II SA/Łd 361/11

Dnia 21 kwietnia 2011 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Agnieszka Grosińska po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku W.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych postanawia odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. AG II SA/Łd 361/11 Uzasadnienie W.P. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz dwójką dzieci w wieku 8 i 6 lat. Skarżąca jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Mąż skarżącej pracuje w Irlandii i uzyskuje dochód w wysokości 1800 euro. Rodzina mieszka w 40-metrowym wynajętym mieszkaniu. Skarżąca wskazała, że buduje dom na 30-arowej działce, posiada także samochód. W uzasadnieniu wniosku podała, że studiuje (czesne - 330 zł). Opłata za wynajem mieszkania to wydatek rzędu 500 zł, spłata kredytu - 900 zł miesięcznie. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi zważył, co następuje: Problematyka zwolnienia od kosztów sądowych uregulowana jest w Rozdziale 3 Działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej p.p.s.a. W art. 239 tego aktu określony został krąg podmiotów podlegających zwolnieniu od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie z pkt 1 lit. a) powołanego przepisu, strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Stąd też spełnione zostały warunki przewidziane w art. 239 pkt 1 lit. a) wskazywanej ustawy, a wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych nie może zostać uwzględniony, gdyż z mocy ustawy korzysta już ze zwolnienia od konieczności ich poniesienia. Z tego też względu wniosek skarżącej w tym zakresie należało oddalić jako bezzasadny. Z kolei w myśl art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego za zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość tym wymaganiom. W.P. nie wykazała wprawdzie dochodów, ale jej mąż otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości 1800 euro, co w przeliczeniu na złote (około 4 zł za 1 euro) daje około 7000 zł. W ocenie Referendarza sądowego jest to dochód w zupełności wystarczający na wynajęcie we własnym zakresie profesjonalnego doradcy. Tym bardziej, że skarżąca nie wskazała we wniosku na szczególne okoliczności świadczące o wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, jak też na inne fakty przemawiające za ustanowieniem jej pełnomocnika z urzędu. Wręcz przeciwnie – skarżąca buduje dom, co niewątpliwie świadczy o jej dobrej kondycji finansowej. Prowadzenie tak kosztowej inwestycji oznacza bowiem, że dysponuje środkami finansowymi, których część, choćby kosztem wydłużenia czasu realizacji inwestycji, może przeznaczyć na koszty prowadzenia sporu przed sądem administracyjnym. Skarżąca zasadność swojego wniosku upatruje ponadto w fakcie ponoszenia przez nią wysokich kosztów spłaty kredytu, którego ratę określiła na 900 zł. Podkreślić jednak należy, że obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o ustanowieniu pełnomocnika z urzędu. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytu o znacznej wysokości wskazuje na zdolności płatnicze skarżącej, gdyż w innym wypadku banki nie przyznałyby kredytu. Po drugie - sama okoliczność spłacania przez skarżącą kredytu nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem analiza struktury wydatków, jakie zostały wskazane przez skarżącą – m.in. kredyt bankowy - nie uzasadnia twierdzenia, iż jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżąca ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącą. Nie sposób również przyjąć, aby uprawnione i społecznie usprawiedliwione było przenoszenie ciężaru ryzyka spłaty kredytów na ogół społeczeństwa. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu. AG