II SA/Łd 3/25

Dnia 8 maja 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.), Asesor WSA Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 maja 2025 roku sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 listopada 2024 r. znak: SKO.4110.101.2024 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 11 października 2024 r., znak: ZR/680/18/24/25/OD; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat K.G. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. dc Decyzją z dnia 13 listopada 2024 r., znak: SKO.4110.101.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej także: organ odwoławczy, organ II instancji), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 572) (dalej: k.p.a.), art. 11a w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 323) (dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych, ustawa), po rozpoznaniu odwołania K. J. (dalej także: odwołująca się, skarżąca, strona) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Pabianic (dalej także: Prezydent, organ I instancji) z dnia 11 października 2024 r., znak: ZR/680/18/24/25/OD, orzekającą o odmowie przyznania prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wnioskowanego na dziecko – K. S. (dalej: wnuk, dziecko), w okresie od dnia 1 listopada 2024 r. do dnia 31 października 2025 r. (dalej: okres zasiłkowy). Decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem złożonym w dnia 5 sierpnia 2024 r. skarżąca, zwróciła się do organu I instancji o przyznanie prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka na powyższej wskazane dziecko. Organ I instancji decyzją z dnia 11 października 2024 r. odmówił skarżącej przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W ocenie organu skarżąca nie spełniała warunków określonych w art. 11a ust. 1 w zw. art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż wychowuje co najmniej jedno dziecko wspólnie z drugim rodzicem. Od decyzji organu I instancji odwołanie wniosła skarżąca podnosząc, że dziecko jest jej wnukiem, który pozostaje w pieczy bieżącej skarżącej na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego. Matka dziecka nie mieszka z nią i z dzieckiem, zaś ojciec dziecka pozostaje nieznany. Skarżąca argumentowała, że wychowuje dziecko wspólnie z drugim rodzicem, bowiem rodzice go nie wychowują. Dziecko zaś pozostaje pod jej faktyczną opieką i na jej całkowitym utrzymaniu. Po rozpatrzeniu odwołania organ odwoławczy zaskarżoną decyzją z dnia 13 listopada 2024 r. uznał je za niezasadne i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy, przywołując przepisy ustawy stwierdził, iż z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. sygn. akt [...] z dnia 17 marca 2022 r. wynika, że małoletnie dziecko zostało umieszczone pod bieżącą pieczą jego babki macierzystej - skarżącej. W przekonaniu organu odwoławczego, w oświadczeniu z dnia 18 sierpnia 2023 r. skarżąca poinformowała organ, że nie jest opiekunem prawnym ani opiekunem faktycznym dziecka, a na podstawie akt sprawy organ ustalił, że skarżąca wprawdzie sprawuje opiekę nad dzieckiem, wobec umieszczenia go na mocy postanowienia sądu pod jej bieżącą pieczą, to jednak strona nie jest opiekunem faktycznym dziecka w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W opinii organu II instancji, w okolicznościach niniejszej sprawy nie sposób uznać, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą wnuka w świetle definicji zawartej w art. 3 pkt 17a ustawy. Przede wszystkim bowiem strona wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, co bez względu na zakres sprawowania przez partnera strony opieki nad jej wnukiem i rodzaj relacji ich łączącej - jest przesłanką wprost wykluczającą uznanie skarżącej za osobę samotnie wychowującą dziecko. Poza tym, jak wyżej wskazano, skarżąca, jej partner, ich wspólne dziecko, oraz wnuk strony, tworzą razem rodzinę - w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, a co również - w realiach niniejszej sprawy - nie może pozostać bez wpływu na ocenę przesłanki samotnego wychowania dziecka. Z tych więc względów, organ odwoławczy nie podzielił zarzutu błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 3 pkt 17a w zw. z art. 11a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy podniósł, iż oczywiście orzecznictwo odnosi się tylko i wyłącznie do rodziców dziecka, nie jak w rozpatrywanym przypadku babci dziecka, jednak podkreślenia wymaga, iż zastosowanie w tym przypadku odmiennej interpretacji byłoby krzywdzące dla tych pierwszych. Dodatkowo organ II instancji wskazał, że rozumie trudną sytuację odwołującej się, jednakże przyznanie świadczeń w oparciu o normy zawarte w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 323) nie jest pozostawione uznaniu organów administracji, a wyłącznie uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w tejże ustawie. Ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznania świadczeń rodzinnych oraz zasady ich wypłaty. Normy prawne zawarte w powołanej powyżej ustawie są normami bezwzględnie obowiązującymi i organ administracji nie może stosować ich inaczej, niż to wynika wprost z ich literalnego brzmienia. Reasumując, w ocenie organu II instancji, organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. Na powyższą decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła skarżąca, zarzucając organom administracji naruszenie przepisu art. 11a w zw. z art. 3 pkt. 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez przyjęcie, iż nie jest ona osobą samotnie wychowującą wnuka, a w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji odmawiającej przyznania jej prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, we wnioskowanym okresie zasiłkowym. W konsekwencji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zmianę decyzji Prezydenta z dnia 11 października 2024 r. na korzyść strony oraz zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania w sprawie. W uzasadnieniu skarżąca przypomniała, że organy uznały, że nie jest osobą samotnie wychowującą wnuka, bowiem wspólnie z partnerem i ich wspólnym dzieckiem tworzą rodzinę w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca powołała się na dorobek orzeczniczy sądów administracyjnych podnosząc, iż w jej ocenie nowy związek rodzica wcześniej samotnie wychowującego dziecko nie może być powodem wydania decyzji odmownej w przedmiocie praw do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka do zasiłku rodzinnego. Skarżąca wskazała, że w sprawie istotna jest także okoliczność, iż jako babcia dziecka jest jego faktycznym opiekunem (na mocy orzeczenia sądu rodzinnego), nie zaś jego rodzicem. Skarżąca podniosła, że wnuk nie ma ustalonych alimentów od matki, zaś ojciec dziecka jest nieznany. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wyraził przekonanie, że strona nie przedstawia w skardze, nowych zarzutów, które w jakikolwiek sposób kwestionowałoby podjęte przez organ odwoławczy rozstrzygnięcie w sprawie. W dniu 19 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wydał wyrok w sprawie II SA/Łd 1021/23, którym m.in. uchylono, wydaną w stosunku do skarżącej, decyzję organu odwoławczego z dnia 2 października 2023 roku w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowania dziecka (wnuka skarżącej) za okres od dnia 1 listopada 2022 r. do dnia 31 października 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W związku z tym, że organ II instancji w odpowiedzi na skargę wniósł o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a strona skarżąca nie sprzeciwiła się temu wnioskowi i nie zażądała przeprowadzenia rozprawy, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tak zakreślonej kognicji Sądu stwierdzić należy, iż organy administracji obu instancji dokonały błędnej interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy. Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, w zakresie odmowy przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, stanowią przepisy art. 11a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17a ustawy. Na wstępie należy zaznaczyć, iż sprawa skarżącej jako osoby ubiegającej się o świadczenia na swego wnuka była już rozpatrywana przez tutejszy Sąd w dniu 19 kwietnia 2024 roku. Pomimo, iż sprawa dotyczyła zbadania legalności decyzji unieważniającej decyzję organu I instancji wydanej w przedmiocie przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowania wnuka na wskazany w niej okres, to jednak przesądzono, iż skarżąca jest osobą uprawnioną do otrzymania zasiłków rodzinnych z tytułu sprawowania opieki nad swoim wnukiem, nad którym sprawuje pieczę bieżącą na mocy postanowienia sądowego, a wyrok ten wiąże w tym zakresie Sąd rozpoznający sprawę skarżącej w obecnym składzie. Kwestia uprawnień skarżącej do wnioskowania o świadczenia, jako opiekuna wnuka, nie była jednak kwestionowana przez organy w niniejszej sprawie. Przechodząc do rozpatrywania kwestii spornych, należało przypomnieć, że zgodnie z treścią art. 8 pkt 3a ustawy, do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Z