II SA/Łd 371/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.) Sędzia WSA Jolanta Rosińska Protokolant: St. sekretarz sądowy Magdalena Rząsa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2016 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane i zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] nr [...]. LS Decyzją z dnia [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2016r., poz. 23 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a." – oraz art. 15 ust. 1, art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz.U. z 2015r., poz. 859 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "ustawa" – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], [...], orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane przez W. G. i zwrocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko - P. G. za okres od 1 kwietnia 2014r. do 30 kwietnia 2014r. w kwocie 450 zł oraz na dziecko W. G. za okres od 1 kwietnia 2014r. do 30 września 2015r. w kwocie 450 zł miesięcznie. Kolegium w pierwszej kolejności wyjaśniło, co wg art. 2 pkt 7 i art. 23 ust. 1-9 ustawy należy rozumieć przez nienależnie pobrane świadczenia oraz zasady ich zwrotu, a następnie wskazało, że w dniu 31 października 2013r. w organie l instancji W. G. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci: P. G. i W. G. Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...], przyznano wnioskodawcy prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko P. G. na okres od 1 października 2013r. do 30 kwietnia 2014r. w wysokości 450,00 zł miesięcznie oraz na dziecko W. G. na okres od 1 października 2013r. do 30 września 2014r. w wysokości 450,00 zł miesięcznie, uznając, iż zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Dalej organ odwoławczy wskazał, że w dniu 14 sierpnia 2014r. W. G. złożył w tutejszym organie wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. G.. Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], znak: [...], przyznano W. G. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. G. na okres od 1 października 2014r. do 30 września 2015r. w wysokości 450,00 zł miesięcznie, uznając, iż zostały wypełnione kryteria określone w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Następnie organ II instancji wyjaśnił, że w dniu 28 października 2015r. do Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. - W. w Ł. z dnia 23 stycznia 2014r., sygn. akt [...], pozbawiające W. G. władzy rodzicielskiej nad małoletnimi P. G. i W. G.. Jednocześnie Sąd powierzył L. G. wykonywanie bieżącej pieczy nad P. G. i W. G. ustanawiając L. G. kuratorem do spraw majątkowych dla małoletnich dzieci. Ww. postanowienie jest prawomocne od dnia 8 marca 2014r. Odwołując się do treści art. 2 pkt 11, art. 9 ust. 1 i art. 15 ust. 1 ustawy oraz art. 95 § 1 i art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2015, poz. 2082 ze zm.) Kolegium uznało, że W. G. jest osobą nieuprawnioną do reprezentowania dziecka w zakresie spraw majątkowych, nie sprawuje bieżącej opieki nad dzieckiem dlatego też nie przysługuje mu do wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci: P. G. i W. G.. Mając na względzie, ww. postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. -W. w Ł. z dnia 23 stycznia 2014r. Organ odwoławczy stwierdził, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci: P. G. i W. G. nie przysługuje W. G. od dnia 1 kwietnia 2014r. Biorąc pod uwagę powyższe Prezydent Miasta Ł. w wyniku wznowienia postępowania, decyzją z dnia [...], znak: [...], uchylił w całości decyzję z dnia [...], znak: [...], orzekającą o przyznaniu W. G. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. G. na okres od 1 października 2014r. do 30 września 2015r. i jednocześnie orzekł o odmowie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. G. na okres od 1 października 2014r. Dalej Kolegium podkreśliło, że decyzja wydana w trybie art. 24 ust. 1 ustawy może wywrzeć skutki wyłącznie na przyszłość. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, a decyzja w tej części wygasła, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji przyznającej świadczenie w trybie ww. przepisu ustawy z mocą wsteczną. W takim wypadku zastosowanie znajduje jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranych świadczeń za okres od 1 kwietnia 2014r. do 30 września 2014r. Kolegium podkreśliło również, że zgodnie z nowym brzmieniem art. 23 ust. 2 i ust. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nadanym ustawą z dnia 24 lipca 2015r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015r., poz. 1302) zasadnym jest wydanie jednej decyzji orzekającej o uznaniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Organ II instancji wskazał także, że o przypadkach, w których nie przysługuje prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jak również o obowiązku niezwłocznego poinformowania tutejszego organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń W. G. był pouczony we wnioskach o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz w decyzjach przyznających świadczenia. W świetle powyższych ustaleń Kolegium uznało, że W. G. pobrał nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko P. G. za okres od 1 kwietnia 2014r. do 30 kwietnia 2014r. oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. G. za okres od 1 kwietnia 2014r. do 30 września 2015r. i jest zobowiązany do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami, naliczonymi do dnia 31 grudnia 2015r. oraz odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od dnia 1 stycznia 2016r. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do sądu administracyjnego złożył W. G., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na jej treść, tj.: art. 7, art. 10 § 1 i art. 77 § 1 K.p.a. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że środki z funduszu alimentacyjnego zostały pobrane przez jego mamę - L. G., która została ustanowiona przedstawicielem ustawowym W. i P. G., nie składała kolejnego wniosku o przyznanie jej świadczeń z funduszu, ponieważ już i tak wcześniej środki te trafiały na jej rachunek bankowy. Skarżący dodał, że przez cały czas mieszka wspólnie z mamą i córkami. Mama ze względu na wiek nie zawsze jest na siłach, aby samodzielnie zajmować się P. i W.. Jego zdaniem, organy obu instancji w ogóle nie wyjaśniły okoliczności dotyczące tego, kto pobierał świadczenia wypłacane z funduszu w spornym okresie. Po pierwsze, w okresie objętym zaskarżoną decyzją nie zaszło żadne zdarzenie, które powodowałoby, że jego córki utraciły uprawnienie do korzystania z pieniędzy z funduszu. Środki te były w całości przeznaczane na zaspokajanie potrzeb osób uprawnionych. Po drugie, nie można mówić o braku podstawy prawnej lub rażącym naruszeniu prawa bez brania pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy. Organ I instancji wiedział, że mama skarżącego - L. G. jest ustanowiona kuratorem do spraw majątkowych P. i W.. Natomiast pieniądze z funduszu trafiały na rachunek mamy. Po pozbawieniu skarżącego władzy rodzicielskiej zaniechał informowania o tym funduszu, ponieważ i tak środki przez niego przekazywane trafiały do osoby reprezentującej prawa córek. W ocenie skarżącego, organ I instancji nie powinien orzekać w jednej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz zwrocie tychże środków. Dopiero po ustaleniu, że świadczenia te zostały pobrane przeze niego ze świadomością, że są to świadczenia nienależne, organ powinien nałożyć na skarżącego obowiązek ich zwrotu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Na rozprawie w dniu 15 września 2016r. skarżący przedłożył dokument bankowy wskazujący, iż w dniu 13 września 2013r. na rachunek bankowy L. G. przelane zostały środki z Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł. tytułem "Fund. alim. dla G. W. lista nr 014690/2013". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie bowiem z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2014r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w k.p.a. lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz.U z 2016r., poz.718 ze zm.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w tak zakreślonej kognicji stwierdzić należy, iż organy administracji naruszyły przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Osobą uprawnioną w rozumieniu ustawy jest zaś osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna. (art.2 pkt 11). Natomiast art. 23 ust. 1 ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z kolei w myśl art. 2 pkt 7 lit a – f ustawy za nienależnie pobrane świadczenia uważa się świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów oraz wypłacone innej osobie niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Z powyższego wynika zatem, że osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica, nie zaś ustawowy przedstawiciel, pod opieką którego pozostaje. Wprawdzie ustawowy przedstawiciel małoletniego dziecka posiada legitymację do wnioskowania o ustalenie prawa do świadczeń alimentacyjnych oraz ich wypłatę (art. 15 ust.1 ustawy), nie oznacza to wszakże, iż z chwilą złożenia takiego wniosku staje się osobą uprawnioną do tych świadczeń. W rozpoznawanej