II SA/Łd 359/12

Dnia 18 września 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Beata Czyżewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2012 roku sprawy ze skargi T. T. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej T. T. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art.127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie K.p.a.) oraz art. 2 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87, poz. 395 ze zm., powoływana także jako ustawa), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...], odmawiającą przyznania T. T. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. W toku postępowania ustalono, iż wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 741/11, uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu z dnia [...] nr [...] oraz decyzję ją poprzedzającą odmawiającą skarżącą świadczenia, o którym mowa w ustawie. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd stwierdził, iż organ administracji naruszył przepisy postępowania, co spowodowało, że organ nie poczynił wystarczających ustaleń dotyczących stwierdzenia faktu deportacji (wywiezienia) rodziny skarżącej do pracy przymusowej, a zatem nie ustalił, czy w sprawie miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. W ocenie Sądu organ administracji nie podjął próby poczynienia niezbędnych ustaleń np. poprzez przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w oparciu o przesłuchanie samej skarżącej w trybie art. 86 K.p.a., czy też w charakterze świadka jej starszej siostry. Nie przeprowadził zatem wymaganego przepisami K.p.a. postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy. Wobec powyższego Sąd uznał, iż w toku ponownie prowadzonego postępowania organ winien uwzględnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy ustalając, czy spełniona została przesłanka deportacji do pracy przymusowej przy zastosowaniu powyższych wskazówek i przedstawionej oceny prawnej oraz w oparciu o wszelkie dostępne środki dowodowe. W dotychczas prowadzonym postępowaniu organ ustalił, że skarżąca urodziła się w miejscowości Z. (powiat [...]), gdzie w okresie okupacji została przesiedlona jej rodzina z miejscowości B. (powiat [...]). Przesiedlenie było związane z zajęciem miejscowości B. pod poligon wojskowy. W związku ze wskazaniami Sądu, zawartymi w powołanym wyżej wyroku, organ wezwał skarżącą do udokumentowania faktu wykonywania przez jej rodziców pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy w miejscowości Z., gdzie rodzina zamieszkała po wysiedleniu z miejscowości B. w 1940r. W odpowiedzi strona przedstawiła oświadczenia świadków – swojej siostry M. N. i T. M.. Świadkowie stwierdzili, że rodzice strony pracowali w Z. w gospodarstwie należącym do Niemca. Wobec tego organ przesłuchał wskazanych przez skarżącą świadków. Podczas przesłuchania świadkowie nie potrafili podać nazwiska Niemca, ani dokładnego adresu gospodarstwa tj. miejsca wykonywania pracy. Organ uznał, iż dane te są niezbędne do potwierdzenia, że takie gospodarstwo pod zarządem niemieckim istniało w czasie okupacji niemieckiej. Ponadto przesłuchanie wykazało, że T. M. po wysiedleniu nie miała żadnych kontaktów z rodziną F. (nazwisko panieńskie T. T.), co zdaniem organu oznaczało, iż oświadczenie dotyczące wykonywania pracy w miejscowości Z. nie mogło zostać uznane za wiarygodne. Organ odstąpił od przesłuchania strony uznając, iż skoro urodziła się w Z. w maju 1940r., to nie mogła być świadomym świadkiem represji. W związku z powyższym organ uznał, że jedyną udowodnioną przyczyną wysiedlenia rodziny T. T. z domu F. jest utworzenie na terenie gminy B. poligonu wojskowego. Na tej podstawie decyzją z dnia [...] organ odmówił stronie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Pismem z dnia 9 stycznia 2012r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zarzuciła organowi, iż dane dotyczące nazwiska Niemca, u którego pracowała rodzina skarżącej, organ może ustalić w ramach swoich uprawnień. Skarżąca ponownie podniosła, że rodzice po wysiedleniu zmuszeni byli do pracy, gdyż z opowieści ojca pamięta, jak przekazywał, że pracował w oborze przy koniach i na polu. Ponadto okoliczność represji w stosunku do rodziny skarżącej potwierdzili, jej zdaniem przesłuchani świadkowie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...], Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] W ocenie organu uzupełnienie materiału dowodowego o przesłuchania świadków uzasadniają przekonanie, iż w przypadku rodziny skarżącej nie nastąpił fakt deportacji do pracy przymusowej w rozumieniu przepisów ustawy. Wysiedlenie z miejsca zamieszkania nie miało bowiem na celu skierowania do pracy, lecz było związane z utworzeniem na tych terenach poligonu wojskowego. Na ostateczną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skargę do sądu administracyjnego złożyła T. T. powołując się na argumenty dotychczas podnoszone w toku postępowania. W odpowiedzi na skargę organ administracji podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270, powoływana dalej jako p.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Na wstępie należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem skargi, zatem między oceną prawną, a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w danej sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej. Natomiast obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku (por. wyroki: NSA z dnia 19 marca 2009r. w sprawie o sygn. akt I OSK 591/08, LEX nr 580357; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lutego 2009r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 851/08, LEX nr 519320; WSA w Białymstoku z dnia 13 listopada 2007r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 594/07, LEX nr 440499). W ocenie Sądu organ administracji nie zastosował się prawidłowo do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartego w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 sierpnia 2012r., sygn. akt II SA/Łd 741/11, czym naruszył art. 153 p.p.s.a. W powołanym wyżej wyroku Sąd uznał, że organ administracji naruszył przepisy postępowania, przede wszystkim w zakresie zebrania i właściwej analizy materiału dowodowego, co w konsekwencji uniemożliwiło ocenę, czy w sprawie niniejszej doszło do represji, o której mowa w ustawie o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Sąd bowiem uznał za celowe uzupełnienie materiału dowodowego o przesłuchania świadków, w tym samej skarżącej. Tymczasem organ nie dość, że nie przesłuchał skarżącej, to dowód z przesłuchania świadków przeprowadził w taki sposób, że nie można oprzeć się wrażeniu o braku woli wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Po pierwsze organ uznał przesłuchanie skarżącej za niecelowe, skoro urodziła się ona już na deportacji. Jednakże organ nie wziął pod uwagę okoliczności, że pobyt skarżącej i jej rodziny na deportacji trwał od maja 1940r. do maja 1945r. Skoro zatem skarżąca urodziła się na początku tego okresu to oznacza, iż pod koniec deportacji miała pięć lat, a zatem mogła już zapamiętywać okoliczności z jej życia, zwłaszcza, .że miały one traumatyczny, trudny do zapomnienia charakter. Organ uznając, iż skarżąca nie może być świadomym świadkiem represji postąpiła w sposób dowolny. Skoro zadaniem organu jest wnikliwe i wszechstronne wyjaśnienie sprawy, to nic nie stało na przeszkodzie, aby również przesłuchać skarżącą. Dopiero po przesłuchaniu organ mógłby stwierdzić, ile pamięta z tamtego okresu i czy jej zeznania będą miały wpływ na ustalenie, czy represja w stosunku do jej rodziny miała miejsce. Założenie z góry, iż skarżąca nie może pamiętać okresu deportacji i jak określił to organ "nie może być świadomym świadkiem represji" stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej, o której mowa w art. 7 K.p.a.. Z kolei przesłuchanie wskazanych przez skarżącą świadków również zdaniem Sądu nie zostało przeprowadzone zgodnie z powołaną już wcześniej zasadą prawdy obiektywnej. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż świadkowie przesłuchani zostali przez pracownika Urzędu Gminy S. zgodnie z przesłanym zestawem pytań. Z tego wynika, iż przesłuchanie nie doprowadziło do ustalenia faktów istotnych dla sprawy, gdyż w ocenie Sądu przygotowany zestaw pytań był bardzo ograniczony, a świadkowie mogli odpowiedzieć na te pytania w zasadzie jednym zdaniem. Świadkowie nie mieli możliwości rozwinięcia swoich wypowiedzi odpowiadając na z góry przygotowane pytania. Tymczasem w wyroku z dnia 31 sierpnia 2011r. Sąd wyraźnie podkreślił, iż "We wniosku o przyznanie świadczenia skarżąca wskazała, iż okres deportacji trwał od maja 1940 r. do maja 1945 r., a zatem wyniósł 5 lat. Organ winien zatem m. innymi ustalić, gdzie w tym czasie rodzice skarżącej zamieszkiwali, czy zostali zatrudnieni przymusowo jako robotnicy rolni, a ponadto czy w tym czasie rodzina skarżącej miała możliwość powrotu do rodzinnej wsi i do domu, czy mogła korzystać z rzeczy codziennego użytku, sprzętu, mebli, ubrań zgromadzonych w domu, kto w owym czasie doglądał gospodarstwa, gdzie rodzina spędzała najważniejsze święta, jak Boże Narodzenie i Wielkanoc.". W ocenie Sądu pytania zadawane świadkom, zamiast mieć na celu wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy, to w gruncie rzeczy zmierzały wyłącznie do potwierdzenia stanowiska organu o braku spełnienia przez skarżącą przesłanek do uzyskania uprawnienia do świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Poza tym fakt, iż T. M. nie utrzymywała w czasie deportacji kontaktów z rodziną skarżącej nie może jeszcze oznaczać, iż jej zeznania nie są przydatne w przedmiotowej sprawie. Brak osobistego kontaktu nie wyklucza bowiem, iż o pewnych faktach dotyczących rodziny skarżącej świadek dowiadywała się od swoich rodziców, czy innych osób, z którymi się spotykała. Zeznania świadka nie muszą odnosić się wyłącznie do naocznych zdarzeń, gdyż mogą one dotyczyć również zasłyszanych informacji. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. a.tp.