II SA/Łd 308/08

Dnia 21 października 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot –Szustowska Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2008 roku sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak [...], a nadto decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak; [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3) przyznaje adwokatowi G. S., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, obejmującą podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu i nakazuje wypłacić powyższą kwotę adwokatowi G. S. z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. LS Decyzją z dnia [...], Nr [...] Prezydent Miasta Ł. – działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm., cytowanej dalej jako K.p.a.); art. 1, art. 2 pkt 5 ppkt 1, art. 15, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. nr 86, poz. 732 z późn. zm.), w związku z art. 3 pkt 17a, art. 25 ust. 1, art. 30 ust. 2, 7 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.); Zarządzenia Nr 802/V/07 Prezydenta Miasta Ł. z dnia 20 czerwca 2007 roku w sprawie upoważnienia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. do prowadzenia postępowania wobec dłużników alimentacyjnych oraz postępowania w sprawach zaliczek alimentacyjnych, a także do wydawania decyzji administracyjnych w tych sprawach - orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w formie zaliczki alimentacyjnej za okres od 1 stycznia 2006 roku do 31 lipca 2007 roku w kwocie 5700 zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie 788,51 zł, łącznie w wysokości 6488,51 zł. Decyzja została skierowana do B. H.– matki M.H. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, iż Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...], Nr [...], przyznał B.H. zaliczkę alimentacyjną na dziecko M.H. na okres od 1 września 2005 roku do 31 sierpnia 2006 roku, w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Z kolei decyzją z dnia [...], Nr [...], tenże organ przyznał B.H. zaliczkę alimentacyjną na dziecko M.H. na okres od 1 września 2006 roku do 31 lipca 2007 roku w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Dalej organ I instancji wskazał, iż we wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na okres zasiłkowy 2005/2006 oraz 2006/2007 B.H. nie wskazała w składzie rodziny R.H. oraz złożyła własnoręczny podpis pod oświadczeniem, że powyższe dane są prawdziwe. Jednakże jak wynika z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego z dnia 11 czerwca 2007 roku oraz z informacji UMŁ Delegatura Ł. – P. Referat Budynków i Lokali B.H. wychowuje córkę M.H. z byłym mężem R.H.. Nadto w dniu 11 października 2007 roku M.H. złożyła oświadczenie, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z ojcem R.H., który ma wpływ na wychowywanie dziecka. W związku z powyższym – w ocenie organu I instancji - w okresie od 1 stycznia 2006 roku do 31 lipca 2007 roku B.H. nienależnie pobierała zaliczkę alimentacyjną i jest zobowiązana do jej zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Od powyższej decyzji organu I instancji odwołanie wniosła B.H. W swoim środku zaskarżenia podniosła, iż składała oświadczenia o nie prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z mężem. Wyjaśniła, iż mąż sporadycznie odwiedza ją i córkę w miejscu zamieszkania, a faktycznie przebywa u swojej konkubiny. Wskazała, iż brak jest podstaw do uznania wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jako świadczeń nienależnie pobranych, z uwagi na fakt, iż były mąż nie wychowuje wspólnie z nią dziecka. Decyzją z dnia [...], Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. – działając na podstawie art.138 § 1 pkt 1 K.p.a.; art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 roku o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 2 pkt 5 lit a, art. 15, art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 30 ust. 2 w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada o świadczeniach rodzinnych – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż na podstawie zebranej w sprawie dokumentacji uznać należy, iż B. H. - składała sprzeczne oświadczenia, dostosowując swoją sytuację rodzinną do przesłanek umożliwiających przyznanie świadczeń w oparciu o różne ustawy. Składając oświadczenie na potrzeby ustalenia prawa do dodatku mieszkaniowego B.H. twierdziła, iż jej gospodarstwo domowe składa się 3 osób. Natomiast w sprawie o zaliczkę alimentacyjną B.H. oświadczyła, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z R.H. Na tej podstawie organ odwoławczy nie dał wiary wyjaśnieniom złożonym w odwołaniu. Ponadto zdanie swoje organ II instancji oparł między innymi na oświadczeniu M.H. z dnia 17 października 2007 roku. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, a wydana w sprawie decyzja jest zgodna z obowiązującą regulacją prawną. Na powyższą decyzję B.H. złożyła w dniu 13 marca 2008 roku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wskazała, iż jej były mąż R.H. nie zamieszkuje z nią ponieważ cały czas przebywa u swojej konkubiny. Podniosła, iż starając się o dodatek mieszkaniowy uwzględniła swojego męża ponieważ, mimo, iż nie mieszka ze skarżącą jest nadal zameldowany w jej mieszkaniu. Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z tym, iż jej córka powiedziała, że prowadzą gospodarstwo domowe wraz z byłym mężem R.H.. W ocenie skarżącej była to nadinterpretacja urzędniczki, która wykorzystała młody wiek jej córki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Podczas rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w dniu 15 października 2008 roku pełnomocnik skarżącej poparł skargę i wniósł o zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego oświadczając, iż koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wywiedziono. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność zaskarżonego aktu w całości lub części. Stwierdzenie wydania orzeczenia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa w stopniu określonym w cytowanym przepisie. W szczególności zauważyć należy, iż zaskarżona decyzja, poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 15 stycznia 2008 roku oraz decyzje Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 19 listopada 2007 roku były kierowane do osoby nie będącej stroną niniejszego postępowania. Uzasadniało to stwierdzenie ich nieważności, albowiem w postępowaniu sądowoadministracyjnym, obejmującym kontrolę legalności decyzji, sąd administracyjny zobligowany jest z urzędu badać, czy oceniana decyzja nie zawiera wad prawnych wymienionych w art. 156 K.p.a., a ustaliwszy istnienie przyczyn określonych w tym przepisie winien wydać rozstrzygnięcie, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Prowadząc postępowanie administracyjne organy dopuściły się wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 K.p.a. Kwalifikowana wada prawna decyzji, o której mowa w w/w przepisie, przesądzająca o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego, zachodzić będzie wówczas, gdy podmiot, do którego skierowano decyzję nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a., a mimo to został przez organ administracji publicznej potraktowany jako strona tegoż postępowania. Inaczej rzecz ujmując, przepis ten obejmuje takie przypadki, gdy decyzja administracyjna kształtuje sytuację prawną podmiotu, którego w świetle prawa materialnego nie powinna dotyczyć (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2007 roku, sygn. akt II GSK 400/06, Lex nr 351135, wyrok Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 22 czerwca 2007 roku, sygn. akt VI SA/Wa 17/07, Lex nr 355091). Istotne przy tym jest, iż już sam fakt niebrania udziału przez stronę bez jej winy w postępowaniu stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Bez znaczenia jest, czy nieuczestnictwo strony miało wpływ na treść decyzji oraz czy brak udziału spowodował szkodę dla strony (wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 1999 roku, sygn. akt IV SA 1149/97, Lex nr 47807). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Osobą uprawnioną w myśl art. 2 pkt 1 powołanej ustawy jest natomiast osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna pod warunkiem zaistnienia przesłanek wymienionych w podpunktach a-c. W myśl art. 10 cytowanej ustawy, prawo do zaliczki ustala organ właściwy wierzyciela począwszy od miesiąca, w którym został złożony u komornika sądowego wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, do końca okresu zasiłkowego. Ustalenie prawa do zaliczki następuje na wniosek osoby uprawnionej do zaliczki, jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia, B.H., wystąpiła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na córkę M.H., czyli osobę uprawnioną do świadczenia jako jej przedstawicielka ustawowa. W chwili wydawania decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej M.H. była osobą małoletnią, tym samym jej matka B.H. mogła być adresatką tej decyzji, gdyż działała w imieniu i na rzecz córki. Jednakże zauważyć należy, iż w momencie wydawania decyzji z dnia 19 listopada 2007 roku, którymi to decyzjami uchylono decyzje przyznające zaliczkę alimentacyjną oraz w momencie wydawania decyzji orzekającej zwrot nienależnie pobranych świadczeń, M.H., urodzona w dniu 18 lipca 1989 roku, była już osobą pełnoletnią. Ona też winna zatem być adresatką wydawanych w sprawie decyzji, gdyż z chwilą ukończenia 18 roku życia uzyskała pełną zdolność do czynności prawnych. Kierowanie przez organy administracji w/w decyzji do B.H. jako osoby nie posiadającej przymiotu strony było zatem nieprawidłowe i musiało skutkować stwierdzeniem nieważności tychże decyzji. W świetle powyższych wywodów analiza zarzutów podnoszonych w skardze stała się zbędna, albowiem kontrola zgodności z prawem decyzji nie może być przeprowadzana dowolnie, lecz musi odbywać się w określonej kolejności. Zaistnienie określonego typu wad wyklucza potrzebę rozpatrywania sprawy pod względem materialnym. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią w/w uwagi Sądu i w sposób prawidłowy przeprowadzą postępowanie administracyjne. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a w związku z art. 135 oraz 156 § 1 pkt 4 K.p.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał adwokatowi Grzegorzowi Sitarzowi, kwotę 292,80 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. A.K.