II SA/Łd 388/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Asesor WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Protokolant asystent sędziego Joanna Wegner, po rozpoznaniu w Łodzi na rozprawie w dniu 16 listopada 2006 roku sprawy ze skargi E. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działając na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art.8 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art.10 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 5, art.9a i art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 1, 2,10,13 i 17a ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2.czerwca 2005r. w sprawie sposobu u trybu postępowania w sprawach świadczeń rodzinnych (Dz.U. Nr 105, poz.881) odmówił E. R. świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej, podnosząc, iż podstawę negatywnego rozstrzygnięcia stanowi zasądzenie alimentów od matki po ukończeniu osiemnastego roku życia. W odwołaniu od powyższego rozstrzygnięcia E. R. wskazała, iż narusza ono jej interesy życiowe, ponieważ utrudnia a wręcz uniemożliwia jej bieżące utrzymanie i kontynuowanie kształcenia. Podniosła, iż faktycznie nie zamieszkuje i nie utrzymuje kontaktów z rodzicami, ponieważ nie wywiązują się oni ze swoich obowiązków rodzicielskich. Studiuje poza miejscem zameldowania i w żadem sposób nie korzysta z pomocy rodziców. Argument, iż nie orzeczono alimentów od obojga rodziców przed ukończeniem przezeń pełnoletności, uznała za bezzasadny. Jak bowiem wskazała, była i jest zmuszona utrzymywać się sama. W konkluzji uznała rozstrzygnięcie organu I instancji za rażąco naruszające prawo. Decyzją Nr [...] z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz. 1071 ze zm.), art. 2 pkt 5 lit c, art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach orzeczenia podniosło, iż ustawa z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej określa zasady postępowania wobec osób zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja prowadzona przez komornika sądowego jest bezskuteczna oraz zasady przyznawania zaliczek alimentacyjnych dla osób samotnie wychowujących dzieci, uprawnionych do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna. Zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18.roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24.roku życia. Stosownie zaś do treści art. 2 pkt 5 lit c ustawy o zaliczce alimentacyjnej, ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej – oznacza to osobę uprawnioną do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna, jeżeli jest osobą uczącą się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o osobie uczącej się – oznacza to osobę pełnoletnią uczącą się, nie pozostająca na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty został wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, skarżąca nie spełnia przesłanek, określonych we wskazanych wyżej przepisach, ponieważ jedynie alimenty od ojca zostały zasadzone na jej rzecz przed uzyskaniem przezeń pełnoletności. Alimenty od matki natomiast, zasądzono na jej rzecz dopiero w dniu 28.czerwca 2004r., tj. po ukończeniu przez nią 18.roku życia. Zdaniem organu odwoławczego, skoro alimenty tylko od jednego z rodziców zostały zasądzone przed osiągnięciem przez odwołującą pełnoletności, oznacza to, iż nie jest ona osobą uczącą się w świetle definicji tegoż pojęcia, zawartej w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tym samym zaś nie jest osobą uprawnioną do otrzymania zaliczki alimentacyjnej. Decyzja organu odwoławczego doręczona została odwołującej na wskazany przezeń adres dla doręczeń, pod którym mieści się Bursa Szkolna nr 12. Odbiór przesyłki pokwitowany został przez nieustaloną osobę w dniu 14.marca 2006r. Skargę na ostateczna decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego E. R. złożyła w dniu 14.kwietnia 2006r. bezpośrednio w siedzibie organu. Wskazując, iż jest ona dlań krzywdząca oraz narusza prawo i zasady współżycia społecznego, wniosła o przyznanie jej wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej odrzucenie, wskazując na uchybienie przez skarżącą 30.dniowemu terminowi do złożenia skargi. Na rozprawie w dniu 26.listopada 2006r. E. R. podniosła, iż nie udzielała nikomu pełnomocnictwa do odbioru korespondencji oraz nie była w stanie określić daty w jakiej otrzymała zaskarżoną decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuję: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30.sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.) . Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia decyzji, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy prawa materialnego a naruszenie to miało wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia. W pierwszym rzędzie rozważenia wymagała kwestia zachowania przez skarżącą 30.dniowego terminu do wniesienia skargi, określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a. i związanej z tym oceny zasadności żądania jej odrzucenia, sformułowanego w odpowiedzi na skargę. Z nadesłanych do kontroli sądowej akt administracyjnych wynika, iż decyzja doręczona została na wskazany przez skarżącą adres dla doręczeń, pod którym znajduje się Bursa Szkolna nr 12, gdzie skarżąca zamieszkuje. Przesyłka nie została wszakże odebrana osobiście przez E. R., lecz inną osobę, o nieustalonej tożsamości. Skarżąca otrzymała przesyłkę z portierni bursy, przy czym nie była w stanie określić daty tego faktu. Zgodnie natomiast z treścią art. 43 ustawy z dnia 14.czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1071 ze zm.), w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Status domowników adresata mają jedynie zamieszkujący z nim w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci, niezależnie od tego czy równocześnie prowadzą z nim wspólne gospodarstwo domowe. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet gdy mieszkają w tym samym mieszkaniu lub też pracują w instytucji, prowadzącej bursę czy internat. Osoby takie traktować należy zatem jako sąsiadów adresata czy też administratorów i o fakcie doręczenia im przeznaczonej dla niego przesyłki poinformować zainteresowanego przez umieszczenie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach jego mieszkania, względnie izby czy pokoju przezeń zajmowanego (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13.listopada 1996r., sygn.akt III RN 27/96, OSNP 1997/11/187). W badanej sprawie jest niewątpliwe, że decyzja nie została doręczona domownikowi skarżącej. Nie zostało natomiast wykazane, by o fakcie doręczenia, dokonanego do rąk osoby obcej, przypuszczalnie pracownika Bursy Szkolnej, poinformowano skarżącą odpowiednim zawiadomieniem, umieszczonym na drzwiach jej pokoju. Tym samym nie było więc możliwe rygorystyczne zastosowanie fikcji doręczenia zastępczego poprzez przyjęcie, iż zostało ono skutecznie dokonane w dniu 14.marca 2006r. W konsekwencji zaś, zarzut uchybienia terminowi do złożenia skargi nie mógł być uznany za skuteczny, ponieważ jedyną datą pewną doręczenia skarżącej decyzji organu odwoławczego, jest data złożenia przez nią skargi. Przechodząc zaś na grunt rozważań, dotyczących zasadności skargi podnieść należy, iż kluczową w badanej sprawie, pozostawała kwestia dokonania prawidłowej wykładni definicji, zawartych w przepisach art. 2 pkt 5 lit c ustawy z dnia 22.kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w zw. z art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 28.listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz art. 2 pkt 7 powołanej wyżej ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Organy przyjęły bowiem że zaliczka alimentacyjna nie przysługuje wnioskodawczyni – E. R. wobec tego, że nie jest osobą uprawnioną w rozumieniu art. 2 ust. 5 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Jako osoba pełnoletnia, ucząca się, nie pozostaje wprawdzie na utrzymaniu rodziców, w związku z zasądzeniem od nich na jej rzecz alimentów, jednakże wyrok zasądzający alimenty od matki – U. R. wydany został po uzyskaniu przez skarżącą pełnoletności. Tymczasem zgodnie z treścią art. 2 pkt 5 lit c ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej jest m.in. osoba ucząca się w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Definicja zwarta w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określając taką osobę wskazuje natomiast na osobę pełnoletnią uczącą się, niepozostajacą na utrzymaniu rodziców w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem na jej rzecz alimentów, jeżeli wyrok sądu orzekający alimenty wydany został przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się. Faktem jest, że warunkiem uznania za osobę uczącą się jest zasądzenie alimentów na rzecz dziecka od obojga rodziców. Jednakże brak jest podstaw do łączenia tego faktu z wymogiem zasądzenia tychże świadczeń od obojga rodziców przed uzyskaniem pełnoletności przez dziecko. Literalna wykładnia przepisu art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazuje, iż winien być to wyrok (nie zaś wyroki) sądu orzekający alimenty, wydany przed osiągnięciem pełnoletności przez osobę uczącą się. Zdaniem Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, oznacza to, że wystarczy by