II SA/Łd 341/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), Protokolant Asystent sędziego Jarosław Szkudlarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] n r [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. S. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów sądowych; 3. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat E. Ś. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A. kwotę [...], tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, zawierającą należny podatek od towarów i usług oraz kwotę [...] tytułem zwrotu poniesionych wydatków. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...], Nr [...] w sprawie odmowy przyznania J. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 k.pa. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395, ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż J. S. złożyła wniosek w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] orzekł o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia. W dniu 13 października 2006 roku J. S. wystąpiła do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z pismem, w którym ponownie zwróciła się o zmianę decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. Podniosła, iż jej brat B. P. uzyskał przedmiotowe świadczenie. Organ ocenił, iż pismo skarżącej stanowi wniosek o uchylenie decyzji na podstawie przepisu art. 154 § 1 k.p.a. i stwierdził, że wnioskodawczyni nie wskazała, by za uchyleniem decyzji przemawiał interes społeczny lub słuszny interes strony. Okoliczności, na które powołuje się strona, takiej oceny nie uzasadniają, ponieważ od dnia wydania decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego uprawnienia stan prawny i orzecznictwo Kierownika Urzędu nie uległy zmianie. Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia z tytułu deportacji. W dniu 22 grudnia 2006 roku J. S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dokonując ponownej oceny wniosku organ wskazał, iż w myśl art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. J. S. zwracała się o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego za pobyt na deportacji w miejscowości D. (C.) poczta A. k/V. Wydając w dniu [...] decyzję o odmowie przyznania świadczenia Kierownik Urzędu stanął na stanowisku, iż nie został spełniony zawarty w cytowanym przepisie warunek deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy. J. S. została bowiem deportowana na terytorium Francji w dniu17 kwietnia 1944 r. (data wywiezienia z obozu przesiedleńczego podana przez Archiwum Państwowe w Ł.), a pobyt na deportacji po dniu 14 września 1944 r. (data wyzwolenia C. ustalona na podstawie wydawnictwa: "Atlas II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana, Letter Perfect International, Warszawa 1995) stracił charakter represji w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. Przymusowy pobyt wnioskodawczyni na deportacji trwał zatem 4 miesiące i 28 dni. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podkreślił, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem jako datę końcową podlegania represji uznaje się datę wyzwolenia danego terenu lub miejscowości przez wojska koalicji antyhitlerowskiej. Organ przywołał orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2006 r. (sygn. akt II OSK 557/06), z dnia 10 listopada 2006 r. (sygn. akt II OSK 1326/05). Odnosząc się do podniesionej przez skarżącą kwestii przyznania bratu B. P. uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – sprawa oznaczona sygn. akt II SA/Łd 200/06, Kierownik Urzędu stwierdził, iż sprawa przyznania J. S. uprawnień kombatanckich określonych w ww. ustawie została zakończona decyzją o odmowie przyznania przedmiotowych uprawnień (numer sprawy [...]), zatem jeśli strona domaga się wzruszenia decyzji wydanej w tej sprawie, winna wystąpić ze stosownych wnioskiem do Kierownika Urzędu. W dniu 14 marca 2007 roku J. S. wniosła skargę na wymienioną na wstępie decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], żądając wydania orzeczenia przyznającego uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji oraz uchylenia zaskarżonej decyzji. Strona skarżąca zażądała również, by przy rozpoznawaniu sprawy Sąd wziął pod uwagę wyrok wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie dotyczącej jej brata B. P. – sprawa oznaczona sygn. akt II SA/Łd 227/06. W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła okoliczności związane deportacją i przymusową pracą we Francji i powrotem do Polski. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi. W dniu 31 lipca 2007 roku do Sądu wpłynęło pismo procesowe sporządzone przez przyznanego skarżącej pełnomocnika z urzędu – adw. E. Ś., stanowiące uzupełnienie skargi. Pełnomocnik skarżącej zarzuciła, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 i 4 oraz art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. W ocenie pełnomocnika strony skarżącej ustalona przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych data wyzwolenia miejscowości, w której przebywała skarżąca nie została należycie wyjaśniona. W ocenie strony skarżącej zaskarżona decyzja nie zawiera uzasadnienia w zakresie ustalonej daty wyzwolenia miejscowości C. poczta A. k/V. spod okupacji hitlerowskiej w dniu 14 września 1944r., co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Nie