II SA/Łd 311/11

Dnia 15 kwietnia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku B. i P. B. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. i P. B. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie nakazu wykonania rozbiórki postanawia odmówić skarżącym przyznania prawa pomocy. lf II SA/Łd 311/11 Uzasadnienie B. i P. B. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych, w sprawie z ich skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia [...] w przedmiocie nakazu wykonania rozbiórki usługowego obiektu budowlanego i zbiornika na ścieki. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że B. i P. B. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z 20-letnim synem W.B. Rodzina utrzymuje się z działalności gospodarczej prowadzonej przez B.B., z której skarżąca osiąga około 24 889 zł miesięcznego dochodu. B.B. i P.B. nie osiągają żadnych dochodów. Skarżący wykazali majątek w postaci 90-metrowego domu i nieruchomości rolnej o powierzchni 1,04 ha. W uzasadnieniu wniosku skarżący podali, że mimo prowadzenia działalności gospodarczej, obciążają ich bardzo wysokie kredyty. Konieczność ich spłaty powoduje, że rzeczywiste dochody są niewielkie i wobec tego nie są w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla nich i syna. Wskazali, że chodzi o kredyty inwestycyjny i obrotowy, zaciągnięte w kwietniu 2009 r. na łączną kwotę 111 000 zł (na dzień 31 marca 2011 r. do spłaty pozostało 59 916 zł) oraz o kredyt na budowę domu w wysokości 36 000 zł. Koszty związane z prowadzeniem firmy wynoszą około 15 000 zł, a koszty utrzymania skarżący określili na 3000 zł miesięcznie. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynili zadość tym wymaganiom. W ocenie referendarza sądowego osiągane przez skarżących dochody (ponad 24 000 zł miesięcznie) w zupełności pozwalają na pokrycie kosztów sądowych. Ocena ta wiąże się przed wszystkim z faktem, że wpis sądowy w niniejszej sprawie, dotyczącej nakazu rozbiórki, wynosi 500 zł, a więc jego wysokość jest prawie 50-krotnie niższa niż wykazane dochody. Ponadto ewentualne i przyszłe inne koszty sądowe (opłata kancelaryjna za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w przypadku oddalenia skargi wyniosłaby 100 zł, a ewentualny wpis od skargi kasacyjnej – 250 zł) byłyby rozłożone w czasie, co niewątpliwie wpływa pozytywnie na możliwości ich pokrycia przez strony. Skarżący zasadność wniosku upatrują przede wszystkim w fakcie ponoszenia przez nich wysokich kosztów spłaty kredytów: inwestycyjnego i obrotowego oraz hipotecznego. Tym niemniej podkreślić należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o zwolnieniu skarżących od kosztów sądowych. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów o znacznej wysokości wskazuje na zdolności płatnicze skarżących, gdyż w innym wypadku bank nie przyznałyby kredytów. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżących kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem podstawowe wydatki wskazane przez skarżących – spłata kredytów - nie uzasadnia twierdzenia, że były to wydatki, których ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Należy też dodać, że kredyty inwestycyjny i obrotowy zaciągnięte zostały w ramach prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej i stanowią niewątpliwie koszty jej prowadzenia, które to koszty skarżąca wykazuje w rozliczeniu podatkowym i które pomniejszają wykazywany dochód. Tymczasem nawet wówczas dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez B.B. wynosi prawie 25 000 zł miesięcznie. Dodać również należy, że o dobrej kondycji finansowej firmy skarżącej świadczy fakt, że w ciągu dwóch lat (od kwietnia 2009 r. do końca marca 2011 r.) saldo kredytów inwestycyjnego i obrotowego spadło ze 111 000 zł do 59 916 zł, co oznacza, że przez te dwa lata skarżąca spłaciła 51 084 zł. Konstatacja ta prowadzi wprost do wniosku, że firma skarżącej prosperuje bardzo dobrze, a osiągane dochody pozwalają na pokrycie kosztów sądowych, których podana wyżej wysokość jest niewspółmiernie niska w stosunku do uzyskiwanych przez wnioskodawców dochodów. Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący mają możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskują środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżących. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. lf