II SA/Łd 407/14

Dnia 23 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska (spr.), Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 września 2014 roku sprawy ze skargi W. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie sprostowania z urzędu błędu rachunkowego w decyzji dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Marszałka Województwa [...] z dnia [...], nr [...]. LS Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy postanowienie Marszałka Województwa [...] w sprawie sprostowania z urzędu błędu rachunkowego. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] Marszałek Województwa [...] w sprawie W. P. orzekł o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 3 162,03 zł, w tym kwota główna 2 632,00 zł i odsetki ustawowe wyliczone na dzień wydania decyzji w wysokości 530,03 zł. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Marszałek Województwa [...], na podstawie art. 113 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2013r. poz. 267), sprostował z urzędu błąd rachunkowy w decyzji nr [...]. Wskazał, że w rozstrzygnięciu decyzji jest: - "o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2005 do 31 sierpnia 2006 w kwocie 3 162,03 zł, w tym kwota główna 2 632,00 zł i odsetki ustawowe wyliczone na dzień wydania decyzji w wysokości 530,03 zł. Do kwoty 3 162,03 zł należy doliczyć kwotę odsetek licząc od dnia 16 października 2010 do dnia spłaty.", a powinno być: "o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 września 2005 do 31 sierpnia 2006 w kwocie 4 148,82 zł, w tym kwota główna 2 632,00 zł i odsetki ustawowe wyliczone na dzień wydania decyzji w wysokości 1 516,82 zł. Do kwoty 4 148,82 zł należy doliczyć kwotę odsetek licząc od dnia 16 października 2010 do dnia spłaty." W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że organ prowadzący postępowanie jest zobowiązany do działania zgodnie z prawem polskim, a w tym do zastosowania art. 30 ust. 1 i 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (tekst jednolity Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.), zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Organ wskazał, że decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia [...] zawiera błędne wskazanie wysokości odsetek ustawowych naliczonych od nienależnie pobranych przez W. P. świadczeń rodzinnych. Błąd ten wynika z nieprawidłowych działań arytmetycznych, czyli jest to "błąd rachunkowy," "omyłka w wykonaniu działania matematycznego, np. dodawania lub dzielenia". W związku z czym organ uznał, że należało ten błąd sprostować. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła W. P., wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania I instancji, ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 6, 7, 8, 11, 107 § 3, 113 § 1, 123 § 2, 124 § 2 i 126 k.p.a. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że kwota należności podlegająca zwrotowi jest konstytutywnym, merytorycznym elementem decyzji. Jakakolwiek modyfikacja w tym zakresie jest w istocie zmianą decyzji. Jednocześnie zauważyła, że przedmiotowy błąd nie posiadał cech oczywistości, bowiem treść pierwotnej decyzji w żadnej mierze nie sugerowała, aby organ dopuścił się błędu w obliczeniach matematycznych. Zdaniem strony, trudno też uznać, że wysokość należności, którą ma uiścić na rzecz organu jest nieistotna. Wyraziła dezaprobatę dla działania organu, który od blisko 3 lat usiłuje wzruszyć własną decyzję z [...]. Wspomnianym na wstępie postanowieniem z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Organ wyjaśnił, że błąd w decyzji Marszałka Województwa [...] [...], zawierający błędne wskazanie wysokości odsetek ustawowych, naliczonych od nienależnie pobranych przez W. P. świadczeń rodzinnych wynika z nieprawidłowych działań arytmetycznych. Wskazał, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego np.: dodawania lub dzielenia, a błąd pisarski - widoczne niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownią albo widocznie niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów. Inne oczywiste omyłki to omyłki stojące na równi z błędami pisarskimi lub rachunkowymi, a więc tylko omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co jest widocznie niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie w decyzji, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słowa itp. Istotną cechą błędu pozwalającą na zastosowanie trybu sprostowania na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. jest, zdaniem organu, jego oczywistość. Oczywistość błędu można stwierdzić np.: porównując treść decyzji z zawartymi w aktach sprawy dokumentami czy też treść zawierającego błąd rozstrzygnięcia z treścią uzasadnienia. Ponadto zgodnie z orzecznictwem sądów niedopuszczalne jest sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy. Nie podlegają zatem sprostowaniu w omawianym trybie błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie złożyła W. P., zaskarżając je w całości i wnosząc o stwierdzenie jego nieważności lub ewentualnie o jego uchylenie wraz z postanowieniem organu I instancji. Podtrzymała zarzuty powołane w zażaleniu od postanowienia organu I instancji, zarzucając dodatkowo naruszenie art. 15, 138 § 1 pkt 2, 140 i 144 k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca powieliła argumentację zawartą w zażaleniu od postanowienia organu I instancji, wskazując dodatkowo na zaniechanie po stronie organu dokonania dogłębnej analizy zażalenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25.lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm. ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny uwzględniając skargę, uchyla zaskarżone orzeczenie w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach – stwierdza nieważność zaskarżonego aktu w całości lub części. Stwierdzenie wydania rozstrzygnięcia z naruszeniem prawa wchodzi w zaś grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art.145 ustawy z dnia 30 lipca 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jednolity Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) Po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów, Sąd stwierdził, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu skutkującym wyeliminowaniem z obrotu prawnego zarówno postanowienia zaskarżonego jak i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji. Zgodnie bowiem z treścią art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Organ administracji publicznej jest przy tym obowiązany sprostować decyzję (postanowienie) bez względu na to, czy decyzja (postanowienie) jest czy też nie jest ostateczna. Sprostowaniu w każdym czasie podlegają błędy pisarskie i rachunkowe. Sprostowanie nie może wszakże wykraczać poza granice określone w art. 113 § 1 k.p.a. Przyjęta w nim klasyfikacja wadliwości jest wyczerpująca. Te wady decyzji (postanowienia) charakteryzuje przy tym ich oczywistość, stanowiąca równocześnie normy dopuszczalności sprostowania. Wynika z tego, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia. Oczywistość błędu pisarskiego, rachunkowego czy też innego wynikać zaś powinna bądź z natury samego błędu, bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z treścią wniosku czy też innymi okolicznościami. Art. 113 § 1 k.p.a. nie zawiera wprawdzie definicji legalnej oczywistej omyłki, ale już z samego potocznego rozumienia tego pojęcia wynika, że chodzi w nim o błąd pisarski lub rachunkowy albo inny lecz zawsze "dostrzegalny na pierwszy rzut oka", ewidentny, łatwo zauważalny i nie wymagający dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń czy ustaleń. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 czerwca 2008r., sygn.akt II SA/Sz 219/08, dostępny w Systemie Informacji Prawnej Lex nr 516802). W rozpoznawanej sprawie przedmiotem sprostowania uczyniono kwotę podlegających zwrotowi nienależnie pobranych świadczeń poprzez odmienne niż w treści decyzji wyliczenie należnych odsetek. Błąd organu w tym zakresie, jakkolwiek rachunkowy, nie miał wszakże charakteru oczywistego i nieistotnego. Nie upoważniał przeto do zastosowania trybu postępowania rektyfikacyjnego, określonego w art. 113 § 1 k.p.a. Błędne wyliczenie odsetek nie może być przez organ uznane za błąd rachunkowy w rozumieniu powołanego przepisu, bowiem w sprawie, której przedmiotem jest określenie wysokości nienależnie pobranych świadczeń, dotyczy okoliczności faktycznych sprawy. Wpływa tym samym na rozstrzygnięcie merytoryczne decyzji. Błąd rachunkowy czy inna oczywista omyłka nie mogą natomiast wpływać na zmianę sytuacji prawnej strony, nie mogą też służyć konwalidacji popełnionego przez organ błędu przy konstruowaniu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Stanowi to bowiem złamanie zasad postępowania, w tym zasady praworządności (art. 6 k.p.a.) i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art.8 k.p.a.). Merytoryczny błąd rozstrzygnięcia nie może być prostowany jako oczywista omyłka. Sprostowaniu w trybie art. 113 § 1 k.p.a. podlegają wyłącznie błędy i omyłki nieistotne. W tym trybie można naprawić jedynie oczywiste przeoczenie, zastosowanie niewłaściwego słowa lub omyłkę pisarską lub rachunkową o charakterze ewidentnym, nie wpływającą na treść prostowanej decyzji. (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Rzeszowie z dnia 15 października 2013r., sygn.akt I SA/Rz 439/13 oraz w Kielcach z dnia 2 października 2012r., sygn.akt II SA/Ke 405/12 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, uznając to za konieczne dla końcowego załatwienia sprawy. A. P.