II SA/Łd 3/13

Dnia 26 lutego 2013 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2013 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku K.D. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K.D. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 3/13 Uzasadnienie K.D. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i trójką dzieci. Skarżący utrzymuje się wynagrodzenia za pracę w wysokości 4600 zł brutto. W 2011 r. osiągnął z tego tytułu 53 658,13 zł przychodu. Żona skarżącego posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 9,89 ha, w tym użytków rolnych 8,77 ha (7,7595 ha przeliczeniowych). Przeciętny dochód gospodarstwa rolnego w 2011 r., według obwieszczenia Prezesa GUS z 21 września 2012 r., wyniósł 2713 zł rocznie z 1 ha przeliczeniowego. Ponadto decyzją Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Łowiczu z dnia 19 listopada 2012 r. żona skarżącego otrzymała płatności obszarowe w łącznej wysokości 12 678,71 zł. Skarżący wskazał, że na jego majątek składa się jedynie dom o powierzchni 220 m2. Skarżący posiada zobowiązania kredytowe, których spłata kosztuje go 2346 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że opłaty za energię pochłaniają 200 zł miesięcznie, bilety miesięczne dla dzieci – 260 zł miesięcznie, gaz – 60 zł, woda – 60 zł, a dojazdy do pracy to koszt rzędu 500 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. W ocenie referendarza sądowego, osiągane przez skarżącego i jego żonę dochody są wystarczające do uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazuje na to analiza złożonych na wezwanie referendarza dokumentów. Oprócz bowiem dość wysokich stałych dochodów osiąganych przez skarżącego ze stosunku pracy (4600 zł brutto miesięcznie), niewątpliwie żona skarżącego (a więc i skarżący) osiąga dochody z prowadzenia gospodarstwa rolnego o powierzchni prawie 8 ha przeliczeniowych. Wbrew deklaracji skarżącego zawartej we wniosku o przyznanie prawa pomocy o braku dochodów z gospodarstwa rolnego, referendarz sądowy uznał, że dochody takie niewątpliwie są możliwe do uzyskania. Warto podkreślić, że do oceny spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy ważna jest sama potencjalna możliwość uzyskania dochodów, a taka niewątpliwie istnieje w przypadku gospodarstwa rolnego o takim areale. Już z samego obwieszczenia prezesa GUS wynika, że średni dochód w 1 ha przeliczeniowego w 2011 r. wyniósł 2713 zł, co w przypadku gospodarstwa żony daje kwotę 21 051 zł rocznego dochodu. Ponadto, co równie ważne, żona skarżącego pod koniec listopada 2012 r. otrzymała dopłaty bezpośrednie do produkcji rolnej w kwocie ponad 12 000 zł. Tymczasem skargę na postanowienie w przedmiocie opłaty legalizacyjnej skarżący wniósł w dniu 29 listopada 2012 r. Już wówczas dysponował zatem środkami związanymi z koniecznością ponoszenia kosztów dochodzenia swych praw przed sądem. Również już na etapie postępowania o przyznanie prawa pomocy żona skarżącego dokonała, w dniu 29 stycznia 2013 r., na swoje konto bankowe wpłaty gotówkowej w wysokości 4700 zł. Nie można więc w żaden sposób uznać, że skarżący nie dysponował środkami na pokrycie wpisu sądowego. Analiza dokumentów sprowadziła referendarza sądowego do przekonania, że skarżący zarówno w dacie wniesienia skargi do Sądu, jak i w dacie złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, posiadali zasoby pieniężne w kwocie znacznie przewyższającej wysokość zarówno wpisu od skargi (750 zł), jak i innych przyszłych i ewentualnych kosztów sądowych (opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniesie 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 375 zł). Przyjąć zatem należy, że skarżący posiada środki finansowe niewykorzystywane na bieżące utrzymanie. Posiadanie takich środków w kwocie przewyższającej wysokość potencjalnych kosztów sądowych pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych, co nie będzie wiązało się z brakiem środków na konieczne utrzymanie. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej. Argumentem za zwolnieniem od kosztów sądowych nie może być również fakt spłaty pożyczek i kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżącego. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącego kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf