II SA/Łd 419/10

Dnia 7 lipca 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant asystent sędziego Agnieszka Gortych-Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2010 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Decyzją z dnia [...]. nr [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 2 pkt 7, art. 9 ust. 2, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1,5-7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 1, poz. 7 ze zm.), §12 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Pracy Polityki Społecznej z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosków i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (Dz.U. nr 136, poz. 855) orzekł o zwrocie przez A. P. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lipca 2009 r. do 30 września 2009 r. w kwocie 1.050,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi do dnia 9 lutego 2010 r. w kwocie 60,71 zł (łącznie 1.110,71 zł). W jej uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. przyznał stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia 1 października 2008 r. do dnia 30 września 2009 r. w wysokości 350 zł miesięcznie. W dniu 15 września 2009 r. do akt sprawy wpłynął akt małżeństwa W. P. z C. M., z którego wynika, że w dniu 20 czerwca 2009 r. zawarli związek małżeński oraz zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o dochodach opodatkowanych podatkiem dochodowym od osób fizycznych za rok 2007 osiągniętych przez C. M.. Powyższe okoliczności stanowiły - zdaniem organu - dostateczną podstawę do ponownego przeliczenia dochodu rodziny. Zatem, po doliczeniu do dochodu rodziny dochodu C. M. za 2007 r. ustalono, iż miesięczny dochód netto na jednego członka rodziny przekracza kryterium dochodowe wynoszące 725,00 zł, uprawniające wnioskodawcę do otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tych okolicznościach decyzją z dnia [...] Prezydent zmienił własną decyzję z dnia [...] w części dotyczącej okresu przysługiwania świadczenia i przyznał A. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2008 r. do 30 czerwca 2009 r. Podsumowując, organ pouczył stronę o możliwości złożenia wniosku o umorzenie w części bądź w całości, odroczenie terminu płatności bądź też rozłożenie na raty nienależnie pobranych świadczeń. W piśmie zatytułowanym "odwołanie" A. P. wskazał, że nie jest w stanie spłacić ustalonej decyzją organu l instancji kwoty, albowiem utrzymuje się za 300 zł miesięcznie. Od roku mieszka sam, matka pomaga mu tylko przy opłatach za mieszkanie. Ponadto uczy się w 3-letniej szkole dziennej i podjęcie jakiejkolwiek pracy, celem uiszczenia określonej w decyzji kwoty nie jest możliwe. Podsumowując wskazał, że jego wniosek jest odpowiednio uzasadniony i zasługuje na pozytywne rozpatrzenie. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 2 pkt 7, art. 23 ust. 1, 6, 7, art. 19 ust. 1, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 192, poz. 1378 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję organu l instancji. W jej uzasadnieniu Kolegium stwierdziło, że organ l instancji prawidłowo ustalił, iż A. P. wbrew pouczeniu zawartemu w decyzji z dnia [...] naruszył art. 19 ust. 1 ustawy, bowiem nie powiadomił niezwłocznie organu o zmianie sytuacji rodzinnej, mającej wpływ na prawo do świadczeń, co obligowało organ l instancji do orzeczenia o zwrocie nienależenie pobranych świadczeń. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium podniosło, że nie odnoszą się one do decyzji organu l instancji i w istocie odwołanie nosi znamiona wniosku o ewentualne umorzenie należności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. P. wniósł o uchylenie decyzji Kolegium, argumentując jak w odwołaniu od decyzji organu l instancji. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w spornym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należało uwzględnić, aczkolwiek z innych powodów aniżeli w niej podniesione. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (Dz.U. nr 153, póz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. utrzymującej w mocy decyzję organu l instancji w sprawie zwrotu przez A. P. nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 lipca 2009 r. do 30 września 2009 r. stwierdził, że została ona podjęta z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim podnieść trzeba, iż w toku postępowania administracyjnego zasadą jest, że to strona, a nie organ, decyduje, co jest intencją jej podania, pod którego pojęciem - stosownie do treści art. 63 § 1 k.p.a. - należy rozumieć żądanie, wyjaśnienia, odwołanie, zażalenie. W sytuacji, gdy podanie zostało sporządzone przez stronę dość nieporadnie i ustalenie rzeczywistej woli strony na podstawie jego lektury nie jest możliwe, to obowiązkiem organu administracyjnego jest wezwanie strony do wyjaśnienia w stosownym terminie, czego konkretnie ono dotyczy, tak aby możliwe było ustalenie, jakie faktycznie jest żądanie strony. W myśl art. 63 § 2 k.p.a. podanie powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. Jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (art. 64 § 2 k.p.