II SA/Łd 322/15

Dnia 16 lipca 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia A z siedzibą w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz Stowarzyszenie A z siedzibą w R. kwotę 200 (dwieście) złotych, uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, zaksięgowaną w dniu 31 października 2012 r., pod poz. [...]. a.bł. Wyrokiem z dnia 19 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Stowarzyszenia A z siedzibą w R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyło Stowarzyszenie A z siedzibą w R. reprezentowane przez radcę prawnego U. T.. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1610/13 uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi i odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadniając orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w tej sprawie zachodzi przesłanka nieważności postępowania, określona w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zasadniczą kwestią, determinującą prawidłowość przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego, jest bowiem ocena legitymacji procesowej stowarzyszenia zwykłego, jakim jest skarżące Stowarzyszenie A z siedzibą w R.. W świetle dyspozycji art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (j.t. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm., zwana dalej: Prawo o stowarzyszeniach) osoby fizyczne w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności stowarzyszenia, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Należy podkreślić, że stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia, czyli nie ma osobowości prawnej. Ponadto specyfiką stowarzyszeń zwykłych są następujące cechy. Po pierwsze, obniżenie minimalnej liczby osób fizycznych uprawnionych do ich założenia (z 15 do 3 osób). Po drugie, zastąpienie obowiązku uchwalania statutu mającego rozbudowaną treść obowiązkiem uchwalenia znacznie bardziej uproszczonego regulaminu. Po trzecie, zastąpienie wniosku do sądu o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym (zwany dalej: KRS) wnioskiem do organu nadzorującego (starosty), informującym o utworzeniu stowarzyszenia zwykłego. Wskazując na dyspozycję art. 25 § 2 p.p.s.a. NSA wyjaśnił, że stowarzyszeniom zwykłym przysługuje zdolność sądowa czyli zdolność do występowania w postępowaniu, jako strona w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zdolność sądowa organizacji społecznych, posiadających osobowość prawną, jak i niemających takiej osobowości, w zakresie ich statutowej lub regulaminowej – działalności, wynika również z przyznania takim organizacjom w prawie publicznym prawa do udziału w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Ponadto stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej, co oznacza, że tworzą je wszyscy członkowie, a więc grupa osób fizycznych zorganizowana pod kątem prowadzenia określonej działalności niezarobkowej, zaś regulamin takiego stowarzyszenia reguluje tylko sposób działania tych osób fizycznych, gdyż nie mają tu zastosowania przepisy art. 10 i 11 Prawa o stowarzyszeniach, jak w odniesieniu do stowarzyszeń zarejestrowanych w KRS. Dlatego też w świetle dyspozycji art. 2 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach, taka grupa osób może działać w ramach wewnętrznej struktury organizacyjnej lecz nie ma żadnych organów, gdyż nawet przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe nie jest jego organem o czym jednoznacznie stanowi art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach (zob. wyrok NSA z 20 listopada 2012 r., II OSK 1308/11, CBOSA). Z kolei skutkiem prawnym braku osobowości prawnej stowarzyszenia zwykłego jest brak zdolności do czynności prawnej jak i brak własnego majątku. Jednocześnie NSA podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 14 grudnia 2012 r., I CSK 234/12 (Lex nr 1307997), że ze względu na nieprzysługiwanie stowarzyszeniom zwykłym osobowości prawnej i niestosowanie do nich przepisów o osobach prawnych, podmiotem praw i obowiązków w stosunkach cywilnoprawnych związanych z działalnością stowarzyszeń zwykłych, nie są same stowarzyszenia zwykłe lecz tylko ich członkowie. Oznacza to, że to właśnie wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków w razie dokonania czynności prawnej przez nich wszystkich lub przez ustanowionego przez nich przedstawiciela, działającego w granicach umocowania. Jednocześnie słusznie Sąd Najwyższy stwierdził, że "Podobnie w zakresie stosunków cywilnoprawnych wynikających z innych zdarzeń niż czynności prawne wszyscy członkowie stowarzyszenia zwykłego mogą stać się podmiotami określonych praw i obowiązków, jeżeli dane zdarzenie pozostaje w związku z akceptowaną przez wszystkich członków działalnością stowarzyszenia i w odniesieniu do nich wszystkich spełnione są przesłanki odpowiedzialności za skutki tego zdarzenia". W realiach przedmiotowej sprawy oznacza to, że ponieważ skarżące stowarzyszenie zwykłe nie ma osobowości prawnej to, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tego stowarzyszenia, jako podmioty praw i obowiązków. Dlatego też również w przedmiotowej sprawie konieczne jest jednoznaczne zweryfikowanie przez sąd, w oparciu o przedłożone dokumenty, które osoby fizyczne są członkami stowarzyszenia zwykłego, uprawnionymi do złożenia skargi. Ponadto w świetle art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują w postępowaniu czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Oznacza to, że osoby te mają obowiązek wykazać na mocy art. 29 p.p.s.a. swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z kolei wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu, czyli jest to dokument urzędowy (odpis z KRS) lub prywatny (statut, umowa spółki, regulamin stowarzyszenia). Według NSA z akt sprawy wynika, że skargę w imieniu Stowarzyszenia podpisał jako jego przedstawiciel R. T. (karta nr 6 akt sądowych), który co wynika z kserokopii zaświadczenia Starosty [...] z [...] (karta nr 13 akt sądowych) jest jego przedstawicielem. Ponadto powyższy przedstawiciel tego stowarzyszenia, tj. R. T. udzielił także pełnomocnictwa radcy prawnemu U. T. do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej oraz reprezentowania Stowarzyszenia przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (karta nr 90 akt sądu I instancji). Natomiast z normy art. 40 ust. 2 Prawa o stowarzyszeniach nie wynika żeby przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie zwykłe mógł zaciągać zobowiązania ze skutkiem prawnym dla stowarzyszenia zwykłego. Dlatego też, ponieważ stowarzyszenie zwykłe jest to grupa osób, oznacza to, że zaciągać zobowiązania majątkowe mogą członkowie osobiście lub działając przez pełnomocnika na zasadach i w sposób określony w przepisach Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 października 2001 r., I ACa 214/01, OSA 2003, nr 1, poz. 1). Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że właściwym dokumentem, z którego wynika upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego radcy prawnemu w tej sprawie przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia. Natomiast źródłem takiego upoważnienia nie jest regulamin stowarzyszenia zwykłego, jako dokument statuujący powstanie stowarzyszenia zwykłego, jak również nie jest takim dokumentem uchwała członków stowarzyszenia o wyborze przedstawiciela stowarzyszenia zwykłego. Dlatego też jeżeli w danej sprawie pełnomocnictwa udzielił tylko przedstawiciel stowarzyszenia, to brak było należytego umocowania, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi rozpoznając tego rodzaju sprawę powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy stowarzyszenie zwykłe jest organizacją społeczną, która posiada zdolność sądową w rozumieniu art. 25 § 2 w związku z art. 29 ustawy p.p.s.a. z powodu wystąpienia tego rodzaju uchybienia. Oznacza to, że sąd I instancji ponownie rozpatrując tę sprawę będzie zobowiązany do uwzględnienia powyższej oceny prawnej dotyczącej legitymacji procesowej danego stowarzyszenia zwykłego, podczas ponownej oceny formalnej skargi tego Stowarzyszenia. Wobec treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 1610/13 sędzia sprawozdawca wezwał stronę skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) poprzez: podpisanie skargi bądź nadesłanie podpisanego egzemplarza skargi przez wszystkich członków Stowarzyszenia; przedłożenie regulaminu Stowarzyszenia bądź innego dokumentu, z którego wynikałoby, kto jest członkiem Stowarzyszenia; nadesłanie 6 egzemplarzy odpisów skargi podpisanych przez wszystkich członków Stowarzyszenia bądź poświadczonych za zgodność z oryginałem. Stosowne wezwanie w tym przedmiocie błędnie przesłano pełnomocnikowi strony skarżącej w toku postępowania kasacyjnego - radcy prawnemu U. T., która nie uzupełniła wspomnianych braków, a następnie w dniu 16 czerwca 2015 r. przesłano stronie skarżącej. Skarżące Stowarzyszenie otrzymało wezwanie w dniu 18 czerwca 2015 r. W zakreślonym terminie, który biegł od dnia 19 czerwca 2015 r. do dnia 25 czerwca 2015 r. braki skargi nie zostały uzupełnione. Rozpoznając sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu. W tej sprawie sąd stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – przywoływanej dalej w tekście jako "p.p.s.a.", związany jest wykładnią prawa zaprezentowaną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2015 r. syn. akt II OSK 1610/13. Zgodnie z treścią art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 i § 3 p.p.s.a., skarga oprócz elementów enumeratywnie określonych w art. 57 § 1 p.p.s.a. powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym, a więc musi także zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Do skargi należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli skargę wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. W rozumieniu art. 47 § 1 i § 2 w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a., do skargi należy dołączyć jej odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto, jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych. Odpisami mogą być także uwierzytelnione fotokopie bądź uwierzytelnione wydruki poczty elektronicznej. Sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi (art. 58 § 1 pkt 3). W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że sąd uwzględniając treść orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, wezwał stronę skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi, które pomimo prawidłowego pouczenia o skutkach uchylenia się od wykonania nałożonych obowiązków, w zakreślonym terminie nie zostały usunięte. Uniemożliwia to nadanie skardze dalszego biegu. Z tych powodów sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a., zaś o zwrocie wpisu sądowego od skargi rozstrzygnął w trybie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. a.bł.