II SA/Łd 405/18

Dnia 17 października 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 roku sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie potwierdzania prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S., prowadzącemu Kancelarię Radców Prawnych w Ł. przy Al. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. a.bł. Zaskarżoną decyzją z [...] r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm., dalej K.p.a.), art. 8 i art. 106 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm., dalej u.p.s.) oraz art. 54 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] r. nr [...] zmieniającą decyzję własną z [...] r., potwierdzającą G.K. (dalej: wnioskodawcy) prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych od 3 maja 2015 r. do 31 lipca 2015 r. w ten sposób, że potwierdzono G.K. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres od 3 maja 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. Prezydent Miasta P. decyzją nr [...] z [...] r. potwierdził G.K. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych za okres od 3 maja 2015 r. do 31 lipca 2015 r., uznając, że spełnia warunki do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej i przyznania wnioskowanego świadczenia, w tym spełnia kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ustawy u.p.s. W październiku 2017 r. do organu I instancji wpłynęło anonimowe zawiadomienie o tym, że Państwo K. spieniężyli posiadany majątek w gminie O. Po uzyskaniu dodatkowych informacji z Urzędu Gminy O., organ I instancji wszczął postępowanie wyjaśniające dotyczące uprawnień wnioskodawcy do zasiłków z pomocy społecznej w okresie 2015-2016 roku. Organy ustaliły, że nieruchomość (działka budowlana z lasem oraz gruntami ornymi) została zbyta przez G. i M. K. w dniu 23 czerwca 2015 r. za kwotę 119.000,00 zł. Kwotę 10.000,00 zł otrzymali w dniu sprzedaży, pozostałą kwotę w wysokości 109.000,00 zł w lipcu 2015 r. (akt notarialny REPERTORIUM [...] z 23 czerwca 2015 r.). Wobec poczynionych ustaleń i w związku z treścią art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej organ I Instancji ww. decyzją z [...] r. uznał za zasadne potwierdzenie G. K. prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres od 3 maja 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. Odwołując się do treści art. 54 ust. 3 pkt 3 oraz art. 54. Ust. 10 pkt 1, a także do art. 8 ust. 11 oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz przedłożonej w sprawie dokumentacji organ ustalił, że dochód rodziny wnioskodawcy w lipcu 2015 r. wynosił 9.916,66 zł (119.000: 12 miesięcy), a więc przekroczył kryterium dochodowe dwuosobowej rodziny o kwotę 9004,66 zł, w związku z czym należało zmienić decyzję nr [...] z [...] r. w części dotyczącej przyznania świadczenia w ten sposób, że zmienić okres na który zostało ono przyznane, tj. od 3 maja 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. Od powyższej decyzji G. K. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. W treści odwołania G. K. wskazał na swą sytuację życiową, zdrowotną, bytową oraz finansową i wyjaśnił, że środki pieniężne, które otrzymał ze sprzedaży domu wraz z działką, przeznaczył na spłatę długów i remont mieszkań. Ponadto wskazał, że w czasie kiedy miał pieniądze ze sprzedaży domu nie prosił o pomoc finansową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż bezspornie sprzedaż działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi jest okolicznością mającą istotny wpływ na prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ponieważ dochód uzyskany z tego tytułu w świetle ustawy o pomocy społecznej jest dochodem jednorazowym, który należy rozliczyć zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W konsekwencji skoro organ I instancji prawidłowo ustalił, że dochód dwuosobowej rodziny G. K. wynosił w lipcu 2015 r. 9.916,66 zł, a zatem przekraczał kryterium dochodowe o 9.004,66 zł (514 zł x 2 osoby w rodzinie) uprawniające do potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w tym miesiącu. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących sposobu wydatkowania środków uzyskanych przez wnioskodawcę ze sprzedaży nieruchomości i gruntów ornych, organ wskazał, że z treści przepisów ustawy o pomocy społecznej jednoznacznie wynika, że do dochodu należy zaliczyć wszystkie dochody poza tymi, które mocą wyraźnego postanowienia ustawy zostały wyłączone. Katalog przychodów, których nie wlicza się do dochodu, w tym zarówno katalog odliczeń, jak i katalog pomniejszeń dochodów, od którego zależy prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jest zamknięty i nie obejmuje kwot z tytułu sprzedaży działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi. Na gruncie powołanych w treści uzasadnienia decyzji przepisów prawa okoliczność, w jaki sposób i na jaki cel osoba ubiegająca się o świadczenia z pomocy społecznej wydatkowała uzyskany dochód, pozostaje