II SA/Łd 437/13

Dnia 30 sierpnia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rosińska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant Sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2013 roku przy udziale --- sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Marszałka Województwa [...] nr [...], z dnia [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. B.A. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. po rozpatrzeniu odwołania B. H., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...], znak: [...]. W toku postępowania administracyjnego ustalono, że decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r. w kwocie głównej 1424,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty każdego ze świadczeń do dnia spłaty zobowiązania włącznie. W odwołaniu B. H. wskazała, że decyzja organu I instancji z dnia [...] jest "decyzją wykonawczą" decyzji z dnia [...] znak: [...], którą zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 1 ust. 3, art. 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin, przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. WE L 149 z 05 lipca 1971 r. ze zm.), rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72, z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 (Dz. Urz. WE Nr L 74, z dnia 27 marca 1972 r. ze zm. ), pkt 2 Decyzji nr H1 z dnia 12 czerwca 2009r. dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) nr 1408/71 i (EWG) NR 574/72 do rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i (WE) nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego (Dz. Urz. UE 2010/C 106/05) – utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przywołało brzmienie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wywodząc, że decyzją z dnia [...] znak: [...] organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne: zasiłek rodzinny na dziecko K. H. w wysokości 64,00 zł miesięcznie na okres od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r., zasiłek rodzinny na dziecko S. H. w wysokości 68,00 zł miesięcznie na okres od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r., zasiłek rodzinny na dziecko M. H. w wysokości 64,00 zł miesięcznie na okres od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na dziecko K. H. w wysokości 80,00 zł miesięcznie na okres od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r.; dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na dziecko K. H. w kwocie 80,00 zł miesięcznie na okres od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r., w związku z zaistnieniem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powstałej w wyniku podjęcia przez ojca dzieci – A. H. zatrudnienia na terenie Wielkiej Brytanii od dnia 8 marca 2007 r. Powyższa decyzja po rozpatrzeniu odwołania B. H. została następnie utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...]. W dniu [...] strona zaskarżyła decyzję Kolegium z dnia [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1213/12 oddalił wniosek B. H. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Dalej Kolegium wyjaśniło, że pismem z dnia 30 października 2012 r. B. H. została poinformowana o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na dzieci K. H., M. H. i S. H. w okresie od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r., natomiast w dniu 4 grudnia 2012 r. została poinformowana o zakończeniu rzeczonego postępowania. W ocenie Kolegium biorąc pod uwagę fakt, że w okresie od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r. B. H. pobierała z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Filia ds. Obsługi Świadczeń Rodzinnych w Ł. (obecnie Centrum Świadczeń Socjalnych w Ł.) świadczenia rodzinne na ww. dzieci nie będąc do tego uprawnioną, kwota świadczeń za okres od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r. podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki nalicza się od pierwszego dnia miesiąca po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty zobowiązania włącznie. Zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych jak i decyzji przyznającej świadczenia rodzinne B. H. była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Stąd też Kolegium uznało, że organ I instancji zasadnie przyjął wypłacony we wskazanym okresie zasiłek rodzinny i dodatki na dzieci za nienależnie pobrane świadczenia. Jednocześnie organ zauważył, że zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych Marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w sprawach, do których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. H. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i zawieszenie postepowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego - skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...]. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, argumentując jak w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2012 r. Nr 270) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego obowiązujących w dacie wydania zaskarżonego aktu. Wady postępowania administracyjnego, skutkujące koniecznością: uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź wydania decyzji z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi sąd w myśl art. 151 p.p.s.a. skargę oddala. Materialnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Przedmiotem niniejszego postępowania było m. innymi ustalenie, czy zasiłki rodzinne, które zostały przez skarżącą pobrane były świadczeniami nienależnie pobranymi, podlegającymi zwrotowi. W tym zakresie należy sięgnąć do regulacji art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który w niniejszej sprawie miał zastosowanie w związku z treścią art. 23a ust. 9 ustawy. Zgodnie z pierwszym z przywołanych przepisów za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Dodatkowo, stosownie do treści art. 30 ust. 1 omawianej ustawy osoba, która nienależnie pobrała świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony między innymi w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 620/10 (publ. w CBO), zgodnie z którym nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie może zostać orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Mając na uwadze wyżej przytoczoną regulację ustawy o świadczeniach rodzinnych przyjąć należy, że obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych może zostać nałożony na stronę dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez organy pomocy społecznej, że określone świadczenie zostało przez nią nienależnie pobrane. Dlatego organy administracji pierwotnie winny orzekać w kwestii nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, a dopiero, gdy sprawa ta zostanie ostatecznie rozstrzygnięta można wszcząć postępowanie zmierzające do nakazania zwrotu takich świadczeń. Za takim stanowiskiem przemawia również brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulęgają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Przy czym ust. 5 omawianego przepisu stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Treść tych przepisów w sposób jednoznaczny określa kolejność wydawania stosownych decyzji związanych z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. W rozpoznawanej sprawie organ I instancji zobowiązał skarżącą B. H. do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 01.05.2007 r. do 31.08.2007 r. w kwocie głównej 1424,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty każdego ze świadczeń do dnia spłaty zobowiązania włącznie. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia została poprzedzona wydaniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzji z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] o uznaniu świadczeń za nienależnie pobrane, które to decyzje na mocy wyroku tutejszego Sądu z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1213/12 zostały usunięte z obrotu prawnego. Wskazany wyrok uprawomocnił się w dniu 26 lipca 2013 r. Argumenty przemawiające za uchyleniem powołanych decyzji zostały szeroko przedstawione w pisemnym uzasadnieniu tego wyroku i w ocenie Sądu nie ma potrzeby ich powtarzania w uzasadnieniu wyroku wydanego w niniejszej sprawie. Wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o uznaniu wypłaconych świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane wyklucza możliwość wydania decyzji nakazującej ich zwrot. Możliwość wydania decyzji o zwrocie świadczenia uzależniona jest bowiem od funkcjonowania w obrocie prawnym decyzji uznającej to świadczenie za nienależnie pobrane. W okolicznościach tej sprawy należało zatem uchylić decyzje organów obu instancji, w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a. w związku z zaistnieniem podstawy do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 8 K.p.a. Konsekwencją uwzględnienia skargi było stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja na mocy art. 152 p.p.s.a. nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się wyroku. LP