II SA/Łd 295/12

Dnia 9 maja 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2012 roku sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpoznaniu odwołania T. G., umorzyło postępowanie odwoławcze. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, T. G. wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką – A. G. Prezydent Miasta Ł., po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] roku odmówił przyznania T. G. wnioskowanego świadczenia. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał m. in. przepis art. 17 i 23 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006 roku Nr 139, poz. 992 ze zm.). W motywach organ wskazał, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, ze względu na niespełnienie przesłanki zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy - tj. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a współmałżonek nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. W odwołaniu od powyższej decyzji T. G. napisała, iż decyzja ta jest bardzo krzywdząca. Jej matka jest osobą schorowaną wymagającą całodobowej opieki, ma zaburzenia równowagi i zaniki pamięci. Do odwołania dołączyła karty leczenia szpitalnego oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, ustalony został od dnia 12 lipca 2011 roku na stałe. Ojciec nie może opiekować się matką, bowiem ma 82 lata, sam jest osoba chorą i niesprawną, mieszka poza miastem. Odwołująca się znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W piśmie z dnia 25 stycznia 2012 roku odwołująca się oświadczyła, iż jej matka zmarła w dniu 30 listopada 2011 roku i wobec tego podtrzymuje ona swój wniosek o przyznanie świadczenia za okres od dnia 12 lipca do dnia 30 listopada 2011 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] roku umorzyło postępowanie odwoławcze. W motywach organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż zgodnie z treścią art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji wydaje decyzję o jego umorzeniu. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak jakichkolwiek elementów materialnego stosunku prawnego. Z bezprzedmiotowością mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ matka odwołującej się zmarła w dniu 30 listopada 2011 roku, nie ma podstaw do przyznania świadczenia – osoba nad którą odwołująca się ma sprawować opiekę nie żyje. W związku z tym, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, postępowanie w sprawie stało się bezprzedmiotowe i jako takie należało je umorzyć. W skardze na powyższą decyzję T. G. wyraziła swoje niezadowolenie z treści rozstrzygnięcia wydanego przez organ w sprawie wskazując, że domaga się przyznania świadczenia za okres od dnia 12 lipca do dnia 30 listopada 2011 roku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podnosząc argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonego aktu pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Tym samym Sąd nie jest uprawniony do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" – "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie odwoławcze wskazując na jego bezprzedmiotowość spowodowaną śmiercią osoby, nad którą opiekę miała sprawować skarżąca i z tego tytułu pobierać świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o którym stanowi art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu odwoławczego stanowił przepis art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 138 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części (art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego). Analizując dotychczasowe orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, iż przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Umorzenie postępowania to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Rekapitulując, bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Pogląd powyższy znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie (por. np. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2006 roku, I OSK 967/05, Lex Nr 201507; wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2003 roku, III SA 2225/01, Biul. Skarb. 2003/6/25; wyrok NSA z dnia 13 lutego 2001 roku, I SA 2032/99, Lex Nr 75519; wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1999 roku, IV SA 1167/97, Lex Nr 47913; wyrok NSA z dnia 18 maja 1998 roku, II SA 76/98, Lex Nr 43176; wyrok NSA z dnia 26 marca 1998 roku, II SA 70/98, Lex Nr 43205; wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 1995 roku, SA/Łd 2424/94, ONSA 1996/2/80 i inne). W stanie faktycznym sprawy organ II instancji umorzył postępowanie odwoławcze, gdyż uznały, że śmierć matki skarżącej spowodowała bezprzedmiotowość postępowania. Niemniej jednak zdaje się, że uwadze Samorządowego Kolegium Odwoławczego umknęła treść oświadczenia skarżącej złożonego w piśmie z dnia 25 stycznia 2012 roku, a konkretniej jego interpretacja w kontekście art. 24 ust. 2 i 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W powołanym piśmie skarżąca wprost wskazała, iż domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 12 lipca do dnia 30 listopada 2011 roku, czyli do momentu śmierci matki. W tej sytuacji organ powinien pokusić się o lekturę przepisu art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż co do zasady, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Tym niemniej, z treści art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Zwrócić uwagę należy także na treść art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Konkludując dotychczasowe rozważania wskazać należy, iż śmierć matki skarżącej nie spowodowała bezprzedmiotowości postępowania odwoławczego. Skarżąca ograniczyła swój wniosek do ściśle określonych dat. Niewątpliwie moment śmierci matki skarżącej, nad którą sprawowała ona opiekę, poskutkował utratą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niemniej jednak wobec przytoczonych przepisów regulujących kwestię początkowej daty, od której przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, przedmiotem zainteresowania organów winno być prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 12 lipca do dnia 30 listopada 2011 roku. W tej sytuacji Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na naruszenie art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. ko