wyrok alimentacyjny w stosunku do jednego choćby z rodziców wydany został przed uzyskaniem pełnoletności przez dziecko. Za przyjętą interpretacją przemawia dodatkowo fakt, że w przeciwnym wypadku krąg podmiotów objętych określeniem "osoby uczącej się" ograniczony zostałby jedynie do tych dzieci, których rodzice (oboje) pozbawieni zostali władzy rodzicielskiej lub też których władza rodzicielska została ograniczona, co najmniej poprzez pozbawienie ich możliwości reprezentacji dziecka. Inaczej trudno wyobrazić sobie sytuację, by osoba pozbawiona (do ukończenia 13. roku życia) lub też ograniczona w zdolności do czynności prawnych (do uzyskania pełnoletniości) mogła skutecznie pozwać o alimenty oboje rodziców, nawet posiadając ustanowionego w tym celu kuratora (art. 98 § 2 ustawy z dnia 25.lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm./). Sytuacja taka w sposób niedopuszczalny dyskryminowałaby natomiast pozostałe osoby pełnoletnie uczące się i niepozostajace na utrzymaniu rodziców, zwłaszcza w sytuacji, gdy dzieci wychowywane przez jedno z rodziców (art. 2 pkt 5 lit a i b ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej), uprawnienie do zaliczki alimentacyjnej zachowałyby do ukończenia 24.roku życia (art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy). Tym samym więc fakt, że E. R. legitymuje się prawomocnymi tytułami wykonawczymi, zasądzającymi alimenty na jej rzecz od obojga rodziców, z których tylko tytuł egzekucyjny (ugoda sądowa mająca, po myśli art. 777 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17.listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego /Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm./, skutki prawomocnego wyroku wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania) w stosunku do ojca – A. R., wydany został przed uzyskaniem pełnoletności przez skarżącą, powala na zaliczenie jej do kręgu osób uprawnionych, o których mowa w art. 2 pkt 5 lit c ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jeżeli natomiast chodzi o pozostałe, przesłanki uprawniające do ubiegania się o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, w szczególności wymóg legitymowania się zaświadczeniem o bezskuteczności egzekucji, to podkreślenia wymaga po pierwsze, że osobie uprawnionej przysługuje jedna jedynie zaliczka alimentacyjna. Oznacza to, że zaliczka nie przysługuje od matki czy ojca, lecz że jest kwotą wypłacaną przez organ gminy na poczet należnego świadczenia alimentacyjnego, ustalonego na podstawie tytułu wykonawczego, jeżeli egzekucja jest bezskuteczna (art. 2 pkt 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej). Wystarczy zatem, by egzekucja alimentów z jednego tytułu wykonawczego była bezskuteczna, by ubiegać się o przyznanie zaliczki. Brak jest podstaw do łączenia wymogów, określonych w art. 3 pkt 13 ustawy o świadczeniach rodzinnych (legitymowania się wyrokami zasadzającymi alimenty od obojga rodziców) z koniecznością wykazania bezskuteczności egzekucji, określoną w art. 3 pkt 7 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Nie jest oczywiście wykluczone, że egzekucja alimentów, ustalonych więcej niż jednym tytułem egzekucyjnym od różnych osób może okazać się bezskuteczna. Wówczas za kwotę świadczeń alimentacyjnych przysługujących jednej osobie uważa się kwotę świadczeń alimentacyjnych przysługujących na odstawie wszystkich tytułów egzekucyjnych (art. 9 pkt 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjne). Konieczne staje się wtedy wykazanie bezskuteczności egzekucji każdego z tych świadczeń. Ma to wszakże, zdaniem Sądu, wpływ na wysokość zaliczki (art.8 ust.1 i 2 ustawy), nie wyklucza zaś ustalenia prawa doń w przypadku bezskuteczności egzekucji jednego z tych świadczeń. Osobną kwestią pozostaje natomiast zaliczenie do dochodu osoby uprawnionej, kwoty alimentów, uzyskiwanych od innej osoby, zobowiązanej do alimentacji, w stosunku do której brak jest zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek bowiem wskazanymi wyżej uchybieniami dotknięta jest również decyzja organu I instancji, zasadą postępowania administracyjnego jest, iż organ odwoławczy rozpoznając sprawę wydaje decyzję merytoryczną, chyba że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części (art. 138 § 2 k.p.a.). W badanej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, zatem zasadnym jest uchylenie jedynie decyzji wydanej przez organ odwoławczy. Z uwagi natomiast na fakt, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu i nie nadaje się do wykonania, brak było podstaw do orzekania w tym przedmiocie, w trybie art. 152 p.p.s.a.