II SA/Łd 429/07

Dnia 7 grudnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 grudnia 2007 roku wniosku S. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi S. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich postanawia odmówić S. O. przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, po rozpoznaniu skargi S. O., uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] i poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich oraz zasądził od organu administracji na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego. Odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu w dniu 17 września 2007 roku. W dniu 15 października 2007 roku S. O. wystąpił do Sądu z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach: S. O. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, posiada dom o powierzchni 72 m2 oraz mieszkanie o powierzchni 67,7 m2, jest również współwłaścicielem działki o powierzchni 0,25 ha, osiąga dochody z tytułu emerytury w wysokości 1.628,75 złotych. Żona skarżącego osiąga dochód miesięczny w wysokości 657,21 złotych oraz posiada oszczędności w wysokości 15.748,24 złotych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, w osobie referendarza sądowego, postanowieniem z dnia 31 października 2007 roku, oddalił wniosek S. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. S. O. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu środka zaskarżenia podniósł, że posiadany przez niego dom został wybudowany w 1955 roku i z uwagi na zły stan techniczny nadaje się wyłącznie do rozbiórki, zaś posiadane przez żonę oszczędności są wynikiem bardzo oszczędnego trybu życia. Dodatkowo przedstawił okoliczności świadczące o bardzo złym stanie swego zdrowia. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej zwanej "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 p.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W myśl art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, iż małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i współdziałania dla dobra rodziny, którą założyli (art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) oraz przyczyniać się do zaspokajania potrzeb tej rodziny według swych sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych (art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Do potrzeb rodziny należą koszty postępowania sądowego służącego ochronie interesów jednego z małżonków. Porównanie wysokości miesięcznego dochodu skarżącego i jego żony oraz posiadanych przez nią oszczędności z wysokością wynagrodzeń pobieranych przez adwokatów lub radców prawnych, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, wyklucza możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Skarżący nie uprawdopodobnił, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Sądu oszczędności w wysokości 15.748,24 złotych w zupełności wystarczą na pokrycie wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego za sporządzenie skargi kasacyjnej oraz reprezentowanie strony w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Oceny tej nie może również zmienić zły stan zdrowia skarżącego. Wziąwszy pod uwagę wskazówki płynące z wiedzy Sądu o rynkowych stawkach wynagrodzeń adwokackich Sąd obowiązany był stwierdzić, iż środki posiadane przez skarżącego i jego żonę pozwalają zarówno na zakup odpowiednich leków i rehabilitację, jak i zapewnienie profesjonalnej pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego żony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi orzekł jak w sentencji. A.T.-P./