wskazano dowodów, które byłyby przeprowadzone w sprawie i z których wynikałoby potwierdzenie, że miejscowości, w których przebywała na deportacji skarżąca, zostały wyzwolone w dniu 14 września 1944 r. Strona skarżąca podniosła, że tylko fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu (art. 77 § 4 k.p.a.), zaś data wyzwolenia konkretnej miejscowości do takich nie należy i jej ustalenie wymaga oparcia na dowodach, np. określonych źródłach historycznych, co w sprawie nie miało miejsca. Zdaniem strony skarżącej takim źródłem nie jest przywołany Atlas II Wojny Światowej, nie jest to bowiem historyczne opracowanie naukowe. Atlas ten nie stanowi również dokumentu w rozumieniu art. 76 k.p.a. Powołanie się na to wydawnictwo narusza ten przepis. Pełnomocnik skarżącej podniosła także, iż na załączonych kopiach stron ww. atlasu znajduje sie miejscowość C. (a nie C.) oraz miejscowość A. (a nie A. k/V.). Na kolejnej skopiowanej stronie tego atlasu odnajdujemy miejscowość V. (a nie V.), a z lewej strony powyżej naniesiony jest pismem ręcznym napis C. co wyłącza możliwość uznania tej informacji za dowiedzioną w jakikolwiek sposób. Na trzeciej skopiowanej stronie widać mapę ogólną ruchu wojsk we Francji, na której nie ma żadnej z występujących w tej sprawie miejscowości. Również w tekście znajdującym się obok ww. mapy nie ma mowy o istotnych dla sprawy miejscowościach. Z materiału dowodowego wynika również, że skarżąca i jej rodzina przebywali na terenie Francji aż do października 1945 roku - w innych miejscowościach i nadal członkowie tej rodziny musieli pracować. Skarżąca wymienia miejscowości V. i S., a na temat daty ich wyzwolenia w sprawie niniejszej nic nie wiadomo. W związku z powyższym pełnomocnik skarżącej wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zasądzenie od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. S. zwrotu kosztów postępowania, zasądzenie na rzecz adwokata E. Ś. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu J. S. w niniejszym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm. ) - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia, czy jest ono zgodne z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Kognicja sądu administracyjnego ograniczona jest do oceny legalności kwestionowanego skargą aktu lub czynności organów administracji publicznej i obejmuje ocenę prawidłowości zastosowania przepisów prawa i ich wykładni przez organy administracji, przy czym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Decyzja lub postanowienie - stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 tej ustawy - podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle przytoczonych przepisów Sąd uznał, iż skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja, jak również poprzedzająca ją decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 9 i art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe stanowi zaś podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w przywołanym art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z treścią przywołanego przepisu koresponduje przepis art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Realizacja obowiązku wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji. Zgodnie bowiem z art. 107 § 1 k.p.a. jednym z obligatoryjnych składników decyzji jest uzasadnienie faktyczne, które powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Zakres postępowania dowodowego jest determinowany przez przepisy prawa materialnego, na podstawie których organ orzeka o uprawnieniach bądź obowiązkach strony postępowania. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania było ustalenie, czy stronie postępowania – J. S. przysługuje świadczenie pieniężne z tytułu podlegania represjom na skutek deportacji, przewidziane w ustawie ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. Nr 87, poz. 395, ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Przesłanki, tak pozytywne jak i negatywne, warunkujące uzyskanie uprawnienia do powyższego świadczenia zostały określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy świadczenie pieniężne, zwane dalej "świadczeniem", przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W ust. 2 art. 1 ustawy określono przesłanki negatywne, które wykluczają przyznanie przedmiotowego świadczenia. Istotne dla rozpoznawanej sprawy ma treść art. 2, w którym zdefiniowano pojęcie represji, użyte w art. 1 ustawy. Stosownie do art. 2 ust. 2 lit. "a" ustawy represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę akceptuje, zgodnie z którym datą końcową okresu represji jest data wyzwolenia danej miejscowości lub terenu przez wojska koalicji antyhitlerowskiej ( por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2006r., sygn. akt II OSK 557/06, z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt II OSK 1326/05). W przywołanym wyroku z dnia 10 listopada 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., iż z treści art. 2 ustawy wynika, że prawem do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie objęto jedynie przypadki represji zaostrzonej obowiązkiem pracy na terenach okupowanych (deportację do pracy przymusowej). Wykonywanie pracy nadal w tym samym miejscu po wyzwoleniu tego terenu, chociażby wymuszone trudnościami z powrotem do kraju i koniecznością zapewnienia utrzymania – traciło przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonania pracy na terenach okupowanych przez III Rzeszę. W związku z treścią przywołanego powyżej przepisu, organ orzekający o przyznaniu świadczenia z tytułu podlegania represjom polegającym na deportacji, jest obwiązany przeprowadzić postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy osoba ubiegająca się o przyznanie przedmiotowego świadczenia została wywieziona i przebywała na zesłaniu przez okres minimum 6 miesięcy. Oznacza to konieczność ustalenia zarówno początkowej i końcowej daty trwania zesłania. W ocenie Sądu ustalenie daty wyzwolenia danej miejscowości spod okupacji hitlerowskiej winno odbywać się w oparciu o dostępne opracowania historyczne, do których należy również "Atlas II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana. Sąd nie podziela zarzutu strony skarżącej, zawartego w uzupełnieniu skargi, iż wymieniona pozycja nie należy do historycznych opracowań naukowych, nie dostrzegł bowiem przyczyn, które dyskwalifikowałyby ów Atlas spośród tego rodzaju opracowań. Wymieniona pozycja może stanowić dowód w sprawie, skoro może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczna z prawem (art. 75 § 1 zd. 1 k.p.a.). Nie wyklucza to możliwości posłużenia się innymi opracowaniami, w szczególności gdyby takie wskazała strona postępowania. W rozpoznawanej sprawie data wywiezienia skarżącej na terytorium okupowanej Francji została prawidłowo ustalona i jest niesporna. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, na podstawie zaświadczenia z Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...], że skarżąca wraz z rodziną została deportowana w dniu 17 kwietnia 1944r. W ocenie Sądu wskazane na wstępie przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. zostały naruszone w odniesieniu do przyjętej w zaskarżonej decyzji końcowej daty deportacji, tj. 14 września 1944r. W ocenie Sądu postępowanie dowodowe w zakresie ustalenia powyższej daty nie sposób uznać za prawidłowo przeprowadzone. Należy podzielić w tym zakresie zarzuty strony skarżącej, iż znajdujące się w aktach sprawy kopie map terytorium Francji oraz kserokopia strony 158 "Atlasu II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana nie dowodzą, iż miejscowość, w której przebywała skarżąca, została wyzwolona w dniu 14 września 1944r. Z kwestionariusza osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pieniężnego złożonego przez J. S. w dniu 1 października 2003r. wynika, że skarżąca przebywała na terenie dużej farmy nazwanej A w okolicach miasta V. i V. w L. Z relacji zawartej w kwestionariuszu wynika, iż skarżąca wraz z rodziną została przetransportowana z Polski do M., skąd polskie rodziny były rozwożone do gospodarstw rolnych. Z dokumentów sprawy, jak również z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, w jaki sposób organ ustalił, że miejscowość lub gospodarstwo rolne określone przez skarżącą jako D., to C. (nazwa uwidoczniona na wydrukach map) bądź C. (nazwa wymieniona w treści zaskarżonej decyzji), został wyzwolony w przyjętym przez organ dniu 14 września 1944r. Na znajdującej się w aktach administracyjnych kserokopii strony 158 z "Atlasu II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana nie ma żadnej z występujących w tej sprawie miejscowości. Mapa przedstawia południowy fragment Wielkiej Brytanii, Kanał La Manche i północno – zachodnią część Francji. Tymczasem wymieniane przez skarżącą miasta: M., V. i V. są położone na terenie L. – wschodnia Francja. W sąsiadującym z L. regionie S. znajdują się również miejscowości A. oraz C. Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę Kierownik Urzędu winien zatem wyjaśnić rozbieżności pomiędzy nazwami miejscowości (C. czy też C., V. czy też V.) wymienionymi w decyzji i materiale dowodowym oraz wykazać, opierając się na źródłach historycznych, w jakiej dacie miejscowość, w której przebywała i pracowała skarżąca została wyzwolona przez wojska koalicji antyhitlerowskiej. Niezależnie od powyższego, zarzutów zważyć należy, iż kwalifikując pismo skarżącej z dnia 13 października 2006 roku, jako wniosek o uchylenie bądź zmianę decyzji ostatecznej (art. 154 k.p.a.), Kierownik Urzędu działał, w ocenie Sądu, w sposób arbitralny. J. S. nie wskazała w treści pisma podstawy prawnej żądania, nie wskazano w nim w szczególności art. 154 k.p.a., jak również nie sformułowano żądania w sposób, który odpowiadałby treści tego przepisu. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, należało wyjaśnić, czy w istocie strona żąda uchylenia bądź zmiany decyzji z dnia [...], Nr [...] o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w trybie ww. przepisu, czy też żąda wznowienia postępowania bądź stwierdzenia nieważności decyzji. Niewyjaśnienie powyższej kwestii stanowi naruszenie zasady udzielania informacji - art. 9 K.p.a., co oprócz uchybień natury dowodowej, o którym mowa powyżej, mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Wniosek adw. E. S. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd rozpoznał na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.) oraz art. 205 § 2 i 3 p.p.s.a. Mając na uwadze, iż zaskarżona decyzja nie posiada przymiotu wykonalności, Sąd odstąpił od orzekania w przedmiocie jej wykonania w trybie art.152 p.p.s.a.