bez wpływu na zasady jego rozliczania przy ustalaniu dochodu rodziny na mocy ustawy o pomocy społecznej. Liczy się sam fakt możliwości dysponowania dochodem, natomiast jego przeznaczenie oraz kwestia jaki wpływ wywiera on na sytuację życiową wnioskodawczy, czy jego rodziny nie może być przedmiotem oceny organów. W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że dochód z tytułu sprzedaży działki budowlanej z lasem oraz gruntami ornymi nie może zostać pominięty przy obliczaniu dochodu stanowiącego podstawę do przyznania świadczeń z pomocy społecznej i w rozpatrywanej sprawie przesądza o braku spełnienia przez wnioskodawcę kryterium dochodowego przyznania takich świadczeń. Konsekwencją powyższego jest z kolei stwierdzenie braku podstaw do potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniósł G.K., powielając argumentację zawartą w odwołaniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlega oddaleniu. Z treści zaskarżonej decyzji, jak i z treści poprzedzającej ją decyzji Prezydenta P. wynika, że przyczyną zmiany decyzji z [...] r. potwierdzającej G.K. prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w okresie od 3 maja 2015 r. do 31 lipca 2015 r. było uzyskanie w październiku 2017 r. przez organ administracji wiedzy, że w czerwcu 2015 r. G. i M.K. sprzedali należącą do nich działkę budowlaną z lasem i gruntami ornymi i uzyskali z tej sprzedaży 119.000,00 zł, wypłaconych im w dwóch kwotach, to jest 10.000,00 zł w czerwcu 2015 r. i 109.000,00 zł w lipcu 2015 r., o czym skarżący nie zawiadomił organu ani w chwili składania wniosku o potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, ani później, choć informacja o uzyskaniu takiego dochodu miałaby wpływ na stwierdzenie spełnienia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, a przez to miałaby wpływ na możliwość korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Sąd podkreśla, że ani skarga, ani odwołanie nie zawierają precyzyjnych zarzutów wobec wydanych w sprawie decyzji. Jednakże z treści obu tych pism wynika, że skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciami organów obu instancji. Uzasadnieniem jego stanowiska ma być zaś okoliczność, że pieniądze ze sprzedaży nieruchomości położonej w O. przeznaczył na spłatę wcześniejszych długów oraz na remont mieszkania i na przeprowadzkę. Skarżący nie kwestionuje zatem faktu, że w czerwcu 2015 r. uzyskał łącznie z żoną M. K. dochód ze sprzedaży nieruchomości w łącznej kwocie 119.000,00 zł i że kwota tego dochodu nie była uwzględniona w określeniu sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego w treści złożonego przez niego w kwietniu 2015 r. wniosku o przyznanie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz w treści przeprowadzonego w dniu 16 kwietnia 2015 r. wywiadu środowiskowego, jednakże uważa, że wydatkowanie tej kwoty na wskazane przez niego cele powinno prowadzić do wniosku, że uzyskanie tego dochodu nie miało wpływu na przysługujące mu prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zasadniczy przedmiot sporu w tej sprawie dotyczy zatem tego, czy organy administracji prawidłowo przyjęły, że dochód uzyskany przez małżonków K. ze sprzedaży nieruchomości położonej w O. powinien być uwzględniony przy ustalaniu kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej, ustalanego zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej, bowiem spełnienie tego kryterium uprawniało skarżącego do uzyskanie decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zgodnie z art. 54 ust. 1, ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 581 ze zm.). Poza sporem jest natomiast fakt, że w chwili wydawania decyzji potwierdzającej prawo skarżącego do świadczeń opieki zdrowotnej organ administracji nie miał informacji o uzyskaniu przez skarżącego dochodu ze zbycia nieruchomości i wiedzę w tym zakresie uzyskał w 2017 r. W ocenie Sądu organy prawidłowo ustaliły i nie jest to kwestionowane, że w sytuacji osobistej skarżącego korzystanie przez niego ze świadczeń opieki zdrowotnej na zasadach określonych we wskazanej ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej w rozpatrywanym w tej sprawie okresie było możliwe po spełnieniu wymogu określonego w art. 2 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. A zatem konieczne było stwierdzenie m.in. spełnienia kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej przy jednoczesnym braku okoliczności, o których mowa w art. 12 ostatnio wymienionej ustawy. Sposób ustalenia kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z opieki społecznej określony został w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu kryterium dochodowe na osobę w rodzinie w stanie prawnym obowiązującym od 3 maja 2015 r. do 31 lipca 2016 r. (okres objęty decyzją z [...] r. potwierdzającą prawo do świadczeń opieki zdrowotnej) wynosiło 514 zł zgodnie z § 1 ust. 