.329.2021.ŁK, Wojewoda Łódzki, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - w skrócie: "k.p.a." - utrzymał w mocy decyzję Starosty Łaskiego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia 22 listopada 2021 r., znak: GN.683.2.2016. orzekającą o odmowie ustalenia i wypłacenia J.Z. odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. [...], obrębie [...], oznaczona jako działka nr [...]o pow. 0,0254 ha. Wojewoda przedstawił stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że wnioskiem z 5 stycznia 2016 r., znak: DGM-DM-VIII.6833.1.2016, Prezydent Miasta Łodzi wystąpił do Wojewody Łódzkiego o podjęcie czynności określonych w treści art. 26 § 2 k.p.a. w sprawie o ustalenie odszkodowania za część nieruchomości, położonej w Ł. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0254 ha. Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2016 r., znak: GN-III.7581.10.2016.DS. Wojewoda Łódzki wyznaczył Starostę Łaskiego, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Decyzją z dnia 29 listopada 2016 r., znak: GN.683.3.2016, Starosta Łaski, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej orzekł o odmowie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. [...], w obrębie [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0254 ha Na skutek złożonego przez J.Z. odwołania decyzja Starosty Łaskiego została decyzją Wojewody Łódzkiego z dnia 27 listopada 2017 r. uchylona w całości i przekazana do ponownego rozpatrzenia. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego stwierdzono, że J.Z. złożył wniosek do Urzędu Miasta Łodzi o ustalenie odszkodowania z tytułu przejęcia części nieruchomości położonej w Ł., przy ul. [...] obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w dniu 28 grudnia 2015 r. Decyzją z 22 listopada 2021 r., znak: GN.683.2.2016, Starosta Łaski, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, działając na podstawie art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r. 1899 ze zm.) - zwanej dalej: "u.g.n." w związku z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (t.j. Dz. U. z 1998 r., nr 133 poz. 872 ze zm.) oraz art. 104 i 107 k.p.a. orzekł o odmowie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. [...], obręb [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0254 ha. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano że, decyzją z dnia 2 maja 2014 r., znak: GN.IV.7723.507.2013.KBO, Wojewoda Łódzki stwierdził nabycie z dniem 1 stycznia 1999 r. z mocy prawa przez Gminę Miasto Łódź własności nieruchomości zajętej pod drogę publiczną - gminną, położoną w Ł. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [..] o pow. 0,0254 ha, obręb [...] dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Ponadto organ I instancji podniósł, że J.Z. złożył wniosek o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość po upływie określonego ustawowo terminu - wobec czego zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną roszczenie o wypłacenie odszkodowania wygasło. Od ww. decyzji Starosty Łaskiego J.Z. wniósł odwołanie, nie zgadzając się z zapadłym rozstrzygnięciem. Organ II instancji w treści decyzji przytoczył art. 73 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (t.j. Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 ze zm.) i wyjaśnił, że termin na złożenie wniosku o ustalenie odszkodowania wskazany w ustawie od 1 stycznia 2001 roku do dnia 31 grudnia 2005 roku, jest terminem zawitym prawa materialnego, co oznacza, że nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa, niezależnie od tego, z jakich powodów strona nie dochowała terminu. J.Z. złożył wniosek do Urzędu Miasta Łodzi o ustalenie odszkodowania z tytułu przejęcia części nieruchomości położonej w Ł., przy ul. [...] obręb [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] w dniu 28 grudnia 2015 r. a zatem po upływie określonego ustawowo terminu, który nie może zostać przywrócony. W ocenie organu odwoławczego fakt złożenia wniosku o odszkodowanie po upływie ustawowego terminu, dyskwalifikuje roszczenie, na skutek jego wygaśnięcia. Tym samym organ II instancji uznał, że zaskarżona decyzja organu I instancji odpowiada prawu. Na ostateczną decyzję Wojewody Łódzkiego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł J.Z., nie wskazując jednak na konkretne zarzuty. W odpowiedni na skargę Wojewoda Łódzki podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniósł o oddalenie skargi. Pismem z 7 czerwca 2022 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarga na decyzję Wojewody Łódzkiego z 11 lutego 2022 r., znak: GN-III.7581.329.2021.ŁK, utrzymującą w mocy decyzję z 22 listopada 2021 r., znak GN.683.2.2016, Starosty Łaskiego odmawiającą ustalenia i wypłacenia odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ulicy [...], w obrębie [...], oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0254 ha, została oparta na zarzucie naruszenia przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 9 k.p.a. polegającego na zaniechaniu przez organ administracji powiadomienia strony o możliwości wystąpienia o odszkodowanie należne właścicielom z tytułu przejęcia własności działki z przeznaczeniem na drogę publiczną. Skarżący nie zgadza się ze stanowiskiem organu, że uchybienie przez stronę terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania skutkuje wygaśnięciem roszczenia odszkodowawczego tym bardziej, że decyzją z 5 kwietnia 2002 r., Prezydent Miasta Łodzi umorzył postępowanie o wywłaszczenie na rzecz Gminy Łódź części nieruchomości. Przez cały czas trwania postępowania wywłaszczającego tj. od momentu złożenia wniosku przez Zarząd Miasta Łodzi o wywłaszczenie na rzecz Gminy Łódź tj. od 30 września 1996 r. do 5 kwietnia 2002 r., tj. do wydania decyzji o umorzeniu postępowania wywłaszczającego jak i w późniejszym okresie, organ administracji nie udzielił stronie informacji o możliwości i terminie dochodzenia odszkodowania za wywłaszczoną działkę gruntu. Organ administracji miał obowiązek powiadomić stronę skarżącą w terminie przed dniem 31 grudnia 2005 r., iż działka nr [...] ulega przejęciu przez organ samorządowy z mocy prawa oraz przysługuje mu uprawnienie do żądania odszkodowania. Okolicznością niesporną jest, iż organ administracji nie wykonał powyższego, czym naruszył przepis art. 9 k.p.a. W związku z powyższym pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż nie została ona opłacona w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z 1 sierpnia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 - ustawa covidowa). W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19). W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 27 czerwca 2022r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na fakt, że skarżący nie potwierdził możliwości technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, mimo wezwania, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 1 sierpnia 2022 r. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji. Stosownie do art. 1 ustawy z 30. 08. 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i 3 p.p.s.a.). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do dyspozycji art. 134 § 1 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest legalność decyzji Wojewody Łódzkiego z dnia 11 lutego 2022 r., nr GN-III.7581.329.2021.ŁK utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o odmowie ustalenia i wypłacenia J.Z. odszkodowania za nieruchomość położoną w Ł. przy ul. [...], obrębie [...], oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0254 ha za nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto Łódź prawa własności części nieruchomości zajętej pod drogi publiczne. Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, wypłaca: 1) gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, 2) Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg. Odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 i 2, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa. Pozostaje poza sporem, że wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto Łódź prawa własności części nieruchomości zajętej pod drogę publiczną - gminną, położoną w Ł. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,0254 ha, obręb [...] dla której w Sądzie Rejonowym dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, XVI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], skarżący złożył w dniu 28 grudnia 2015 r. Zgodnie natomiast z nienasuwającym wątpliwości art. 73 ust. 4 ustawy wniosek taki mógł być złożony skutecznie najpóźniej w dniu 31 grudnia 2005r. Po upływie przewidzianego w nim okresu do składania tego typu wniosków przedmiotowe roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania wygasa. Oznacza to, że termin do złożenia tego wniosku jest terminem prawa materialnego, prekluzyjnym i nie podlega przywróceniu bez względu na przyczynę, z powodu której nie został dochowany. Wniosek o wypłatę odszkodowania złożony po upływie takiego terminu nie może być uwzględniony, co w każdym wypadku skutkuje odmową jego uwzględnienia. Upływ przewidzianego w art. 73 ust. 4 ustawy terminu nie jest uzależniony od faktu czy uprawniony do dochodzenia odszkodowania o tym terminie wiedział, a jeżeli nie wiedział to z jakich powodów (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 lutego 2014, sygn. akt II SA/Kr 1526/13, LEX nr 1502350). Przenosząc zaś ów fakt na grunt obowiązujących przepisów, zgodzić należy się ze stanowiskiem wyrażonym w decyzjach organów obu instancji, iż wniosek J.Z. o ustalenia odszkodowania za nabycie z mocy prawa przez Gminę Miasto Łódź prawa własności części nieruchomości zajętej pod drogi publiczne, został złożony z przekroczeniem terminu o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy. Skoro zatem wnioskodawca terminu nie dochował - jego wniosek dotyczący roszczenia, które wygasło, słusznie uznany został za bezskuteczny, wobec czego prawidłowo organy obu instancji, nie dysponując w tym względzie swobodą uznania administracyjnego, orzekły o odmowie ustalenia odszkodowania na rzecz skarżącego. Wskazać ponadto należy, że w terminie tym Wojewoda Łódzki nie wydał decyzji o jakiej mowa w art. 73 ust. 3 ustawy. Decyzja potwierdzająca przejście prawa własności nieruchomości skarżącej na rzecz Gminy Miasta Łódź została wydana bowiem dopiero w dniu 2 maja 2014 r. Jednakże okoliczność, iż w terminie z art. 73 ust. 4 ustawy, nie została wydana decyzja potwierdzająca przejście prawa własności, nie wyłącza obowiązku zachowania przez uprawnionego terminu do złożenia wniosku o wypłatę odszkodowania. Na marginesie należy wskazać, że w wyroku z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania go z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w ust. 3 tego artykułu, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP (OTK ZU-A 2009, Nr 8, poz. 1123). Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako bezzasadną. k.ż.