II SA/Łd 351/03

Dnia 28 lipca 2004 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, p.o. Sędziego WSA Renata Kubot-Szustowska, Protokolant Referendarz sądowy Leszek Foryś, po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2004 roku na rozprawie sprawy ze skargi K.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego wyrównawczego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...] nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. II SA/Łd 351/03 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpatrzeniu odwołania K.W. od decyzji wydanej przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z dnia [...] znak: [...] w sprawie zmiany decyzji własnej z dnia [...] przyznającej zasiłek stały wyrównawczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż organ I instancji zmienił decyzję własną z dnia [...] w ten sposób, że: 1. pkt 2 tej decyzji otrzymał brzmienie: świadczenie, o którym mowa w pkt 1 przyznać na okres od 1 lipca 2002 r. do 30 listopada 2002 r., 2. uznał zasiłek stały wyrównawczy pobrany w miesiącu grudniu 2002 r. za świadczenie nienależnie pobrane, 3. zobowiązał K.W. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w kwocie 324,36 zł na konto Ośrodka bądź do Kasy MOPR w S. w terminie 7 dni od daty doręczenia decyzji. W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wskazał, że zmiana otrzymywanego zasiłku stałego wyrównawczego podyktowana była zmianą sytuacji materialnej w rodzinie zainteresowanego (prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z matką I.W.). Łączne dochody rodziny wynoszą 795,21 zł i przewyższają kwotę kryterium ustawowego uprawniającego do pobierania tego świadczenia. W dniu 13 grudnia 2002 r. K.W. odebrał zasiłek nie informując MOPR o zmianie sytuacji finansowej w swojej rodzinie, dlatego pobrany zasiłek uznano za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązano stronę do jego zwrotu. Od decyzji tej K.W. złożył odwołanie, podnosząc, że ze swoją matką I.W. nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Do mieszkania przy ul. A matka przeprowadziła się dopiero po śmierci ojca, jednak przez pięć ostatnich lat nie miał z nią żadnego kontaktu. Ponadto odwołujący się wskazał, że nie zgadza się na zwrot pobranego w grudniu 2002 r. zasiłku, ponieważ tych pieniędzy już nie posiada. Do odwołania załączył oświadczenie matki, w którym stwierdziła ona, że nie prowadzi z synem K. wspólnego gospodarstwa domowego. Organ odwoławczy rozpatrując sprawę powołał się na art. 43 ust. 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998 r., nr 64, poz. 414 ze zm.) zgodnie, z którym właściwy organ zmienia lub uchyla decyzję administracyjną na niekorzyść strony bez jej zgody, jeżeli nastąpiły zmiany w sytuacji dochodowej lub osobistej osoby otrzymującej świadczenie. Taka sytuacja zaistniała w przypadku K.W. W dniu 18 grudnia 2002 r. zainteresowany zawiadomił organ I instancji, że od 1 grudnia 2002 r. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką I.W. W związku z tym organ ten dokonał ponownego ustalenia uprawnień zainteresowanego w zakresie dalszego otrzymywania zasiłku stałego wyrównawczego. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że K.W. posiada orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Z tego tytułu pobierał od 1 lipca 2002 r. zasiłek stały wyrównawczy. Od dnia 1 grudnia 2002 r. mieszka i gospodaruje ze swoją matką I.W. Na dochód rodziny składa się zasiłek pielęgnacyjny zainteresowanego w wysokości 136,64 złote oraz emerytura jego matki w wysokości 658,57 zł. Łączny dochód wynosi więc 795,21 zł tj. 397,60 zł na osobę. Kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dla takiej rodziny wynosi 712 zł tj. 356 zł na osobę. Zebrane w wywiadzie informacje K.W. potwierdził własnoręcznym podpisem. Zgodnie z art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały wyrównawczy ustala się w przypadku osoby w rodzinie w wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie ustalonym zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, a faktycznie posiadanym dochodem na osobę w rodzinie. W związku z tym, iż dochody rodziny przekraczają kwotę kryterium ustawowego, uprawniającą do pobierania świadczeń z pomocy społecznej, K.W. nie kwalifikuje się do dalszego pobierania zasiłku stałego wyrównawczego. Co prawda K.W. i jego matka zaprzeczyli tym okolicznościom, to z przedstawionej notatki służbowej z dnia 16 stycznia 2003 r. sporządzonej w trakcie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w obecności dwóch pracowników socjalnych wynika, że zainteresowany jest osobą niepełnosprawną, leżącą i nie jest w stanie sam wykonywać żadnych czynności dnia codziennego. Opiekę nad nim sprawuje matka, która przygotowuje i gotuje posiłki, pierze, wykupuje potrzebne leki, zamawia wizyty lekarskie, utrzymuje mieszkanie w czystości i ponosi opłaty. W ocenie Kolegium jest niewątpliwe, że odwołujący się prowadzi wspólnie z matką wspólne gospodarstwo domowe od dnia 1 grudnia 2002 r., mimo to w dniu 13 grudnia 2002 r. pobrał zasiłek stały wyrównawczy w wysokości 324,36 złotych, kwotę tę należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane, które zgodnie z art. 34 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej podlega zwrotowi niezależnie