II SA/Łd 419/12

Dnia 26 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek po rozpoznaniu w dniu 26 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku C. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi C. S. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] roku, Nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a : - cofnąć skarżącemu – C. S. prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. ko C. S. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] roku w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 roku przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Pismem z dnia 27 czerwca 2012 roku uczestnik postępowania – R. Z. wskazał, iż sytuacja materialna skarżącego nie jest zła, gdyż wspólnie z dziećmi prowadzi działalność gospodarczą w postaci kawiarni i organizacji imprez okolicznościowych, a także sklep spożywczy i wynajmuje pomieszczenia na prowadzenie działalności gospodarczej. W konkluzji autor pisma wyjaśnił, iż w jego ocenie zwolnienie od kosztów i pomoc prawna zostały udzielone skarżącemu na podstawie niepełnych, a być może i nieprawdziwych informacji. W tej sytuacji skarżący został mocą zarządzenia Sędziego z dnia 2 lipca 2012 roku wezwany do wyjaśnienia czy prowadzi sklep spożywczy i czy wynajmuje jakieś pomieszczenia na działalność gospodarczą i jakie z tego tytułu osiąga dochody. Nadto, skarżący został zobowiązany do wskazania kto jest dzierżawcą pomieszczenia kawiarni w pawilonie sportowym w Pabianicach przy ul. Sempołowskiej 6 i złożenia kserokopii stosownej umowy. Termin do wykonania zarządzenia zakreślono na 7 dni pod rygorem cofnięcia prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 roku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia 9 lipca 2012 roku, skarżący oświadczył, iż nie prowadzi sklepu spożywczego i nie wynajmuje pomieszczeń. Z uwagi na to, iż odpowiedź skarżącego nie była pełna, zarządzeniem Sędziego z dnia 11 lipca 2012 roku został on ponownie wezwany do wykonania zarządzenia z dnia 2 lipca 2012 roku i poinformowany, iż mocą tegoż zarządzenia został także zobowiązany do wskazania kto jest dzierżawcą pomieszczenia kawiarni w pawilonie sportowym i złożenia kserokopii stosownej umowy, jeżeli jest w jej posiadaniu. Termin do wykonania zarządzenia ponownie zakreślono na 7 dni pod rygorem cofnięcia prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 roku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący, w piśmie z dnia 20 lipca 2012 roku oświadczył, iż nie jest dzierżawcą kawiarni. Z uwagi na to, iż odpowiedź skarżącego ponownie była niepełna i uwzględniając to, iż Okręgowa Rada Adwokacka w dniu 29 czerwca 2012 roku wyznaczyła osobę do pełnienia obowiązków pełnomocnika z urzędu, zarządzeniem Sędziego z dnia 7 sierpnia 2012 roku wezwanie do wykonania zarządzenia z dnia 2 lipca 2012 roku skierowano do adw. K. F. w zakresie wskazania kto jest dzierżawcą pomieszczenia kawiarni w pawilonie sportowym i złożenia kserokopii stosownej umowy, jeżeli jest w jej posiadaniu. Termin do wykonania zarządzenia zakreślono na 7 dni pod rygorem cofnięcia prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 roku. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący, w treści pisma z dnia 20 sierpnia 2012 roku oświadczył, iż dzierżawcą jest jego żona – B. S. Do pisma dołączono kserokopię umowy najmu lokalu użytkowego i kserokopię jednej karty z ewidencji zakupów i sprzedaży VAT za część miesiąca lipca 2012 roku. W tej sytuacji zarządzeniem Sędziego z dnia 21 sierpnia 2012 roku, na podstawie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 roku w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), wezwano pełnomocnika strony skarżącej do wskazania czy małżonkowie B. i C. S. pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej; złożenia wyciągów i wykazów z posiadanych przez każdego małżonków rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; złożenia kopii rocznego zeznania podatkowego w podatku od osób fizycznych obojga małżonków za rok 2010 i 2011 oraz złożenia kopii deklaracji VAT za ostatnie 3 miesiące (tj. maj, czerwiec i lipiec 2012 roku). Termin do wykonania zarządzenia zakreślono na 7 dni, pod rygorem cofnięcia prawa pomocy przyznanego postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 roku. W treści pisma z dnia 5 września 2012 roku adw. K. F.o wniosła o przedłużenie terminu wykonania zarządzenia o kolejne 14 dni z uwagi na zły stan zdrowia skarżącego i łączący się z tym pobyt w szpitalu, a co za tym idzie także trudności w zgromadzeniu niezbędnej dokumentacji. Wniosek powyższy, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 7 września 2012 roku, został uwzględniony. Informację o przedłużeniu terminu pełnomocnik odebrała w dniu 12 września 2012 roku. W tej sytuacji termin do wykonania zarządzenia z dnia 21 sierpnia 2012 roku ekspirował z dniem 26 września 2012 roku. Mimo upływu tego terminu zarządzenie nie zostało wykonane. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wyjaśnić należy, iż zgodnie z unormowaniem art. 249 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270), przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Przepis art. 249 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera materialnoprawne przesłanki do cofnięcia przyznania prawa pomocy. Z przepisu tego wynika, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić zarówno w wypadku, gdy strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych, jak i wówczas, gdy sytuacja ta oraz zdolności płatnicze ulegną poprawie już po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. W postanowieniu z dnia 6 lutego 2008 roku, sygn. akt: II GZ 20/08 (dostępnym w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić wyłącznie po wykazaniu, że wystąpiły wymienione wyżej przesłanki. W każdym wypadku cofnięcie przyznania prawa pomocy powinno być poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na jednoznaczne ustalenie wystąpienia przesłanki wymienionej w art. 249 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z postanowieniem o przyznaniu prawa pomocy nie wiąże się powaga rzeczy osądzonej. Dlatego zawarte nim rozstrzygnięcie powinno być adekwatne w toku całego postępowania sądowego do przesłanek, które dają podstawę do udzielenia prawa pomocy w świetle art. 246 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tego też względu sąd administracyjny z urzędu lub na wniosek może je w każdym czasie zmienić zarówno na korzyść (przyznając prawo pomocy, mimo wcześniejszej odmowy), jak i na niekorzyść strony (cofając przyznane prawo pomocy), jeśli zmienią się okoliczności dotyczące jej zdolności płatniczych. O cofnięciu prawa pomocy sąd orzeka w drodze postanowienia na posiedzeniu niejawnym (art. 263 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W stanie faktyczny sprawy, skarżący korzystał z przyznanego prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata) na mocy postanowienia referendarza sądowego. W toku postępowania sądowego, do Sądu wpłynęło pismo uczestnika postępowania, w którym jego autor wskazał, iż sytuacja materialna skarżącego nie jest zła, prowadzi on działalność gospodarczą wspólnie z dziećmi i wynajmuje pomieszczenia w celu prowadzenia działalności gospodarczej. W tej sytuacji Sąd podjął działania w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego i jego rodziny. W tym celu Sąd czterokrotnie wzywał stronę skarżącą, a także dwukrotnie pełnomocnika w osobie adwokata do złożenia dodatkowych dokumentów. Zarządzenia te, jeżeli były wykonywane przez stronę to tylko w zakresie częściowym. Ostatecznie w piśmie z dnia 20 sierpnia 2012 roku skarżący oświadczył, że dzierżawcą pomieszczeń użytkowych przeznaczonych na bufet w pawilonie sportowym jest jego żona, która prowadzi działalność gospodarczą w postaci kawiarni, małej gastronomi. Tymczasem w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej skarżący wskazał, iż zarówno on, jak i jego żona utrzymują się ze świadczeń emerytalnych. W tej sytuacji Sąd zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2012 roku wezwał pełnomocnika skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów. Mimo, iż termin do wykonania tego zarządzenia został na wniosek pełnomocnika przedłużony, ekspirował bezskutecznie. W tym miejscu podkreślić należy, iż każde z zarządzeń skierowanych do skarżącego, bądź jego pełnomocnika zawierało rygor cofnięcia prawa pomocy przyznanego postanowieniem referendarza sądowego. W tej sytuacji Sąd uznał, iż zaistniały w sprawie przesłanki do cofnięcia prawa pomocy wynikające z regulacji art. 249 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd podjął działania w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych skarżącego czterokrotnie wzywając (skarżącego, a później jego pełnomocnika) do złożenia dokumentów źródłowych. Skarżący, ani jego pełnomocnik nie przedstawili żądanych dokumentów. W świetle konstrukcji instytucji prawa pomocy, opisane działanie pozostawało w dobrze pojętym interesie strony skarżącej, ponieważ udokumentowanie sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy nie spoczywa na Sądzie, ale na podmiocie z takim wnioskiem występującym. W tej sytuacji w oparciu o treść przepisu art. 249 w zw. z art. 263 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji. ko