II SA/Łd 426/12

Dnia 2 sierpnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.) Protokolant asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2012 roku sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego S. G. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...], nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz.1071 ze zm., w skrócie K.p.a.) oraz art. 1-4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r., nr 42, poz. 371 ze zm., powoływana także jako ustawa), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...], nr [...] o odmowie przyznania S. G. uprawnień kombatanckich. W toku postępowania ustalono, iż w dniu 7 lutego 2012r. S. G. złożył wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu i pracy przymusowej w obozie w miejscowości Giebelstadt w okresie od września 1944r. do stycznia 1945r. Po rozpatrzeniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] organ odmówił przyznania uprawnień kombatanckich wobec nieudokumentowania przez wnioskodawcę faktu pobytu w obozie w Niemczech i potwierdzenia działalności kombatanckiej, o której mowa w art. 1-4 ustawy. Pismem z dnia 2 marca 2012r. skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący podtrzymał dotychczasowe oświadczenia, załączając do wniosku m.in. oświadczenie świadka S. P. oraz pismo Odwoławczej Komisji Weryfikacyjnej Fundacji "[...]" z dnia 30 września 1999r. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. Organ podniósł, iż ustawa z dnia o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego enumeratywnie wylicza tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub działalność z nią równoważną uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Organ stwierdził również, iż wydając decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń odnośnie tytułów przysługujących uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach. Uregulowanie ustawowe wyklucza możliwość dowolnego interpretowania przepisów ustawy. Następnie Kierownik Urzędu wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji własnej. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę całokształt zebranego materiału dowodowego organ uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Natomiast wskazywana przez stronę okoliczność wysiedlenia z rodzinnej miejscowości oraz praca przymusowa na terenie Niemiec, nie została przewidziana przez ustawodawcę polskiego, jako tytuł uprawniający do przyznania uprawnień kombatanckich. Zagadnienie prac przymusowych reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSSR i zgodnie z decyzją Kierownika Urzędu z dnia [...], nr [...], S. G. otrzymał uprawnienie do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ww. ustawie z tytułu pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy. Na ostateczną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych skargę do sądu administracyjnego wniósł S. G. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dni 2 sierpnia 2012r. skarżący oświadczył, że był skoszarowany w baraku na terenie koszar lotniska w miejscowości Giebelstadt, na terenie którego pracował. Potem przeniesiono go do bloku wojskowego, a następnie do pobliskiej wsi, gdzie mieszkał w baraku z innymi robotnikami. Tam też budował tor kolejowy doprowadzający do lotniska, rozładowywał barki, które przypłynęły rzeką i załadowywał wagoniki, które wywoziły rozładowane rzeczy na lotnisko. Oświadczył, iż wszyscy robotnicy pilnowani byli przez SS, posiłki były dostarczane na miejsce pracy. Dzień zaczynał się pobudką i myciem w zimnej wodzie, były obowiązkowe apele. Oświadcza również, że nie dostał tam żadnych dokumentów. Wyjaśnił także, iż jest po udarze i wszystkiego nie pamięta. Wskazał ponadto, że na zdjęciu na karcie 27 akt administracyjnych stoi w drugim rzędzie, czwarty od lewej bez nakrycia głowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., w skrócie P.p.s.a.) sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei art. 135 P.p.s.a. stanowi, iż sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie skarżący ubiega się o przyznanie mu uprawnień kombatanckich z tytułu pracy przymusowej w obozie na terenie III Rzeszy. Z oświadczeń skarżącego składanych w toku postępowania administracyjnego, a także z oświadczeń złożonych przed Sądem na rozprawie wynika, iż skarżący domaga się przyznania mu powyższych uprawnień na podstawie art. 4 ust. 1 lit. b ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, zgodnie z którym przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Z powyższego wynika, iż ustalenie pobytu w miejscu odosobnienia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. b ustawy zobowiązuje organ do przyznania wnioskodawcy uprawnień kombatanckich. Zgodnie natomiast z art. 22 ust. 1 ustawy o spełnieniu warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej. Zatem kluczową kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie przez organ, czy skarżący przebywał w miejscu odosobnienia o którym mowa w art. 4 ust. 1 lit. b ustawy, a także to jaki charakter miał ten pobyt. Rozstrzygnięcie organu powinno być poprzedzone postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym z poszanowaniem zasad ogólnych zapisanych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ administracji publicznej jest bowiem obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (zasada swobodnej oceny dowodów - art. 80 K.