II SA/Łd 433/25

Dnia 29 października 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Czerw Sędziowie Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędzia WSA Tomasz Porczyński (spr.) Protokolant st. sekretarz sądowy Dominika Człapińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2025 roku sprawy ze skargi R. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej z siedzibą w Ł. i S. Spółki jawnej z siedzibą w Ł. na czynność Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 roku nr 4072/VI/13 w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku – [...] - do gminnej ewidencji zabytków 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności w stosunku do nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...]; 2. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności w stosunku do nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...]; 3. zasądza od Prezydenta Miasta Łodzi na rzecz R. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki komandytowej z siedzibą w Ł. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 4. zasądza od Prezydenta Miasta Łodzi na rzecz S. Spółki jawnej z siedzibą w Ł. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 16 maja 2025 r. R. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w Ł. oraz S. Spółka jawna z siedzibą w Ł., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na czynność (zarządzenie) Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr 4072/VI/13 w przedmiocie włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku – historycznego układu urbanistycznego oraz krajobrazu kulturowego– dawnej osady [...]. Z ostrożności procesowej spółki wskazywały, że kwestionowane skargą zarządzenie utraciło moc wskutek podjęcia przez Prezydenta Miasta Łodzi zarządzenia z dnia 8 sierpnia 2016 r., nr 4216/VII/16 w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków Miasta Ł., jednakże załącznik zawierający listę kart adresowych zabytków odnośnie do zabytku nieruchomego - osada [...] pozostał bez zmian. Zaskarżonej czynności spółki zarzucały naruszenie podjęcie kwestionowanej czynności na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 1292) – dalej: u.o.z., który to przepis, na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. , sygn. akt P 12/18, uznany został za niezgodny z art. 64 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi (użytkownikowi wieczystemu) gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, w tym bez przeprowadzenia czynności zmierzających do ustalenia zindywidualizowanego zabytkowego charakteru obiektu; a w konsekwencji naruszenie art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 u.o.z. w zw. z art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 k.p.a. Z uwagi na powyższe skarżące spółki wnosiły o: 1) stwierdzenie nieważności zaskarżonej czynności; 2) względnie o stwierdzenie nieważności zarządzeń Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r. oraz z dnia 8 sierpnia 2016 r. w części dotyczącej włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku – osada [...]; 3) względnie o stwierdzenie nieważności zarządzeń Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r. oraz z dnia 8 sierpnia 2016 r. w sprawie dotyczącej włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku – osada [...], w części dotyczącej nieruchomości położnych przy ul. [...] w Ł. oraz przy ul. [...] w Ł. (objętych obszarem historycznego układu urbanistycznego – osada [...]), do których skarżącym przysługują prawo własności oraz prawo użytkowania wieczystego; 4) zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Pełnomocnik skarżących spółek wnosił nadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi oraz o zobowiązanie organu do przedłożenia do akt sprawy wszystkich dokumentów znajdujących się w zasobach gminnej ewidencji zabytków, dotyczących wpisu obszarowego [...], a następnie dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów na okoliczność braku zabytkowego charakteru tego obszaru, przynajmniej w odniesieniu do nieruchomości skarżących. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących wskazywał, iż spółka R. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości położnej w Ł. przy ul. [...] w Ł. oraz właścicielem nieruchomości na niej posadowionych. Dla w/w nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...]. Natomiast spółka S. jest właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...] w Ł., dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...]. Obie w/w nieruchomości znajdują się w granicach dawnego obszaru osada [...], którego karta adresowa włączona została do gminnej ewidencji zabytków, kwestionowanym skargą zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r. Powyższe narusza uprawnienia skarżących spółek do swobodnego wykonywania przysługującego im szeroko pojętego prawa własności w stosunku do w/w nieruchomości. Pełnomocnik spółek podkreślał, iż zaskarżona czynność podjęta została zarządzeniem z dnia 29 kwietnia 2013 r., na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., bez zapewnienia skarżącym czynnego udziału w postępowaniu. Informację o dokonanej czynności strony powzięły dopiero z udzielonych przez organ, w dniu 24 lutego 2025 r. odpowiedzi na kierowane do organu wnioski spółek z dnia 23 stycznia 2025 r. To zaś czyni zasadnym stwierdzenie, że stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy pozostaje tożsamy ze stanem faktycznym i prawnym ujętym w powołanym na wstępie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18, w którym Trybunał stwierdził, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W niniejszej sprawie, zdaniem pełnomocnika skarżących bezsporne pozostaje, że podejmując kwestionowane skargą zarządzenie z dnia 29 kwietnia 2013 r. Prezydent Miasta Łodzi zastosował wadliwą procedurę, uniemożliwiając skarżącym czynny udział w postępowaniu, którego następstwem było włączenie karty ewidencyjnej zabytku osada [...], obejmującej przedmiotowe nieruchomości, do gminnej ewidencji zabytków. Jednocześnie pełnomocnik podkreślał, iż następczym naruszeniem, wskutek zastosowania niekonstytucyjnej procedury, było włączenie, wbrew art. 3 ust. 1 u.o.z., do gminnej ewidencji zabytków obiektu niebędącego zabytkiem, jak i nie posiadającego cech zabytku. W ocenie skarżących spółek, w ich nieruchomościach nie da się znaleźć jakichkolwiek elementów nawiązujących do historycznego układu urbanistycznego z XIX wieku. Wniesienie skargi poprzedzone zostało, wystosowanym przez spółki do organu w dniu 14 marca 2025 r., wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, pismem z dnia 11 kwietnia 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżących w dniu 17 kwietnia 2025 r.), organ uznał zgłoszone żądania za niezasadne. W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta Łodzi, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosił o jej oddalenie w całości. W uzasadnieniu, odnosząc się do stawianych w skardze zarzutów pełnomocnik podkreślał, iż powoływany przez spółki wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18 nie derogował art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., a jedynie stwierdzał jego niekonstytucyjność w ściśle określonym w wyroku zakresie, co oznacza, iż materialnoprawna podstawa dokonania kwestionowanego wpisu do gminnej ewidencji zabytków pozostaje w mocy. Okoliczność uznania niekonstytucyjności art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. we wskazanym zakresie nie przekłada się zatem w sposób bezpośredni na ujęcie zabytku w gminnej ewidencji zabytków, nie czyni go prawnie bezskutecznym, a stwierdza jedynie istnienie w obowiązującym stanie prawnym "pominięcia ustawodawczego", prowadzącego do sytuacji, w której właściciel nieruchomości, która ma zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości zajęcia, w prowadzonym w tym przedmiocie postępowaniu administracyjnym, zajęcia stanowiska oraz kwestionowania działań podejmowanych przez organ prowadzący ewidencje w porozumieniu z właściwym konserwatorem zabytków. Dalej pełnomocnik organu wskazywał, iż włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego –osada [...] (w granicach których znajdują się nieruchomości, do których skarżącym przysługuje tytuł prawny) do gminnej ewidencji zabytków nastąpiło zgodnie z obowiązującymi, w dacie podjęcia kwestionowanego skargą zarządzenia z dnia 29 kwietnia 2013 r., przepisami u.o.z. oraz rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem. Pełnomocnik wyjaśniał, że zabytek ten, spełniający warunek z art. 3 ust. 1 u.o.z., stanowi integralny element historycznego układu urbanistycznego oraz krajobrazu kulturowego dawnej osady [...] wyznaczonej w latach 20 XIX w., od północy ul [...] (wytyczoną pod koniec XIX w.), od południa ul. [...] (obecnie ul. [...]), zasiedlanej przez tkaczy lnianych sprowadzanych ze [...] przez przemysłowca T. K.. Z biegiem lat osada ta przekształcała się w obszar fabryczno-robotniczy należący do struktury miasta, zachowując jednak historyczny układ rozplanowania miasta i charakter zabudowy. Tym samym przedmiotowy zabytek stanowi świadectwo historyczne, nierozerwalnie związany z wielokulturowym dziedzictwem Ł., w tym także z dynamicznie rozwijającym się miastem przemysłowym, powstającym w ramach planów kolonizacji i industrializacji, a jego ujęcie w gminnej ewidencji zabytków pozostaje w interesie społecznym. Pełnomocnik organu podkreślał, że włączenie karty adresowej przedmiotowego zabytku do gminnej ewidencji zabytków poprzedzone zostało konsultacjami przeprowadzonymi z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Łodzi, którego brak sprzeciwu w tym zakresie, potwierdza merytoryczną zasadność objęcia tego obszaru ochrona konserwatorską. Ponadto, nawet gdyby w dacie podjęcia zaskarżonej czynności ustawodawca przewidziałby udział skarżących w tym postępowaniu, to obszar osady [...] również zostałby wciągnięty na listę zabytków nieruchomych w gminnej ewidencji zabytków. Obecny na rozprawie w dniu 29 października 2025 r. pełnomocnik skarżących spółek popierał wniesioną skargę oraz zawartą w niej argumentację. Oświadczył, iż podtrzymuje zawarte w skardze wnioski dowodowe w części dotyczącej dokumentów załączonych do skargi, w pozostałym zakresie wniosek dowodowy cofa. Pełnomocnik skarżących złożył do akt sprawy pismo procesowe z dnia 29 października 2025 r. zatytułowane "Replika na odpowiedź na skargę", którego odpis został doręczony obecnemu na rozprawie pełnomocnikowi organu. Pełnomocnik organu wnosił o oddalenie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) – dalej: p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Jak wynika z art. 146 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 1 pkt 4, uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 § 2 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie, przedmiotem skargi R. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w Ł. oraz S. Spółka jawna z siedzibą w Ł., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, uczyniły czynność (zarządzenie) Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r. nr 4072/VI/13 w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Ł., w wyniku której nastąpiło włączenie do gminnej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku – historycznego układu urbanistycznego dawnej osady [...]. Przy czym, podkreślenia w tym miejscu wymaga, że w ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, wskazywane przez pełnomocnika skarżących, zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 sierpnia 2016 r., nr 4216/VII/16 w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta Ł., którego podjęcie prowadziło do utraty mocy objętego skargą zarządzenia z 2013 r. (§ 5 zarządzenia z 2016 r.) pozostaje bez wpływu na określony przez skarżące spółki przedmiot skargi. Z przedłożonych wraz ze skargą akt administracyjnych wynika bowiem bezspornie, że włączenie karty adresowej zabytku nieruchomego – osady [...] do gminnej ewidencji zabytków nastąpiło zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r. (poz. 1439 wykazu stanowiącego załącznik do zarządzenia z 2013 r.). Powyższe potwierdza wprost treść kierowanych do skarżących spółek pism p.o. Dyrektora Biura Architekta Miasta z dnia 24 lutego 2025 r. Późniejsze zarządzenie Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 8 sierpnia 2016 r., w stosunku do karty adresowej zabytku nieruchomego – historycznego układu urbanistycznego oraz krajobrazu kulturowego– dawnej osady [...], miało charakter aktualizacyjny i poza zmianą pozycjonowania w wykazie stanowiącym załącznik do zarządzenia (poz. 1694), nie wprowadzało żadnych zmian odnośnie co do stanu prawnego lub faktycznego zabytku, podlegających ujawnieniu, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami. Podkreślić również należy, iż okoliczność włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego – historycznego układu urbanistycznego oraz krajobrazu kulturowego– dawnej osady [...] do gminnej ewidencji zabytków w wyniku czynności - zarządzenia Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r. nie była kwestionowana przez organ, jak i przez jego pełnomocnika. Zgodnie z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1292)- dalej: u.o.z., w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. W powołanym przepisie ustawodawca nie wypowiedział się expressis verbis w kwestii formy prawnej ujęcia innych zabytków nieruchomych w ewidencji gminnej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednak, że ujęcie karty adresowej zabytku w gminnej ewidencji zabytków w stanowi czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., i jako taka podlega kontroli sądowoadministracyjnej. Ujęcie nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków rozstrzyga o podporządkowaniu indywidualnej nieruchomości pod obowiązki określone w u.o.z., jednak sama treść obowiązku jest określona w przepisach prawa powszechnie obowiązującego. Ponadto czynność ta ma charakter publicznoprawny i będąc skierowana do indywidualnego podmiotu dotyczy jego obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. wyroki NSA z 18 października 2023 r., II OSK 2326/18; z 21 listopada 2023 r., II OSK 1573/22; z 19 grudnia 2023 r., II OSK 1771/22; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przed merytorycznym rozpoznaniem skargi Sąd dokonał oceny jej dopuszczalności, w wyniku której nie stwierdził podstaw do odrzucenia skargi z uwagi na uchybienie terminowi do jej wniesienia (art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), czy też z uwagi na brak naruszenia interesu prawnego wnoszącego skargę (art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a.). Jak wynika z akt sprawy wniesienie skargi poprzedzono wystosowanymi przez spółki wezwaniami organu do usunięcia naruszenia prawa, a sama skarga wniesiona została w terminie 30 dniu od daty otrzymania udzielonej odpowiedzi na w/w wezwania, stosownie do wymogu z art. 53 § 3 p.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 maja 2017 r. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) przepisy art. 52 i art. 53 ustawy zmienianej w art. 9 (p.p.s.a. – uwaga Sądu), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz przepisy ustaw zmienianych w art. 2, art. 6, art. 7 i art. 11, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, stosuje się do aktów i czynności organów administracji publicznej dokonanych po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (1 czerwca 2017 r. – uwaga Sądu). Jednocześnie skarżące spółki w sposób bezsporny wykazały interes prawny w zaskarżeniu kwestionowanej czynności wynikający z przysługującego im odpowiednio prawa własności/prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonych przy ul. [...] w Ł. oraz [...] w Ł., objętych granicami ujętej w gminnej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku – historycznego układu urbanistycznego oraz krajobrazu kulturowego– dawnej osady [...]. Przechodząc do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że zasadnie pełnomocnik spółek powołał się w skardze na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18. Stwierdzono w nim, że art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia jej jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał wyjaśnił, że osłabienie ochrony własności poprzez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. Nie jest niezbędne do ochrony interesu publicznego. Nadrzędne cele, jakimi są pielęgnacja dziedzictwa narodowego oraz ochrona dóbr kultury nie upoważniają ustawodawcy do wprowadzania lub utrzymywania takich ograniczeń w wykonywaniu prawa własności, które nie są ani konieczne, ani proporcjonalne dla realizacji tych celów. Skutki wprowadzonego w art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. ograniczenia nie pozostają w dopuszczalnej proporcji do ciężarów nakładanych na właścicieli nieruchomości. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie jest dopuszczalna sytuacja, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się, że ma ona zostać wpisana do gminnej ewidencji zabytków, nie ma możliwości w postępowaniu administracyjnym zająć stanowiska oraz zakwestionować działań podejmowanych przez organ. Podkreślono, że postępowanie administracyjne w tym przedmiocie powinno być oparte na możliwie jak najpełniejszych i najbardziej precyzyjnych kryteriach. Tak więc powyższy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wywołuje skutków wyłącznie w sferze prawa cywilnego. Powołanym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami został uznany za niekonstytucyjny w określonym zakresie (wyrok zakresowy, interpretacyjny) i wobec tego, niekonstytucyjne jego rozumienie zostało usunięte z systemu prawnego. Stosownie do art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji). W art. 190 ust. 4 Konstytucji wyrażono zatem zasadę, że w odniesieniu do wyroków, decyzji i innych rozstrzygnięć orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wywołują skutki wstecz. Przepis ten wprost odnosi się do możliwości wzruszania w trybach nadzwyczajnych ostatecznych decyzji administracyjnych lub rozstrzygnięć w innych sprawach. Określenie zasad i trybu wzruszania takich aktów Konstytucja pozostawiła ustawom. Mając zatem na uwadze, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o niekonstytucyjności przepisu, powstaje podstawa do wznowienia postępowania, to sąd administracyjny nie powinien takiego przepisu stosować, choćby tylko dla zakończenia toczącej się przed sądem sprawy. Zaznaczyć również należy, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., sąd administracyjny powinien uchylić decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Naruszenie prawa, o którym mowa w tym przepisie, może nastąpić również po wydaniu - pierwotnie niewadliwej - decyzji administracyjnej. Jedną z podstaw wznowienia postępowania administracyjnego jest zaś stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu będącego podstawą prawną decyzji (art. 145a § 1 k.p.a.). W tej sytuacji konieczne jest zastosowanie bezpośrednio art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r., I OPS 9/09; wyrok NSA z 30października 2024 r., II OSK 2272/23; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano bezsporna pozostaje ta okoliczność, że karta adresowa zabytku nieruchomego - historycznego układu urbanistycznego oraz krajobrazu kulturowego– dawnej osady [...], którego granice obejmują między innymi przedmiotowe nieruchomości przy ul. [...] w Ł. oraz [...] w Ł., włączona została do gminnej ewidencji zabytków zarządzeniem Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2019 r. Dokonując tej czynności organ zastosował wadliwą (niekonstytucyjną) procedurę, bowiem uniemożliwił czynny udział w postępowaniu zarówno użytkownikowi wieczystemu nieruchomości położonej przy ul. [...] w Ł. (spółka R.), jak i właścicielowi nieruchomości położnej przy ul. [...] w Ł. (spółka S.), którzy nie mogli kwestionować przyjętych przez organ ustaleń, składać wniosków dowodowych czy zająć stanowiska w kwestii ograniczenia przez organ przysługujących im praw. Nie jest bowiem sporne, że skarżące spółki nie zostały powiadomione o ustaleniach organu, a o podjęciu zaskarżonej czynności dowiedziały się dopiero z pism organu z dnia 24 lutego 2025 r., stanowiących odpowiedź na wystosowane przez nie zapytania. Jakkolwiek postępowanie w przedmiocie włączenia karty adresowej nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków ma charakter uproszczony, cechuje się mniejszym stopniem sformalizowania niż postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego, to nie ulega wątpliwości, że działanie organu w tym przedmiocie winno charakteryzować się rzetelnością i dążeniem do ustalenia prawdy obiektywnej. Organ winien zadbać, aby właściciel/użytkownik wieczysty nieruchomości, których dotyczy postępowanie, mógł zająć stanowisko w tej sprawie i skutecznie zakwestionować działania podejmowane przez organ, nawet jeśli przepisy wprost nie przewidują takich obowiązków. W tym celu organ powinien umożliwić udział właściciela/użytkownika wieczystego nieruchomości w postępowaniu, dopuścić ewentualne wnioski dowodowe, a także zadbać, żeby stanowisko w zakresie posiadanych przez obiekt wartości, o których mowa w art. 3 pkt 1 ustawy zostało odpowiednio uzasadnione i znajdowało oparcie w dokumentacji załączonej do akt sprawy. Jednocześnie, w świetle stwierdzonych uchybień dotyczących postępowania w przedmiocie ujęcia w gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku nieruchomego - historycznego układu urbanistycznego oraz krajobrazu kulturowego– dawnej osady [...], przesądzenie istnienia jego walorów zabytkowych na tym etapie postępowania nie stanowi przedmiotu oceny Sądu. Stąd też podnoszone w tym zakresie zarzuty skargi w tym względzie uznać należy za przedwczesne. Odnosząc się natomiast do zawartych w skardze wniosków dowodowych, w zakresie podtrzymanym przez pełnomocnika skarżących spółek, na rozprawie w dniu 29 października 2025 r., należy wskazać, że stosownie do treści art. 133 p.p.s.a. sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny orzeka na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu przed organami administracji. W postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Powyższe warunki w rozpoznawanej sprawie nie występują. Zgłaszane przez pełnomocnika skarżących spółek żądanie dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z dokumentacji załączonej do skargi dotyczy de facto dokumentacji załączonej do akt administracyjnych sprawy, przesłanych do sądu wraz z wniesioną skargą, której zarówno treść, jak kompletność nie była kwestionowana przez skarżące. Stąd też Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalił wniosek dowodowy pełnomocnika skarżących spółek. Resumując Sąd stwierdza, iż wskutek tego, że powołany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18, usunął z obrotu prawnego niekonstytucyjne rozumienie art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z., Sąd musi tę okoliczność brać pod uwagę i zastosować powyższy wyrok jako formę stosowania Konstytucji RP. W związku z powyższym samo już tylko stwierdzenie naruszenia, polegającego na uniemożliwieniu przez organ czynnego udziału właścicieli nieruchomości w postępowaniu włączenia do gminnej ewidencji zabytków karty adresowej zabytku, przesądza o bezskuteczności zaskarżonej czynności. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności (zarządzenia) Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr 4072/VI/13 w stosunku do nieruchomości położnej w Ł. przy ul. [...] w Ł., dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...] oraz w stosunku do nieruchomości położonej w Ł. przy ul. [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta KW nr [...] (pkt 1-2 wyroku). W przedmiocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (pkt 3-4 wyroku). Na zasądzone koszty postępowania składały się: kwota uiszczonego wpisu sądowego przez każdą ze skarżących spółek (200 zł); kwota wynagrodzenia kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego przez każdą ze skarżących spółek, ustalona zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) w wysokości 480 zł; kwota 17 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. P.K.