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, podzielane zresztą w pełni przez skład orzekający w tej sprawie, że organ administracji, do którego wpływa żądanie strony, zobligowany jest przede wszystkim do dokładnego ustalenia treści żądania. Jednocześnie organ związany jest tym żądaniem. Treść żądania wyznacza bowiem stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenia dla ustalenia zakresu postępowania. Tylko i wyłącznie strona określa przedmiot żądania. Jeżeli jednak treść żądania nie jest jednoznaczna lub budzi wątpliwości organu, winien on, w trybie art. 64 § 2 k.p.a., wezwać składającego wniosek do usunięcia jego braków poprzez sprecyzowanie jego treści. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego ciążący na organie administracyjnym obejmuje ustalenie przez ten organ treści rzeczywistego żądania strony i wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wnoszonego przez stronę budzi wątpliwości (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 marca 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 48/08 - LEX nr 480549). Samodzielna interpretacja żądania strony przez organ administracji narusza zakreślony w art. 9 k.p.a. obowiązek organu administracji należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na wynik ich prawa i obowiązków oraz obowiązek wezwania strony do usunięcia braków podania w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia bez rozpoznania (vide: pkt 1 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 maja 2008 r. sygn. akt l SA/Łd 829/07 - Lex nr 513176). Sąd, przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., pomimo ciążącego na nim obowiązku dążenia do należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie wyjaśnił, czy pismo skarżącego A. P. zatytułowane "odwołanie" jest faktycznie odwołaniem od decyzji organu l instancji z dnia [...] czy też może jest wnioskiem o umorzenie bądź rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Treść rozważanego dokumentu, który został złożony w ustawowym terminie do wniesienia odwołania, nie jest - w przekonaniu Sądu - na tyle jednoznaczna, aby można było uznać, że w tym konkretnym przypadku faktycznie mamy do czynienia z odwołaniem od decyzji organu l instancji. Co istotne, Kolegium w motywach zaskarżonej decyzji stwierdziło, że zarzuty zawarte w odwołaniu nie odnoszą się w swej istocie do decyzji organu l instancji, a odwołanie nosi znamiona wniosku o ewentualne umorzenie należności i pomimo tych okoliczności nie podjęło żadnych czynności wyjaśniających celem ustalenia, czego konkretnie żąda A. P.. Takie działanie organu, a w zasadzie bierna postawa w dążeniu do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy, a co za tym idzie wyjaśnienia, jaka w istocie jest wola skarżącego, świadczą niewątpliwie o naruszeniu przepisów art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 64 § 2.w zw. z art. 9 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W toku postępowania administracyjnego, co zostało już podkreślone, organ administracyjny ma obowiązek z należytą starannością ustalić stan faktyczny sprawy, którego elementem w głównej mierze jest wyjaśnienie zakresu żądania strony. Organ nie może samodzielnie - z urzędu, tak jak to miało miejsce właśnie w tej sprawie, decydować za stronę, czego dotyczy jej podanie, bowiem jego obowiązkiem jest działać na podstawie przepisów obowiązującego prawa (art. 6 k.p.a.), tak aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.), a nadto czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu powinien udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Wobec stwierdzonych błędów proceduralnych, które - w ocenie Sądu - mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, konieczne było uchylenie zaskarżonej decyzji. Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. powinno ustalić w trybie art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 9 k.p.a., czy pismo skarżącego z dnia 16 lutego 2010 r. jest odwołaniem od decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], czy też wnioskiem o umorzenie bądź rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym celu organ wezwie stronę do złożenia w zakreślonym terminie wyjaśnień i pouczy ją o ewentualnych skutkach uchylenia się od wykonania nałożonych na nią obowiązków. W zależności od wyników poczynionych ustaleń Kolegium zobowiązane będzie rozpoznać odwołanie albo też przekazać wniosek o umorzenie lub rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń organowi l instancji, celem jego rozpatrzenia. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. W trybie art. 152 p.p.s.a. Sąd rozstrzygnął, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia.