II SA/Łd 351/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia NSA Anna Stępień Protokolant pomocnik sekretarza Agata Han po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz adwokata P. S., prowadzącego Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu J. K. przez adwokata ustanowionego z urzędu kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa i 80/100) złotych, która zawiera należny podatek od towarów i usług. Decyzją z dnia [...], nr [...], Prezydent Miasta Ł. odmówił J. K. przyznania zasiłku celowego w miesiącu grudniu 2009r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, iż podaniami z dnia 3 i 7 grudnia 2009r. J. K. zwrócił się o przyznanie pomocy finansowej. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. – Dz.U. z 2008r., nr 115, poz. 728 ze zm.) decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Natomiast zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania lub pobytu. Po czym, jako przyczynę wydania tego rozstrzygnięcia organ administracji wskazał na niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniach 15, 18, 21 i 22 grudnia 2009r. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 października 2007r., sygn. akt II SA/Łd 139/09, podnosząc, iż w wyroku tym wskazano, że niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jest przesłanką materialnoprawną, która uzasadnia odmowę przyznania pomocy społecznej. Nie zgadzając się z tą decyzją, J. K. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. W odwołaniu tym podniósł, iż zgodnie ze złożoną na piśmie propozycją, drugi raz złożył stosowny wniosek o przyznanie pomocy finansowej. Żądanie zostało poparte stosownym oświadczeniem o dochodach i stanie majątkowym. W trakcie postępowania został złożony wniosek o wyłączenie pracownika organu J. N. od udziału w postępowaniu o przyznanie mu pomocy finansowej. Decyzją z dnia [...] , nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Podzielając stanowisko organu pierwszej instancji, organ odwoławczy stwierdził, iż z akt administracyjnych wynika, że pracownik socjalny kilkakrotnie podejmował próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. J. K. nie reagował na dzwonek domofonu. Za każdym razem pracownik socjalny zostawiał w skrzynce pocztowej wezwanie dla strony do stawienia się w MOPS Filia A. Na prośbę pracownika socjalnego strona został poinformowana przez pracownika sekretariatu organu pierwszej instancji o konieczności kontaktu z pracownikiem socjalnym i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. J. K. oświadczył, iż nigdy nie zgodzi się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Na powyższą decyzję J. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W skardze tej skarżący podniósł, że pracownik organu pierwszej instancji – J. N. – nie podjęła prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania. Protokoły nie zawierają oświadczeń osób postronnych o podejmowaniu przez nią tego rodzaju działań. Poza tym, osoba ta na skutek wniosku z dnia 23 grudnia 2009r. złożonego przed wydaniem decyzji przez organ pierwszej instancji, została wyłączona od udziału w postępowaniu w jego sprawie. Organ pierwszej instancji nie skierował do niego żadnego wezwania do stawienia się w Punkcie Pomocy Ogólnej nr 2. Jego wniosek o przyznanie pomocy zawiera oświadczenie o dochodach i stanie majątkowym, o którym mowa w art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, którego złożenie nie może skutkować wydaniem decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Brak wywiadu aktualizacyjnego nie stanowił dla organu pierwszej instancji przeszkody do wydania decyzji w sprawie dotyczącej skierowania i umieszczenia w domu pomocy społecznej Z. K., zaś w sprawach sygn. akt II SA/Łd 714/06 i II SA/Łd 964/06 Sąd uwzględnił skargę uznając za dowód oświadczenie o dochodach w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. Skarżący podniósł także, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. już dwukrotnie wydało decyzje utrzymujące w mocy decyzje o odmowie przyznania mu dodatku mieszkaniowego (nr [...] i [...]) i jest zorientowane w jego sytuacji osobistej, gdyż wielokrotnie orzekało w sprawach dotyczących odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej Z. K. Ponadto skarżący powołał się na okoliczność ponoszenia wydatków na zakup leków (w listopadzie 2009r. w wysokości 122,65 zł, w grudniu 2009r. w wysokości 154,83 zł, w styczniu 2010r. w wysokości 108,57 zł, w lutym 2010r. w wysokości 184,66 zł) oraz szczepień ochronnych (w 2009r. w wysokości 385 zł). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływaną jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta obejmuje przede wszystkim orzekanie w sprawach skarg na rozstrzygnięcia, akty, czynności i bezczynność określone w art. 3 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt organu administracji państwowej, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy albo też do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności. Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji sąd uznał, iż skarga jest uzasadniona. W toku postępowania doszło bowiem do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania. Organy nie wyjaśniły bowiem wszystkich okoliczności Skarżący ubiegał się o zasiłek celowy. Świadczenie to przyznawane jest w trybie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U.08.115.728 .t.j.). Jak trafnie wskazał organ, decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania tego typu świadczenia organ podejmuje po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wynika to wprost z regulacji zawartej w art. 106 ust.4 ustawy o pomocy społecznej. Ta droga uzyskania informacji pozwalających rozstrzygnąć wniosek o pomoc jest obligatoryjna i organy trafnie zwraca ją na to uwagę. Jak niejednokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądów administracyjnych, odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, także wówczas, gdy polega na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu, wymaganego przez art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, skutkuje wydaniem decyzji odmownej (tak NSA w wyroku z dnia 23.09.2008, w sprawie I OSK 1765/07, WSA w Lublinie w wyroku z 29.05.2008 w sprawie SA/Lu 178/08). Jednakże w toku postępowania przeoczono, iż przed organem I instancji skarżący zakwestionował działania pracownicy socjalnej, która miała ten wywiad przeprowadzić. Zwrócił się nawet z wnioskiem o jej wyłączenie. Z dużą dozą prawdopodobieństwa można wnioskować, że sytuacja między skarżącym a tą pracownicą jest konfliktowa. Abstrahując od przyczyn takiej sytuacji i zasadności wniosku skarżącego o wyłączenie, należało wniosek taki rozpatrzyć przed wydaniem decyzji. Tymczasem organ poinformował jedynie J.K., że weźmie jego wniosek pod uwagę w kolejnych postępowaniach. Takie stanowisko nie zasługuje jednak na aprobatę. Organ winien się wstrzymać z wydaniem decyzji do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie pracownika, zwłaszcza że dotyczył on osoby odpowiedzialnej za przeprowadzenie wywiadu. Skarżący zaś zupełnie niezasadnie wprawdzie kwestionował konieczność przeprowadzenia tegoż, ale zgłosił też zastrzeżenia co do sposobu postępowania pracownicy socjalnej. W sytuacji zaś, gdy podstawą do podjęcia decyzji niekorzystnej dla J. K. były informacje przekazane przez tę pracownicę i jej wnioski, organ winien był najpierw rozpatrzyć wniosek o jej wyłączenie, rozważyć powtórzenie czynności przeprowadzanych przez nią i dopiero wówczas wydać decyzję. Zaniechanie organu wyjaśnienia tej kwestii, przede wszystkim pozostawienie wniosku bez biegu stanowi naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do Państwa i skutkuje zarzutem niewyjaśnienia okoliczności faktycznych, które mogły mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia. Należy także pamiętać że przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z dnia 4 maja 2005 r.) obligują do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania lub pobytu zainteresowanego (§ 2 ust.2.), ale nie precyzują, od kogo można zbierać informacje. W szczególności nie ograniczają kręgu źródła informacji do samego wnioskodawcy. Nie ma przeszkód, aby pracownik socjalny podjął próbę uzyskania wiedzy od innych domowników, sąsiadów, administratora domu w celu weryfikacji danych zawartych we wniosku. Celem wywiadu środowiskowego jest bowiem ustalenie sytuacji rodzinnej osobistej i majątkowej (art. 107b ustawy o pomocy społecznej). Przepisy rozporządzenia wcale nie ograniczają kręgu osób i sposobów, w jaki pracownik socjalny może zdobywać informacje, które pozwolą na weryfikację wniosku o przyznanie pomocy. Tak więc w rozpatrywanej sprawie decyzje zostały wydane przedwcześnie, bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, co skutkuje koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu i instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Jednocześnie wskazówki co do dalszego postępowania wynikają z wcześniejszych rozważań. Podstawę prawną rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania stanowią art. 200 i 205 § 2 i 3 p.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 i 3 oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia prze Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002r., nr 163, poz. 1348 ze zm.).