kolei z przepisu art. 11a ustawy wynika, iż wskazany dodatek przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Definicja osoby samotnie wychowującej dziecko została zawarta natomiast w art. 3 pkt 17a ustawy. Przepis ten stanowi, że osobą tą jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W pierwszej kolejności podnieść należy, iż kwestia interpretacji pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" niejednokrotnie była przedmiotem analizy zarówno sądów administracyjnych, jak również Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z dnia 23 czerwca 2008r., wydanym w sprawie o sygn. akt P 18/06 (Dz.U. z 2008 r. Nr 119, poz. 770) orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a wówczas obowiązującej ustawy z 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej - jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Co prawda przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany został na gruncie nie obowiązującej już ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, to nie można nie nawiązać do niego orzekając w sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Definicja pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" użyta dla potrzeb wspomnianej już ustawy o zaliczce alimentacyjnej, na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinna być interpretowana odmiennie. Skoro art. 2 ust. 5 lit. a ustawy o zaliczce alimentacyjnej odnosił się do pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" określonego w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a jego konstytucyjność została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny to oznacza, że przepis, do którego ustawodawca odsyła powinien być interpretowany analogicznie zarówno na gruncie ustawy macierzystej, jak i ustawy, w której występuje odesłanie. Jeżeli zatem definicja pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" zawarta w art. 3 pkt 17a ustawy uznana została za niekonstytucyjną na gruncie ustawy o zaliczce alimentacyjnej, to tak samo należy ją ocenić dla potrzeb ustalania zaistnienia przesłanek do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Nie można bowiem uznać, że pojęcie "osoby samotnie wychowującej dziecko" na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych będzie inaczej interpretowane. Powyższe stanowisko prezentowane było w licznych wyrokach sądów administracyjnych, które oceniając zgodność z prawem decyzji w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka uznały, że fakt zawarcia nowego związku małżeńskiego (czy też związku w ogóle) przez rodzica (opiekuna) samotnie wychowującego dziecko nie ma wpływu na sferę pieczy i obowiązków alimentacyjnych względem tego dziecka. Dlatego mając na względzie wyżej wskazane regulacje konstytucyjne uznać należy, że dziecko wychowujące się w rodzinie rekonstruowanej (w tym też rekonstruowanej przez babkę dziecka) nie traci statusu osoby wychowywanej przez samotnego rodzica (babkę dziecka). Dla takiej oceny nie ma znaczenia okoliczność, iż matka (opiekunka) ubiegająca się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku (w tym małżeńskim) (por. przykładowo: wyrok NSA z 11 grudnia 2020 r., I OSK 1877/20, LEX nr 3179792, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W realiach niniejszej sprawy, w ocenie organu odwoławczego, okoliczność, że skarżąca wychowująca wnuka jest w związku i łącznie z partnerem wychowuje ich wspólne dziecko oznacza, iż nie może ona być uznana za "osobę samotnie wychowującą dziecko" (tutaj wnuka) w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy, co zdecydowało o odmowie przyznania jej dodatku do zasiłku rodzinnego w powyższym zakresie. Jednakże, mając na uwadze powyższe rozważania w zakresie interpretacji pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" takie stanowisko jest błędne. Rację bowiem należy przyznać skarżącej, która upatruje w sytuacji faktycznej i prawnej, w jakiej się znalazła, podobieństwo do sytuacji rodziców samotnie wychowujących dzieci, a którzy wstąpili w nowy związek (małżeński). Zważyć bowiem należy, iż negatywną przesłanką uznania osoby za samotnie wychowującą dziecko jest stosownie do art. 3 pkt 17a ustawy warunek "wychowania wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem". Takiej sytuacji nie należy zatem odnosić do każdej osoby związanej z jednym z rodziców (czy opiekunów) dziecka, ale wyłącznie do rodzica (opiekuna) dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku. Bez znaczenia bowiem w takiej sytuacji pozostaje, iż jeden z rodziców (opiekunów) ubiegający się o dodatek do zasiłku rodzinnego pozostaje w nowym związku (małżeńskim), z którego również posiada inne dzieci, jakie wychowują się wspólnie z dziećmi z poprzedniego związku (małżeństwa) lub – jak w niniejszej sprawie - z dzieckiem pozostającym na jego faktycznym utrzymaniu. W takiej sytuacji rodzic (opiekun) może być bowiem uznawany wobec jednego dziecka (podopiecznego) za "rodzica samotnie wychowującego" w rozumieniu ustawy , a wobec dziecka wychowywanego wspólnie z jego biologicznym rodzicem - już za osobę wychowującą dziecko w rodzinie. Innymi słowy przez osobę samotnie wychowującą dziecko należy rozumieć osobę, która wychowuje dziecko (podopiecznego) bez udziału drugiego (tutaj: któregokolwiek) z rodziców tego dziecka. Natomiast stan rodzinny osoby ubiegającej się o to świadczenie, pozostaje bez znaczenia dla jego przyznania. Przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych mówi bowiem nie o każdej osobie związanej z jednym z rodziców dziecka, ale o rodzicu dziecka, zatem osobie będącej w świetle prawa rodzicem tego dziecka (por. wyrok NSA z 21 marca 2019 r., I OSK 3418/18, LEX nr 2655735, CBOSA). W niniejszej sprawie nie mamy natomiast do czynienia w ogóle z rodzicem dziecka, a jedynie z jego babką – a mimo to organy, nie tylko odnoszą sytuację babki dziecka do sytuacji rodzica, który wspólnie ze swym nowym partnerem wychowuje ich wspólne dziecko i dodatkowo utrzymuje wnuka, ale także uznają ich za rodzinę w rozumieniu ustawy. Taka interpretacja przepisów jest niedopuszczalna nie tylko z powyżej wskazanych szeroko powodów, ale także ze względu na rodzaj powiązań dziecka i osoby, która sprawuje nad nim opiekę (wychowuje go), z jaką mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Porządkowo należy wskazać, że jakkolwiek definicja członka rodziny na potrzeby świadczeń rodzinnych zawarta została w art. 3 pkt 16 ustawy to nie wszystkie osoby wymienione w tym przepisie są obligatoryjnie zaliczane do członków rodziny (por. wyrok NSA z 13 września 2017 r., I OSK 2955/16, LEX nr 2417486, CBOSA). W definicji zawartej w art. 3 pkt 16 ustawy zastosowany został bowiem kwalifikator "odpowiednio", który powoduje, że z przepisu tego nie można wyprowadzić sztywnej reguły, która określałaby w konkretnej sytuacji życiowej, które osoby należy zaliczyć do rodziny. Ustawodawca zobowiązał zatem organ do analizy tej kwestii w odniesieniu do każdej konkretnej sprawy, uznając, że możliwe komplikacje stosunków rodzinnych nie są materią, którą można i należy regulować sztywno i kazuistycznie. W zależności od stanu faktycznego sprawy w skład rodziny nie muszą wchodzić wszystkie osoby w nim wymienione. Zaliczenie określonych osób na gruncie art. 3 pkt 16 ustawy do członków rodziny nie może odbyć się bez uwzględnienia art. 3 pkt 17a ustawy, tj. definicji osoby samotnie wychowującej dziecko. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 czerwca 2016 r. "do rodziny nie sposób zaliczyć rodzica, który nie jest w związku małżeńskim, ani nie pozostaje w separacji orzeczonej przez sąd i nie wychowuje z drugim z rodziców dziecka. Rodzic samotnie wychowujący dziecko spełnia bowiem przesłanki do uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko, w rozumieniu art. 3 pkt 17 lit. a u.ś.r., co winno oznaczać wyłączenie drugiego z rodziców, który nie uczestniczy w wychowywaniu wspólnego dziecka z pojęcia rodziny. Zastosowanie wykładni systemowej przepisu art. 3 pkt 16 u.ś.r., zapobiega niezasadnemu traktowaniu niebędącego w związku małżeńskim lub będącego w separacji rodzica, który nie uczestniczy w wychowywaniu dziecka, jako członka rodziny w rozumieniu ww. przepisu." (wyrok NSA z 21 czerwca 2016 r., I OSK 2361/14, LEX nr 2106449, CBOSA). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przedmiotowej sprawie skarżąca niewątpliwie jest osobą, która samotnie wychowuje dziecko (wnuka) w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy i jednocześnie nie można jej wraz z wnukiem, zaliczyć do rodziny jaką sama, odrębnie, tworzy wraz ze swym parterem i ich wspólnym dzieckiem. W świetle przytoczonego orzecznictwa nie ma żadnego znaczenia fakt, że skarżąca wychowuje swojego wnuka (razem ze swoim dzieckiem) ze swym partnerem, gdyż nadal jest ona opiekunem samotnie wychowującym wnuka. Dodatkowo należy zauważyć, iż skarżąca nie została ustanowiona formalnie rodzicem swego wnuka, a wnuk jej nie został także przysposobiony ani przez nią ani przez jej partnera. Skarżąca jest bowiem jedynie opiekunem małoletniego na mocy orzeczenia sądu rodzinnego o powierzeniu jej pieczy bieżącej nad wnukiem i z pewnością nie wychowuje dziecka wspólnie z którymkolwiek z jego rodziców, zważywszy na okoliczność, iż matka dziecka nie mieszka z nią i nie płaci na dziecko alimentów, natomiast ojciec pozostaje nieznany. Nie zachodzi zatem negatywna przesłanka, wykluczająca ją z kręgu osób samotnie wychowujących dziecko, a tym samym kręgu osób uprawnionych do otrzymania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Przeciwna interpretacja art. 3 pkt 17a ustawy narusza art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i prowadzi do nierównego traktowania osób samotnie wychowujących dziecko. Za prezentowaną wykładnią komentowanego przepisu przemawia także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym (w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy) rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i w doktrynie podkreśla się normatywne znaczenie art. 71 ust. 1 zd. pierwsze Konstytucji RP, gdyż naruszenie konstytucyjnego postanowienia określającego cele działalności organów władzy publicznej następuje m.in. wówczas, gdy ustawodawca niewłaściwie zinterpretował przepis konstytucji wyznaczający określony cel czy zadanie władzy publicznej, a w szczególności uchwalając ustawę, zastosował takie środki, które nie mogły doprowadzić do realizacji tego celu (wyrok TK z 4 kwietnia 2001r., sygn. K 11/00, OTK 3/01/54). Art. 71 ust. 1 zd. drugie Konstytucji RP formułuje prawo podmiotowe, którego adresatem są władze publiczne zarówno organy państwowe, jak i samorządowe (L. Garlicki, M. Derlatka [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, red. M. Zubik, Warszawa 2016, art. 71, LEX). Jeżeli zaś przepisy ustawy nie są jednoznacznie i niewątpliwie powodują rozbieżności interpretacyjne, to oznacza, że należy zastosować wykładnię prokonstytucyjną, zgodnie z którą w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (wyrok TK z 8 listopada 2000 r., SK 18/99, OTK 2000, nr 7, poz. 258). Odnosząc się natomiast do wniosków dowodowych pełnomocnika skarżącej zawartych w piśmie z 26 marca 2025 r. wskazać należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest orzekanie przez sąd na podstawie akt sprawy (art. 133 p.p.s.a.), przy czym p.p.s.a. dopuszcza możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, ograniczonego jedynie do dowodu z dokumentu, uzależniając jednak możliwość jego przeprowadzenia od łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w powołanym art. 106 § 3 p.p.s.a., tj.: 1) jeśli przeprowadzenie dowodu jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i 2) nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przy czym sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., może mieć miejsce wyjątkowo, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Przywołany przepis wyraźnie stanowi o przeprowadzeniu dowodu, a nie o prowadzeniu postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 14 lutego 2023 r., II GSK 767/22, LEX nr 3512263, CBOSA). W rozpoznawanej sprawie nie powstały jednak, zdaniem Sądu, istotne wątpliwości, które powodowałyby konieczność przeprowadzenia wnioskowanego przez pełnomocnika skarżącej dowodu z dokumentów. Sąd podkreśla, że z przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, nie zaś obowiązkiem sądu. Brak przeprowadzenia dowodu (czy z urzędu, czy na wniosek) nie może być postrzegane jako naruszenia prawa procesowego, w rozumieniu wskazanego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2023 r., II OSK 202/20, LEX nr 3517159, CBOSA). Mając na uwadze wszystkie wskazane powyżej okoliczności, Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jako, że decyzje te naruszają przepisy prawa materialnego, tj. art. 11a ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 17a oraz pkt. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem organy administracji dokonały w nich niekonstytucyjnej wykładni tejże ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organy uwzględnią wskazania zawarte w uzasadnieniu niniejszego wyroku - zwłaszcza w zakresie prokonstytucyjnej wykładni art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, mając na uwadze to, że o przyznaniu skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka (wnuka) nie może przesądzić okoliczność, iż skarżąca pozostaje w związku, w którym wychowuje również inne dziecko. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2024 r. poz. 763 ze zm.). ds