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 1058). Zgodnie z ust. 3 art. 8 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie zaś z ust. 4 tego artykułu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego. Omawiana ustawa określa także sposób ustalania dochodu w rodzinie dla porównywania z ustalonym kryterium dochodowym w razie uzyskania dochodu jednorazowego. Zgodnie z art. 8 ust. 11 tej ustawy w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2 ) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 12 tej ustawy w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Należy zatem podkreślić, że zasadnie organy uwzględniły w dochodzie rodziny skarżącego, czyli małżonków K., także dochód ze zbycia nieruchomości, bowiem jest to zgodne z powyższą, wyrażoną w ustawie zasadą uwzględniania każdego uzyskanego we wskazanym okresie dochodu, niezależnie od źródła pozyskania, a ponadto sporna kwota ze sprzedaży nieruchomości nie mieści się ani w katalogu pomniejszeń sumy przychodów (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ani w zamkniętym katalogu przychodów nie wliczanych do dochodu (art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej), ani też z żadnego przepisu tej ustawy nie wynika, aby nie wliczanie takiej kwoty do dochodów rodziny mogło wynikać z określonego przeznaczenia takiego dochodu, w szczególności wydatkowania go na remont mieszkania, spłatę wcześniejszych długów lub koszty przeprowadzki. W rozpatrywanej sprawie miał zatem zastosowanie art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Nie miał zaś zastosowania art. 8 ust. 12 tej ustawy, bo uzyskany przez małżonków K. jednorazowy dochód ze zbycia nieruchomości nie był dochodem za konkretny okres czasu, a okoliczność ta nie jest sporna. W ocenie Sąd poza sporem pozostaje zatem, że jednorazowy dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości położonej w O. przekracza kwotę kryterium dochodowego rodziny i to także przy porównywaniu tego kryterium do poszczególnych rat uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości, czyli kwoty 10.000,00 zł uzyskanej w czerwcu 2015 r. i kwoty 109.000,00 zł uzyskanej w lipcu 2015 r. W konsekwencji zatem na mocy art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z brzmieniem którego decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Decyzją z [...] r. organ I instancji zmienił własną ostateczną decyzję z [...] r. potwierdzającą G. K. prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zakresie okresu przysługiwania prawa do tych świadczeń w ten sposób, że potwierdził prawo do świadczeń z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w okresie od 3 maja 2015 r. do 30 czerwca 2015 r., ponieważ dochód na osobę przekroczył kryterium dochodowe wynikające z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Sądowi wskazuje ponadto, że znane są mu orzeczenia sądów administracyjnych wskazujące na konieczność wykładania pojęć "przychodu" i "dochodu" użytych w art. 8 ust. 3 i ust. 11 ustawy o pomocy społecznej w kontekście przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, a więc wskazujące na nieuwzględnianie takich dochodów ze zbycia nieruchomości, które podlegają zwolnieniu od podatku na podstawie ustawy podatkowej. Jednakże Sąd takiej wykładni nie podziela. Art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej na tyle precyzyjnie określa sposób obliczania dochodu, że nie ma potrzeby sięgania do innych ustaw, w tym do ustawy podatkowej. Tym samym nie ma podstaw do traktowania dochodu uzyskanego ze sprzedaży nieruchomości i przeznaczonego nawet na zakup lokalu mieszkalnego, domu mieszkalnego lub na remont domu lub lokalu jako dochodu pomniejszającego sumę przychodów lub odliczanego od sumy dochodów lub jako dochodu utraconego w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej i to niezależnie od tego czy taki dochód ze sprzedaży nieruchomości podlegałby zwolnieniu od podatku dochodowego, czy też by zwolnieniu nie podlegał. Dodatkowo tylko można wskazać, że skarżący przeznaczył, jak sam twierdzi, dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości na cele zupełnie inne niż na własne cele mieszkaniowe w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 131 oraz ust. 25 i 26 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, bowiem na spłatę długów i na przeprowadzkę, oraz na remont mieszkania najmowanego. Jest to jednak bez znaczenia, skoro w ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organów, że uzyskany jednorazowy dochód ze sprzedaży nieruchomości podlega uwzględnieniu przy obliczaniu dochodu uprawnionego do świadczeń, przy spełnieniu przesłanek określonych w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej. Z uwagi na powyższe należało skargę oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302). O przyznaniu kosztów pełnomocnikowi z urzędu Sąd orzekł na podstawie § 2 pkt 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715). dc