II SA/Łd 346/17

Dnia 23 czerwca 2017 roku Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi Wydział II – Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M.G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z skargi M.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. AG II SA/Łd 346/17 Uzasadnienie M.G., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie opłaty adiacenckiej. Ze złożonego wniosku oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwojgiem dzieci. Skarżąca przebywa na urlopie wychowawczym, nie osiąga dochodów ze stosunku pracy. Mąż skarżącej prowadzi działalność gospodarczą, uzyskując dochody w kwocie od ok. 1.500 do 3.500 zł miesięcznie. Rodzina otrzymuje również świadczenie (500 zł) z programu 500 Plus. Skarżąca posiada nieruchomość rolną o powierzchni 1,5 ha, na której znajduje się dom jednorodzinny (do remontu) zamieszkiwany przez rodziców skarżącej (wartość ok. 150.000 zł). Skarżąca zadeklarowała oszczędności w kwocie 3.000 zł, obligacje korporacyjne o wartości 180.000 zł. Mąż skarżącej posiada dom o powierzchni 120 mkw., o wartości ok. 350.000 zł, obciążony hipoteką. Skarżąca posiada samochód osobowy o wartości ok. 15.000 zł. Wnioskodawczyni wskazała, że ponosi następujące miesięczne wydatki: rata kredytu mieszkaniowego – 1.100 zł, opłaty za media – 200 zł, energia elektryczna, gaz, woda, śmieci – 400 zł, ubezpieczenie domu – 100 zł, paliwo – 350 zł. Ponadto wydatki o charakterze rocznym to: ubezpieczenie samochodu – 730 zł, podatki – 500 zł, opał – 2.000 zł za sezon grzewczy. Skarżąca nadesłała również zeznanie o wysokości osiągniętego przez męża w roku 2016 dochodu (PIT-36), z którego wynika, że uzyskał on: przychód w wysokości 41.213,88 zł, dochód w wysokości 24.665,64 zł. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą wynikającą z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.) – dalej p.p.s.a. jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie jednak z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która winna być stosowana jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania (por. post. WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., II SA/Ol 588/2006). Opłaty sądowe stanowią bowiem rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju świadczeń są zaś odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (post. NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04). Prawo pomocy stanowi realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok ETPC z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie P., C. i S. przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, skarga nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Otóż przede wszystkim podkreślić należy, iż wnioskodawczyni wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Oznacza to, iż strona zobowiązana była do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione przez stronę informacje i dokumenty nie dają jednak podstaw do twierdzenia, iż stronę zaliczyć można do kręgu osób, którym przypisać można jakikolwiek stopień ubóstwa, warunkujący przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, osiągane przez małżonków dochody oraz posiadane oszczędności pozwalają na sfinansowanie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Mąż wnioskodawczyni uzyskuje dochody, których wysokość waha się w granicach 1500-3500 zł, rodzina otrzymuje świadczenie z programu 500 Plus. Powyższe pozwala rodzinie skarżącej na wydatkowanie środków w kwocie ok. 2400 zł miesięcznie na utrzymanie domu i samochodu oraz zgromadzenie oszczędności w kwocie 3000 zł. Powyższe powoduje, że należy uznać, że strona jest w stanie zgromadzić środki również na pokrycie kosztów udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Argumentem za zwolnieniem od kosztów sądowych nie może być fakt spłaty pożyczek czy kredytów. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania rat kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem wnioskodawczyni ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez stronę. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów czy pożyczek na ogół społeczeństwa. Nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni pozostaje również fakt posiadania samochodu, którego utrzymanie bez wątpienia generuje koszty. Choć posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, to w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2009 r. o sygn. akt V SA/Wa 1473/09). Nie można również tracić z pola widzenia faktu, że skarżąca z mężem posiadają obligacje o wartości 180.000 zł. Nie zasługuje również na akceptację twierdzenie wnioskodawczyni, że "oszczędności są zablokowane na obecną chwilę, będą dostępne w przyszłym roku", gdyż wskazuje to zamiar przerzucenia kosztów udziału skarżącej w postępowaniu na innych obywateli mimo posiadanych środków finansowych na ten cel. Reasumując - strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym jest w stanie znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków niebędących koniecznymi dla utrzymania oraz poczynienie oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania własnego. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG