II SA/Łd 319/08

Dnia 6 czerwca 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi M. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...]. Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] odmówił przyznania M. Ł. zaliczki alimentacyjnej na syna P. Ł. na okres od dnia 1 października 2007 roku do 31 sierpnia 2008 roku. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 2 pkt 5 lit. a, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) oraz art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 16 października 2007 roku do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filii ds. Obsługi Świadczeń Rodzinnych wpłynął wniosek M. Ł. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej dla dziecka P. Ł.. Podając skład rodziny wnioskodawczyni wskazała troje dzieci: P. Ł., A. F., B. F. oraz konkubenta T. F.. Ze złożonych dokumentów wynika zatem, że M. Ł. mieszka i wychowuje dzieci wspólnie z konkubentem T. F. – ojcem A. F. i B. F.. W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia kryterium osoby samotnie wychowującej dziecko, o którym mowa w art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej i odmówił przyznania jej wnioskowanej zaliczki alimentacyjnej. Odwołanie od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. złożyła M. Ł.. Wnosząc o uchylenie i zmianę decyzji organu I instancji, strona wskazała powody, dla których - jej zdaniem - powinna otrzymać zaliczkę. Wyjaśniła przy tym, że mieszka z konkubentem i trojgiem dzieci. Jednakże konkubent nie jest ojcem P. Ł. i nie łoży na jego utrzymanie. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach swego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, przywołując treść art. 7 ust. 1, art. 2 pkt 5 lit. a, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej oraz art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wskazał, że ze złożonych przez M. Ł. dokumentów wynika, iż mieszka ona wspólnie z T. F., z którym wychowuje troje dzieci, przy czym dziecko P. Ł. pochodzi z innego związku. Okoliczności te powodują, że nie może ona zostać uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu powyższych przepisów. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że składając wniosek o przyznanie prawa do świadczeń M. Ł. została prawidłowo pouczona o warunkach koniecznych do przyznania wnioskowanego świadczenia. Fakt ten potwierdziła własnoręcznym podpisem w części II wniosku o przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Wskazał przy tym, że ustawodawca wyraźnie określił warunki przyznania świadczenia i zasady jego wypłaty. Zatem ani organ I instancji, ani organ odwoławczy, związani bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa i obowiązani działać na ich podstawie, nie mogą uznać zarzutów zgłoszonych w odwołaniu. Ponadto organ odwoławczy dodał, że rozumie trudną sytuację strony, wyraża jednakże pogląd, iż organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję, nie naruszył zasad powołanej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Nie zgadzając się z powyższą decyzją, M. Ł. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę do wydania zaskarżonej decyzji i naruszenie przepisu art. 2 pkt. 5 lit a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a także art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych, poprzez ich wadliwą interpretację, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu podniosła, że organy prowadzące postępowanie błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy, co miało decydujący wpływ na odmowę przyznanie zaliczki alimentacyjnej. Podniosła przy tym, że ma troje dzieci: P. Ł., A. F. i B. F.. Małoletni B. i A. pochodzą ze związku z konkubentem T. F.. Nie jest on ojcem ani prawnym opiekunem P.. Nie ciąży zatem na nim żaden obowiązek alimentacyjny względem P.. W relacjach między P. Ł., a T. F. nie zachodzą okoliczności opisane w art. 87 i 95 § 1 kodeksu opiekuńczego i rodzinnego. Jednocześnie skarżąca wskazała, że w tych okolicznościach odmawianie jej statusu matki samotnie wychowującej dziecko w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zasługuje na uznanie. Faktycznie bowiem samotnie wychowuje P. Ł. z uwagi na fakt, iż konkubent T. F. w żaden sposób nie jest zobowiązany do świadczenia alimentów wobec małoletniego P. Ł.. Natomiast ojciec P. Ł. nie wypełnia ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego w związku z pobytem w zakładzie karnym. Skarżąca dodała ponadto, że za przyznaniem jej zasiłku przemawia także trudna sytuacja materialna rodziny. Ona sama nie posiada stałego dochodu pozwalającego na utrzymanie siebie i dzieci. Otrzymuje niewielkie środki pieniężne od konkubenta, które jednak przeznaczane są na wychowanie i utrzymanie A. F. i B. F., a nie na utrzymanie P. Ł.. W konkluzji skarżąca stwierdziła, że organ odwoławczy błędnie zinterpretował wyżej powołany przepis art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych i bezpodstawnie odmówił przyznania jej statusu osoby uprawnionej do otrzymania zasiłku alimentacyjnego, w sytuacji gdy faktycznie jest jedyną osobą utrzymującą dziecko. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Tym niemniej tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest z punktu widzenia kryterium legalności. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Stosownie zaś do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, zostały określone w ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U Nr 86, poz. 732 ze zm.), dalej " ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej". Z kolei definicję "osoby samotnie wychowującej dziecko" zawiera art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych", do której odsyła art. 2 pkt 5 lit. a powołanej wyżej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Zgodnie z tym przepisem pod pojęciem "osoby samotnie wychowującej dziecko" należy rozumieć pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wspólnie wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Z uwagi na fakt, że skarżąca jest panną, w rozpoznawanej sprawie kwestią sporną jest wyjaśnienie, co oznacza użyte w powyższym przepisie określenie "wspólne wychowywanie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem". Analiza wskazanego przepisu dowodzi, że przy konstruowaniu pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko" ustawodawca posłużył się kryterium stanu cywilnego osoby wychowującej dziecko. W tym zakresie ustawodawca użył pojęć: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba rozwiedziona bądź osoba pozostająca w separacji orzeczonej przez sąd. Jednakże do uznania za osobę samotnie wychowującą dziecko nie wystarczy tylko spełnienie powyższej przesłanki, bowiem za taką osobę nie uważa się panny, kawalera, wdowy, wdowca, osoby rozwiedzionej bądź osoby pozostającej w separacji orzeczonej przez sąd, która wspólnie wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Oznacza to zatem, że matka będąca panną nie będzie uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko, jeżeli wspólnie wychowuje dziecko z jego ojcem. Podkreślić przy tym należy, że już literalne brzmienie przepisu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje na wychowywanie dziecka "z jego rodzicem", to znaczy z rodzicem dziecka, w stosunku do którego matka ubiega się o zaliczkę alimentacyjną. Jednocześnie Sąd podziela w tym miejscu ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że wykonywanie władzy rodzicielskiej, to nie tylko łożenie na utrzymanie dziecka, ale także wkład osobisty w jego wychowanie. Zobowiązani są do tego rodzice biologiczni dziecka i obowiązkiem tym nie można obciążyć kolejnego partnera danego rodzica, zwalniając tym samym rodzica biologicznego z powyższych obowiązków. Jeśli zatem dziecko nie jest wychowywane wspólnie przez oboje rodziców, to rodzic będący stanu wolnego i wychowujący dziecko spełnia kryteria uznania go za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, nawet jeżeli wychowuje swoje dziecko z innymi wspólnymi dziećmi kolejnego rodzica. Nie ulega zatem wątpliwości, że w takiej sytuacji ta sama osoba może być uznawana wobec jednego dziecka za osobę samotnie je wychowującą, a wobec innych dzieci za osobę wychowującą je w rodzinie (por. np. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 stycznia 2007 r., II SA/Ol 926/06, a także wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2008 r., I OSK 430/07). W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę literalne brzmienie art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozwala na inne rozumienie tego przepisu. Przyjęta przez organy orzekające w sprawie wykładania prowadziłaby bowiem do sytuacji, że zaliczka alimentacyjna przysługiwałaby osobie stanu wolnego wychowującej dzieci innego rodzica bez jego udziału i nieposiadającej wspólnych dzieci z nowym partnerem życiowym, natomiast już nie przysługiwałaby osobie stanu wolnego wychowującej dzieci innego rodzica bez jego udziału oraz wychowującej choć jedno wspólne dziecko z jego rodzicem. Takie rozumienie przepisu naruszałoby określoną w art. 32 Konstytucji RP z 1997 roku zasadę równego traktowania wszystkich obywateli. Z akt sprawy niniejszej wynika, że P. Ł. jest wychowywany jedynie przez matkę, bez udziału ojca J. P.. Oznacza to zatem, że skarżąca spełniała kryteria uznania jej za osobę samotnie wychowującą dziecko, określone w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem pozostawała w określonym w przepisach stanie cywilnym i nie wychowywała syna P. wspólnie z jego ojcem. Oceny tej nie zmienia przy tym fakt, że skarżąca wraz z T. F. wychowuje pozostałe dzieci: A. F. i B. F. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ rozważy zatem wszystkie elementy stanu faktycznego i prawnego sprawy w kontekście przesłanek określonych w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 2 pkt 5 lit. a, art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, uwzględniając przy tym ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, a swoje stanowisko uzasadni zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.