sprawie, świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz W. G. i P. G. w okresie od 1 października 2013 do 30 września 2014r. przyznane zostały decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] na wniosek ich przedstawiciela ustawowego W. G., który złożony został w dniu 31 października 2013r. Wniosek na kolejny okres (od 1 października 2014r. do 30 września 2015r. opiewał jedynie na W. G. i wpłynął w dniu 14 sierpnia 2014r., złożony przez W. G.. Decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] żądane świadczenie zostało przyznane. W dniu 28 października 2015r. do organu pomocowego wpłynęło postanowienie Sądu Rejonowego dla Ł. – W. w Ł. z dnia 23 stycznia 2014r. o pozbawieniu W. G. władzy rodzicielskiej nad małoletnimi córkami P. i W. oraz ustanowieniu babki ojczystej dzieci – L. G. kuratorem do spraw majątkowych małoletnich. Postanowienie wspomniane jest prawomocne od dnia 8 marca 2014r. W dniu 14 grudnia 2015r. Prezydent Miasta Ł., decyzją wydaną w wyniku wznowienia postępowania, uchylił decyzję własną z dnia [...] i odmówił prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dziecko W. G.. Decyzja wspomniana doręczona została wyłącznie W. G. i nie została przezeń zaskarżona. Zaskarżona decyzja o uznaniu pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależne i ich zwrocie obejmuje oba wskazane wyżej okresy świadczeniowe, opiera się też na dwóch podstawach zwrotowych – określonych w art. 2 pkt 7 lit a i lit c ustawy. W odniesieniu do przesłanki wskazanej w art. 2 pkt 7 lit c ustawy podnieść należy, iż niewątpliwie w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wydana po wznowieniu postępowania. Jak wyżej wskazano, rozstrzyga ona o odmowie przyznania świadczenia "na dziecko W. G." z uwagi na nieposiadanie przez W. G. przymiotu ustawowego przedstawiciela małoletniej, nie odnosząc się w najmniejszym stopniu do uprawnień W. G. do wspomnianego świadczenia, pozbawiając ją nadto udziału w tymże postępowaniu (przy złożeniu, że ojciec nie był uprawniony do jej reprezentowania). Poza kontrolą sądu w niniejszej sprawie pozostawała prawidłowość owej decyzji, nie sposób wszakże nie dostrzec, że przeprowadzone przez organ pomocowy postępowanie w tym zakresie, dalekie było od procesowej i merytorycznej poprawności. Dopóki wszakże w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja o odmowie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wydana po wznowieniu postępowania, którą organy traktują jako ostateczną, dopóty istnieje podstawa zwrotu, o której mowa w art. 2 pkt 7 lit c ustawy. Przywołanie natomiast art. 2 pkt 7 lit a ustawy, jako uzasadnienia dla uznania za nienależnie pobrane świadczenia za okres od 1 kwietnia 2014r. do 30 września 2014r. jest całkowicie nieprawidłowe. Jak wspomniano, ustawowy przedstawiciel nie jest osobą uprawnioną do świadczenia. Pozostaje wyłącznie legitymowany do wnioskowania o ustalenie prawa do tych świadczeń oraz o ich wypłatę. Wniosek w tym zakresie na okres od 1 października 2013r do 30 września 2014r złożony został przez W. G. w dniu 31 października 2013r., gdy pozostawał on ustawowym przedstawicielem małoletnich córek W. i P.. Okoliczność, że w następstwie orzeczenia sądu uprawnienie to utracił (z dniem 8 marca 2014r.), pozostaje dla tej oceny bez znaczenia. Świadczenie bowiem przyznane zostało osobom uprawnionym. Utrata zaś przymiotu przedstawiciela ustawowego w okresie świadczeniowym, nie jest okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczenia należnego osobie uprawnionej (ustanie wypłaty świadczenia). W tym kontekście nie bez znaczenia pozostaje kwestia faktycznego dysponowania środkami z funduszu, należnymi małoletnim, które to środki, co skarżący konsekwentnie podnosił w toku postępowania, przelewane były na rachunek bankowy babki ojczystej dzieci, pozostającej od dnia 8 marca 2014r. ich kuratorem do spraw majątkowych. Okoliczności tych organ nie badał, wadliwie uznając, że nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia, naruszając tym samym art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżona decyzja, podobnie jak poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o ich uchyleniu. Prowadząc ponownie postępowanie organy podejmą stosowne rozstrzygnięcie, po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, uwzględniając sformułowane powyżej poglądy prawne. W odniesieniu do okresu od 1 października 2014r. do 30 września 2015r. rozważą też możliwość ewentualnego wszczęcia postępowania nadzwyczajnego celem oceny prawidłowości rozstrzygnięcia, podjętego przez Prezydenta Miasta Ł. w dniu [...]. LS