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.: po pierwsze - opierać się na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie - ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń, dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych powinno być zgodne z zasadami logiki. i znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. Przepis ten wymaga, by uzasadnienie faktyczne decyzji w szczególności zawierało wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Natomiast uzasadnienie prawne powinno wyjaśniać podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. W świetle powyższych rozważań nie można przyjąć, że strona ma obowiązek udowodnić wszystkie okoliczności, na które się powołuje. Co prawda treść art. 22 ust. 1 ustawy wskazuje na powinność strony w zakresie wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich przez udokumentowanie wniosku, jednakże nie oznacza to wymogu udowodnienia określonych zdarzeń. Dopiero bowiem na podstawie dołączonych przez stronę do wniosku dokumentów i ewentualnie innych dowodów, mających potwierdzić słuszność jej żądań, organ będzie mógł przeprowadzić postępowanie dowodowe celem ustalenia, czy powołane przez wnioskodawcę okoliczności rzeczywiście miały miejsce. Odmienna interpretacja powołanego przepisu, pozostawałaby w sprzeczności z regulacjami zawartymi w Kodeksie postępowania administracyjnego i powodowałoby przerzucenie ciężaru dowodu na wyłącznie na stronę postępowania administracyjnego, podczas gdy to powinnością organu jest podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem nie tylko interesu społecznego, ale i słusznego interesu obywateli (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2005r., sygn. akt II OSK 117/05 – dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W ocenie Sądu organ administracji nie przeprowadził wymaganego przepisami K.p.a. postępowania dowodowego poprzez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przede wszystkim organ zupełnie nie ustosunkował się do złożonych przez skarżącego dowodów np. w postaci oświadczenia świadka S. P., z którego wynikało, iż skarżący od września 1944r. do stycznia 1945r. pracował w miejscowości Giebelstadt 2 koło Wurzburga, jako robotnik przymusowo wcielony do organizacji TODT, przy rozbudowie lotniska wojskowego i w kamieniołomie. Do przymusowej pracy skarżącego w miejscowości Giebelstadt nawiązuje również pismo Odwoławczej Komisji Weryfikacyjnej Fundacji "[...]" z dnia 30 września 1999r., do którego organ również się nie odniósł. Tym czasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ograniczył się do lakonicznego stwierdzenia, iż złożona dokumentacja jest niewystarczająca do udowodnienia zarówno faktu pobytu skarżącego w obozie w miejscowości Giebelstadt w okolicy Wurzburga w Niemczech, jaki faktu istnienia takiego obozu na terenie Niemiec. Tym samym w ocenie organu brak dowodów wykluczył przyznanie uprawnień kombatanckich, o których mowa w ustawie. Jednakże lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie pozwala ustalić, na jakiej podstawie organ odmówił wiarygodności złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów. Organ nie może odmówić oświadczeniom skarżącego mocy dowodowej bez wskazania konkretnych przyczyn. Brak dogłębnej analizy okoliczności sprawy i dokonania szczegółowych ustaleń we wskazanym powyżej zakresie narusza art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skoro organ nie dawał wiary załączonym do wniosku dokumentom, to rzeczą organu było np. przesłuchanie samego skarżącego w trybie art. 86 K.p.a., który stanowi wyraźnie, iż jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne do rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Do przesłuchania stron stosuje się przepisy dotyczące świadków, z wyłączeniem przepisów o środkach przymusu. Dowód ten jest jednym z środków dowodowych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym i jego moc mogą podważyć wyłącznie inne dowody. Organ powinien mieć na uwadze również to, iż w większości postępowań prowadzonych w tożsamych rodzajowo sprawach materiał dowodowy bywa dość ubogi, a wiek samych wnioskodawców i potencjalnych świadków również wpływa na możliwości uzyskania wyczerpujących wyjaśnień. Tym bardziej uzasadnia to przejęcie przez organ inicjatywy dowodowej w toku postępowania administracyjnego. Ponownie rozpatrując sprawę organ dokona wszechstronnej i dogłębnej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w razie konieczności dokona stosownych ustaleń we własnym zakresie, co pozwoli ocenić, czy okoliczność na którą powołuje się skarżący została udowodniona. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. j.m. ----------------------- 7