od dochodu rodziny. Powyższą decyzję zaskarżył do Sądu K.W. wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi podkreślił, iż po śmierci swojego ojca zamieszkał z matką, jednak wbrew opinii organu I instancji nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Na potwierdzenie powyżej opisanych okoliczności skarżący wskazał, iż daje matce pieniądze na jedzenie dla siebie, czynsz i inne konieczne wydatki. Z uwagi na to, iż jest on osobą niepełnosprawną, matka początkowo zgodziła się sprawować nad synem opiekę (gotowanie, sprzątanie i pomoc w czynnościach dnia codziennego), obecnie jednak "kontakty" skarżącego z matką ograniczają się do mieszkania pod wspólnym dachem. W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty tożsame z zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo podniesiono, iż twierdzenia zarówno samego zainteresowanego i jego matki podyktowane są wyłącznie chęcią uzyskania określonego świadczenia. Konflikty rodzinne z matką nie mogą stanowić podstawy do uznania ich za dwie odrębne rodziny. Pomoc ze strony byłej żony od 27 lutego 2003 r. dotyczy tylko zakresu jego pielęgnacji, nie dotyczy zaś bezpośrednio kosztów związanych z leczeniem, wyżywieniem, środkami czystości czy utrzymaniem mieszkania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W rozpoznawanej sprawie podstawowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy skarżącego należy uznać za osobę wspólnie gospodarującą z matką i w związku z tym, czy bezsporny fakt zamieszkiwania z matką w jednym lokalu oraz to, że matka się nim opiekuje, przesądza o tym, że tworzy on z matką rodzinę w rozumieniu art. 2a ust. 1 pkt 1 ustawy z 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 414 z późn. zm.). Konsekwencją odpowiedzi na to pytanie jest bowiem to, czy do ustalenia prawa do zasiłku stałego wyrównawczego skarżącego należy uwzględniać wyłącznie jego dochód jako osoby samotnej – art. 27 ust. 4 pkt 1 ustawy, czy też trzeba uwzględniać także dochód jego matki – art. 27 ust. 4 pkt 2 ustawy. Pismem z 18 grudnia 2002 r. skarżący poinformował organ I instancji, iż od początku tego miesiąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swoją matką. W aktach administracyjnych znajduje się pismo I.W. – matki skarżącego, zatytułowane "oświadczenie", w którym twierdzi ona, że nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego i nie będzie łożyła na utrzymanie dorosłego człowieka, który był skazany za znęcanie się nad nią. W odwołaniu od decyzji organu I instancji K.W. stwierdził, że po śmierci ojca, matka wprowadziła się z powrotem do mieszkania, w którym była zameldowana na stałe. W "notatce służbowej" z 16 stycznia 2003 r. będącej w swojej istocie protokołem z czynności postępowania dowodowego, zawarto stwierdzenie; "Matka podaje, że od ostatniej wizyty w środowisku pracownika socjalnego... nic się nie zmieniło w tym zakresie. Stwierdza tylko, że środki finansowe, jakimi dysponuje, tj. emerytura w wysokości 658,57 zł nie zabezpiecza wszystkich potrzeb rodziny". W piśmie przewodnim do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ I instancji stwierdził, powołując się na tą notatkę: "Matka Pana K.W. stwierdziła, że powodem napisania takiego oświadczenia była decyzja wstrzymująca synowi wypłatę zasiłku stałego wyrównawczego". Tego rodzaju interpretacja, dokonana przez organ I instancji, podpisanej przez stronę "notatki służbowej" nosi pełne znamiona dowolności. Trzeba przy tym zauważyć, że to właśnie na tej notatce oparł się przede wszystkim organ odwoławczy. W sprawie nie wyjaśniono też, kiedy zmarł ojciec skarżącego? Czy zamieszkiwał ze skarżącym w chwili wydawania decyzji w sprawie przyznania zasiłku stałego wyrównawczego, to znaczy w dniu 15 lipca 2002 r.? Okoliczności te mają znaczenie dla sprawy bowiem, skoro skarżący wymaga od kwietnia 2002 r. stałej opieki drugiej osoby to rodzi się pytanie, kto tą opiekę nad nim sprawował przed 1 grudnia 2002 r.? Czy był to ojciec, z którym skarżący wspólnie zamieszkiwał? A jeżeli tak, to czy posiadał on jakiś dochód? Tak więc zdaniem Sądu, organy administracji nie przeprowadziły w sposób zgodny z wymaganiami art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Dodać trzeba, że nie bez znaczenia dla ustalenia czy skarżący i jego matka wspólnie gospodarują czy też nie, może być także ustalenie czy rzeczywiście skarżący był niegdyś karany za znęcanie się nad matką. Sąd zdaje sobie sprawę z faktu, iż ustalenie czy osoby spokrewnione w I stopniu, razem zamieszkujące – wspólnie gospodarują w rozumieniu art. 2a ust. 1 ustawy o pomocy społecznej może być niełatwe. Jak zresztą wynika z akt sprawy skarżący nie bardzo zdawał sobie sprawę z konsekwencji swojego pisma z dnia 18 grudnia 2002 r. do organu I instancji, a zwłaszcza użytego tam określenia o prowadzeniu wspólnie z matką gospodarstwa domowego. Z uwagi na treść art. 9 k.p.a. zobowiązującego organ administracji do udzielania stronom wszelkich niezbędnych informacji i wskazówek, aby z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, należało w tym zakresie przeprowadzić bardzo wnikliwe postępowanie wyjaśniające. Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271) orzeczono jak w sentencji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.