II SA/Łd 429/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia NSA Grzegorz Szkudlarek (spr.), Protokolant Tomasz Furmanek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi S. O. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz S. O. kwotę [...] tytułem zwrotu wpisu sądowego. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją Nr [...] z dnia [...], na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. - Dz.U. z 2002 roku, Nr 42, poz. 371 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą o kombatantach", odmówił S. O. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu "Obóz Hitlerowski". W oparciu o analizę przedłożonych przez stronę dokumentów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że wnioskodawca nie przedstawił dostatecznych dowodów na okoliczność pobytu w obozie przesiedleńczym w P. w lutym 1943 roku. Organ administracji nie dał wiary świadkom: L. S., S. C. i W. T., albowiem świadkowie nie przedstawili dowodów, że przebywali w obozie przejściowym w P. Ustalono, że S. O. był deportowany wraz z rodziną do pracy przymusowej we Francji. Z tego tytułu przysługuje mu świadczenie pieniężne określone przepisami ustawy z dnia 31 maja 1996 roku o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). S. O. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, iż przebywał w obozie przejściowym w P., skąd wraz z rodziną został wywieziony do Francji. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją Nr [...] z dnia [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ administracji wskazał, że prowadząc uprzednio postępowania w sprawach osób ubiegających się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w P. w 1944 roku zwracał się do Głównej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o ustalenie charakteru przedmiotowego obozu. Z opinii Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w P. z dnia 11 lipca 2005 roku wynika, iż w maju 1943 roku w P. istniał już tylko jeden obóz przesiedleńczy P.-G. Obóz ten funkcjonował od 1939 roku do 1945 roku i podlegał Urzędowi Pracy w P. Przebywały w nim osoby przeznaczone do transportu na roboty przymusowe w Rzeszy. W opinii Komisji pobytu w obozie P.-G. nie można uznać za represję w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy o kombatantach. Również Główna Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, w piśmie z dnia 14 listopada 2006 roku, podała, iż obóz przejściowy P.-G. nie spełnia warunków ustawy o kombatantach. W ocenie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podnoszona przez wnioskodawcę okoliczność deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy nie może zostać uznana za represję w rozumieniu ustawy o kombatantach. W skardze na wyżej opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S. O. powtórzył, iż podczas deportacji przebywał w obozie przejściowym w P. i w kolejnym obozie na terenie Niemiec, nie mógł jednakże zdobyć dokumentów potwierdzających te fakty. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi. Podczas rozprawy w dniu 21 sierpnia 2007 roku S. O. oświadczył, że jedna z osób, które przebywały z nim we Francji otrzymała uprawnienia kombatanckie. Pozostałe osoby wskazane przez niego jako świadkowie nie starały się o przyznanie takich uprawnień. Skarżący nie pamięta, w którym obozie przesiedleńczym przebywał, czy był to obóz P.-G., czy P.-G. i nie wie, czy pamiętają to osoby wskazane jako świadkowie. Dodatkowo skarżący wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny uprawniony jest wyłącznie do kontroli legalności aktów administracyjnych, co oznacza, że w przypadku zaskarżenia decyzji, Sąd nie orzeka merytorycznie w sprawie administracyjnej, a jedynie bada zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami prawa (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o odmowie przyznania S. O. uprawnień kombatanckich. Podstawą rozstrzygnięcia w sprawie stało się ustalenie przez organ administracji publicznej, iż skarżący przebywał w obozie przesiedleńczym P.-G., w którym to pobyt nie miał charakteru represji w rozumieniu ustawy o kombatantach. Ustalenie to zostało oparte na załączonych do akt sprawy opinii: Instytutu Pamięci Narodowej Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w P. z dnia 11 lipca 2005 roku oraz Instytutu Pamięci Narodowej Głównej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 17 października 2006 roku. Z opinii tych wynika, że w P. w maju 1943 roku istniał tylko jeden obóz przejściowy P.-G., pobyt w tym obozie trwał zwykle od 1 do 3 dni, a sam obóz podlegał nadzorowi Urzędu Pracy. Zgodnie z treścią art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach o spełnieniu warunków do uzyskania uprawnień kombatanckich rozstrzyga się na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa zatem na osobie ubiegającej się o te świadczenia. Podzielić jednakże należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażone w wyroku z dnia 18 października 2005 roku (sygn. akt II OSK 117/05, opubl. Lex nr 188689), że wymóg udokumentowania wniosku nie zwalnia organu administracji od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Przy czym nie można nie uwzględnić, że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, z uwagi na upływ czasu, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie podlegania represjom jest utrudnione. W takich sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie administracji. Bezwzględnie negatywną przesłanką przyznania uprawnień kombatanckich nie może być również brak rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Rekomendacja jest wyłącznie jednym z dowodów na okoliczność tego rodzaju działalności (represji), podlegającym ocenie przez organ orzekający w świetle całokształtu materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Brak rekomendacji nie wyklucza automatycznie przyznania uprawnień, tak jak przedstawienie rekomendacji nie przesądza samo przez się o przyznaniu uprawnień (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2000 roku, sygn. akt V SA 1786/99, opubl. Lex Nr 49296). W celu ustalenia stanu faktycznego sprawy organ administracji obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Przez rozpatrzenie materiału dowodowego należy rozumieć jego ocenę. To na podstawie całego materiału dowodowego organ administracji ocenia czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Wprawdzie ustawodawca pozostawił organom prowadzącym postępowanie administracyjne swobodę w ocenie materiału dowodowego, jednakże ocena ta nie może przybierać cech oceny dowolnej. W orzecznictwie sądów i doktrynie prawa wypracowano i powszechnie przyjęto dyrektywy oceny dowodów, którymi winien się kierować organ administracji, by nie narazić się na zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Na te dyrektywy składają się zasady logicznego myślenia oraz wskazówki wypływające z wiedzy i doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu sprzeczne z powyższymi dyrektywami jest uznanie za niewiarygodne oświadczeń świadków załączonych przez skarżącego do wniosku tylko dlatego, że osoby te nie przedstawiły dowodów na pobyt w obozie przejściowym w P. Tak bezwzględne stanowisko oparte jest wyłącznie na podstawie pisemnych oświadczeń tych osób, bez uprzedniego ich przesłuchania, a także bez pouczenia skarżącego, przed wydaniem zaskarżonej decyzji, o konsekwencjach braku przedłożenia takich dowodów. Zasady logiki oraz doświadczenie życiowe podpowiadają natomiast, że osoba nie posiadająca wiedzy o ciążących na niej obowiązkach nie jest w stanie przewidzieć następstw niedopełnienia tych obowiązków. Zdaniem Sądu praktyka obciążania świadków obowiązkiem udowadniania swej wiarygodności jest niedopuszczalna. Przedmiotem ustaleń w sprawie jest fakt podlegania represjom przez S. O., a nie fakt pobytu w obozie przejściowym przez świadków. Nie było zatem potrzeby dołączania do wniosku dowodów potwierdzających pobyt tych osób w obozie przejściowym. Organ administracji może oczywiście odmówić przyznania przymiotu wiarygodności świadkom, ale w tym celu winien wykazać w szczególności, iż zeznania te są sprzeczne z innymi dowodami w sprawie, są nielogiczne, albo też sprzeczne ze wskazaniami wiedzy bądź doświadczenia życiowego. W aktach sprawy brak jest zaś dowodów sprzecznych z oświadczeniami świadków. Na podstawie opinii Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu organ administracji przyjął też bezkrytycznie, że S. O. przebywał w obozie przejściowym P.-G. Tymczasem ani z wniosku skarżącego, ani z oświadczeń świadków, czy dokumentów załączonych do wniosku nie wynika, żeby skarżący przebywał w tym właśnie obozie. Co więcej w aktach sprawy, poza miejscem lokalizacji obozu, tj. miastem P., nie pada żadna nazwa obozu. Tym samym ocena charakteru obozu, w którym miał przebywać skarżący, jest przedwczesna. Sąd obowiązany jest również zaznaczyć, iż twierdzenia skarżącego i świadków, co do charakteru obozu należy oceniać z uwzględnieniem czasu, jaki upłynął od chwili pobytu w obozie oraz wieku tych osób w czasie wojny. Po upływie 60 lat nie można bowiem wymagać od osób, które w chwili pobytu w obozie były kilkuletnimi dziećmi pamiętania dokładnej nazwy i charakteru obozu. Uwzględnić trzeba również dodatkową trudność w zapamiętaniu nazwy obozu przez skarżącego i świadków, o których z dużym prawdopodobieństwem można powiedzieć, że jako kilkuletnie dzieci nie znali języka niemieckiego, w postaci jego niemieckojęzycznej nazwy. Uwadze Sądu nie mogło też umknąć, iż obóz P.-G. nie był jedynym obozem zlokalizowanym na terenie P. Z treści wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o kombatantach rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 roku w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. Nr 106, poz. 1154 ze zm.) wynika, iż w P. znajdowały się jeszcze inne obozy uznane za miejsce represji w myśl ustawy o kombatantach. Dodatkowo należy wskazać, iż w opiniach Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, na które powołał się organ administracji, dotyczą maja 1943 roku, zaś skarżący przebywał w obozie w lutym 1943 roku. Podano także, że pobyt w obozie przejściowym P.-G. trwał do kilku dni, gdy skarżący i świadkowie twierdzą, że przebywali w obozie w P. około trzech tygodni. Nieodniesienie się do powyższych okoliczności wyklucza uznanie, że organ dokonał wyczerpującej oceny wszystkich dowodów w sprawie. Sąd stwierdza tym samym, iż stan faktyczny w sprawie nie został ustalony w sposób prawidłowy. Na zakończenie należy podnieść, iż Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje szereg gwarancji procesowych służących ochronie interesów strony postępowania. Pośród tych gwarancji szczególne znaczenie mają zasady czynnego udziału strony w postępowaniu i informowania stron. Otóż, zgodnie z treścią art. 10 § 1 k.p.a., organy administracji obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Na organach spoczywa również obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). W rozpoznawanej sprawie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych całkowicie zlekceważył te obowiązki. Nie poinformował strony jaką wagę przywiązuje do przedłożenia przez świadków dowodów na okoliczność pobytu w obozie przejściowym i nie zwrócił uwagi na konieczność przedłożenia rekomendacji, o której mowa w art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach. Organ administracji publicznej, mimo że ustalenia faktyczne w sprawie oparł na opiniach Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu, uzyskanych w toku innych postępowań administracyjnych nie umożliwił skarżącemu zapoznania się z tym materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji, przez co pozbawił stronę możliwości odniesienia się do tych opinii i zgłoszenia własnych dowodów. Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdza, że w sprawie doszło do naruszenia szeregu przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych też względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 1 wskazanej wyżej ustawy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych winien ustalić stan faktyczny w sprawie. W tym celu należy dążyć do wyjaśnienia, w jakim obozie przebywał skarżący. W toku postępowania organ musi także pamiętać o gwarancjach procesowych, które Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje dla stron postępowania. Nie można także zapominać o możliwości skorzystania ze wszystkich środków dowodowych dopuszczonych przez prawo, w tym zeznań świadków.