II SA/Łd 398/09

Dnia 9 lipca 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Nina Krzemieniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2009 roku przy udziale -- sprawy ze skargi H. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H. W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia [...] roku, Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji mocą decyzji z dnia [...] roku umorzył 50% zaległości H. W. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej rzecz córki, tj. 1 298,64 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż wnioskodawca utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 572 zł netto. Od tej kwoty ma potrącane zadłużenie z tytułu wypłaconych przez ZUS świadczeń alimentacyjnych w wysokości 327,28 zł miesięcznie. H. W. otrzymał również jednorazowe wyrównanie świadczenia rentowego w wysokości 3.483,79 zł. Wnioskodawca mieszka sam w domu składającym się z dwóch izb i korytarza (jedno pomieszczenie przeznaczone jest na komórkę, w której zgromadzone są rowery, motorowery, spawarka itd.). Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 2,41 ha, w tym 0,6490 ha przeliczeniowych. Ziemia ta nie jest zagospodarowana. Jak wskazał organ, decyzją z dnia [...] roku Wójt Gminy Ś. umorzył wypłacone zaliczki alimentacyjne w wysokości 2.597,28 zł, a kwota pozostała do zapłaty to 2.597,28 zł. W dniu 24 listopada 2008 roku H. W. wystąpił ponownie z wnioskiem o umorzenie w całości zaliczki alimentacyjnej. Po ponownym przeprowadzeniu i uzupełnieniu postępowania wyjaśniającego organ I instancji umorzył połowę kwoty z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej (tj. 1.298,64 zł). Tym samym do spłaty pozostała kwota 1.298,64 zł. Organ uznał, że sytuacja materialna strony pozwala na spłatę należności w tej wysokości. W odwołaniu od powyższej decyzji złożył H. W. wniósł o umorzenie w całości należności wskazując na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] roku utrzymało w mocy kwestionowane w odwołaniu rozstrzygnięcie. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 16 tej ustawy, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuacja dochodową i rodzinną tych osób. Organ rozpoznając kwestię umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, orzeka w ramach uznania administracyjnego, ale musi uwzględniać sytuację dochodową i rodzinną strony. Te okoliczności wpływają na decyzję organu w sprawie umorzenia wypłaconych zaliczek. Cytowany przepis stanowi, że organ "może umorzyć", co wskazuje, iż instytucja umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy. W stanie faktycznym sprawy, organ I instancji ocenił, iż powoływana przez wnioskodawcę trudna sytuacja dochodowa, nie stanowi okoliczności szczególnie uzasadnionej, która uprawniałaby do umorzenia w całości należnych kwot. Organ ustalił, iż zaliczka alimentacyjna była wypłacana na skutek niedopełnienia przez stronę obowiązku alimentacji wobec osoby uprawnionej do świadczenia alimentacyjnego. Odwołujący się już dwukrotnie korzystał z instytucji umorzenia wypoconej zaliczki alimentacyjnej (mocą decyzji z dnia [...] roku organ umorzył kwotę 2.597,28 zł i teraz doszło do umorzenia kwoty 1.298.64 zł). Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Umorzenie stronie w całości należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej byłoby sprzeczne z interesem społecznym (art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego). W opinii organu odwoławczego, wnioskodawca nie jest pozbawiony możliwości spłaty należności, w szczególności w sytuacji gdy istnieje możliwość zwrócenia się do organu I instancji z wnioskiem o rozłożenie należnej kwoty na raty lub odroczenie terminu płatności. Nadto, wniosek o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych może być ponawiany, zwłaszcza gdy sytuacja materialna czy zdrowotna strony ulegnie pogorszeniu. W skardze na powyższą decyzję H. W. wskazał, że rozstrzygnięcia organów są dla niego krzywdzące, gdyż znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej. Zdaniem organu dach w jego domu jest szczelny, co nie jest prawdą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do postanowień art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada zgodność z prawem (legalność) zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, ani naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie znalazł również podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, ani naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Na wstępie wskazać należy, że sprawa dotyczy wniosku o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ decyzją z dnia [...] roku umorzył w połowie zaległość alimentacyjną skarżącego w kwocie 2.597,28 zł. Po wydaniu tej decyzji skarżącemu pozostała do zapłaty kwota 2.597,28 zł. Na mocy decyzji organu I instancji, skarżącemu z zaległości 2.597,28 zł została umorzona połowa w wysokości 1.298,64 zł. W tej sytuacji skarżącemu pozostała do zapłaty kwota 1.298,64 zł. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). W myśl art. 12 ust. 1 w/w ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5 %. Zgodnie zaś z treścią art. 16 ustawy, organ właściwy może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Powyższy przepis formułuje uprawnienie dla właściwego organu do umarzania należności alimentacyjnych, które to rozstrzygnięcie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ właściwy przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że w gestii organu jest odmowa albo przychylenie się do wniosku strony. Warunkiem wydania niewadliwej decyzji będzie jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania tychże przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2003 roku, III SA 3118/01, POP 2004/4/77, Lex Nr 116545). W niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i należycie rozważyły przesłanki umorzenia należności. Treść art. 16 ustawy, nie oznacza oczywiście, że rzeczone rozstrzygnięcia mogą być podejmowane w sposób dowolny. Organy administracji ograniczone są bowiem w tym zakresie postanowieniami przytoczonego przepisu wyraźnie wskazującego, że w tym zakresie powinno brać się pod uwagę sytuację dochodową osoby zobowiązanej i rodziny tych osób. Nie można jednak zapominać również o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie na podstawie art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, powinno mieć miejsce tylko wówczas gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek zaliczek alimentacyjnych. Zastosowanie zaś przepisu art. 16 w/w ustawy ma charakter uznaniowy, a organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Cytowany przepis odwołuje się ogólnie do m.in., sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W ocenie Sądu organy zasadnie uznały, iż sytuacja dochodowa skarżącego uzasadnia umorzenie zaległości w połowie, zatem nie ma podstaw by korzystał on w pełni z przywileju umorzenia kwot alimentacyjnych płaconych zamiast skarżącego z budżetu państwa. Stanowisko takie należy uznać, za prawidłowe. Ponadto za prawidłowe należy uznać twierdzenie, iż skarżący nie jest w pełni pozbawiony środków finansowych, gdyż otrzymuje rentę inwalidzką. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego. Owszem, z uwagi na jego stan zdrowia gospodarstwo rolne, nie jest uprawiane. Tym niemniej, może on osiągać z tego tytułu przychody, w razie na przykład wydzierżawienia gospodarstwa. Nie można zatem jako okoliczności dającej podstawę do umorzenia zadłużenia alimentacyjnego traktować, tego, że z uwagi na swój stan zdrowia nie ma możliwości osiągnięcia jakichkolwiek dochodów. Skarżący będąc rodzicem, powinien dołożyć wszelkich starań, by uczynić zadość obowiązkowi alimentacyjnemu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. K.O.