II SA/Łd 443/13

Dnia 28 czerwca 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia NSA Anna Stępień, Protokolant sekretarz Magdalena Rząsa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 czerwca 2013 roku sprawy ze skargi B. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. LS Decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., w dalszej części uzasadnienia, jako K.p.a.), w związku z art. 1 ust. 3, art. 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r., Nr 139, po. 992 ze zm. – w dalszej części uzasadnienia przywoływana jako: ustawa) rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin, przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. U. WE L 149 z dnia 5 lipca 1971r. ze zm.), rozporządzenia Rady (EWG) Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 (Dz. Urz. WE Nr L 74 z dnia 27 marca 1972r.), pkt 2 decyzji nr H1 z dnia 12 czerwca 2009r. dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) nr 883/2004 i nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego (Dz. Urz. UE 2010/C 106/05), po rozpatrzeniu odwołania B. H., utrzymało w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] orzekającą o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 22 grudnia 2008r. do 30 września 2009r. w kwocie 1451,00 zł wraz z odsetkami ustawowymi naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty każdego ze świadczeń do dnia spłaty zobowiązania włącznie. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] Marszałek Województwa [...] orzekł o braku uprawnienia do zasiłku pielęgnacyjnego na dziecko K.H. na okres od dnia 22 grudnia 2008r. od dnia 31 grudnia 2009r. i o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinnego na dziecko za okres od dnia 22 grudnia 2008r. do dnia 30 września 2009r. w związku z zaistnieniem koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego powstałej w wyniku podjęcia przez ojca dzieci zatrudnienia na terenie Wielkiej Brytanii od dnia 8 marca 2007r.. Pismem z dnia 30 października 2012r. strona została poinformowana o wszczęciu postępowania w sprawie dochodzenia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Decyzją z dnia [...] Marszałek Województwa [...] orzekł o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 22 grudnia 2008r. do dnia 30 września 2009r.. W terminie prawem przewidzianym odwołanie złożyła B.H. podkreślając, iż decyzja organu I instancji jest decyzją wykonawczą decyzji tegoż organu z dnia [...], która aktualnie jest przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Dodała, iż w skardze wnosiła o stwierdzenie nieważności decyzji oraz o wstrzymanie jej wykonania, ale mimo to organ I instancji wydał swoje rozstrzygnięcie ignorując prawo i nie czekając na rozstrzygnięcie sądowe. Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przytoczyło brzmienie art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych regulującego kwestię uznania za nienależnie pobrane świadczenie. Przypomniało stan faktyczny ustalony przez organ I instancji i dalej wskazało, iż decyzja Marszałka Województwa [...] z dnia [...] po wniesieniu odwołania przez stronę została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], Nr [...]. Decyzję tą strona zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który postanowieniem z dnia 24 stycznia 2013r., w sprawie sygn. akt II SA/Łd 1307/12 odmówił wstrzymania wykonania decyzji. Kolegium podkreśliło, iż wobec ustalenia, iż w okresie od dnia 22 grudnia 2008r. do dnia 30 września 2009r. strona pobierała zasiłek pielęgnacyjny na dziecko nie będąc do tego uprawnioną, kwota świadczeń za ten okres podlega zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ dodał, iż strona zarówno we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, jak i w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne była pouczona o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Oznacza to, iż zasadnie organ I instancji przyjął wypłacony w w/w okresie zasiłek pielęgnacyjny za nienależnie pobrany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi B. H. wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego tj. skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] i poprzedzającą decyzję organu I Instancji z dnia [...]. Skarżąca argumentowała, iż ustalenie nienależnie pobranych świadczeń następuje w drodze decyzji, która ma charakter konstytutywny, co skutkuje, że publicznoprawne zobowiązanie strony do zwrotu świadczeń powstaje z datą uzyskania waloru ostateczności przez decyzję ustalającą. Ustalenie nienależnych świadczeń i zobowiązanie do ich zwrotu może nastąpić jedynie po uprzednim wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji, którą przyznano nienależne świadczenia. W tej sytuacji decyzja o przypisaniu do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych została wydana z naruszeniem prawa, gdyż nie istnieje decyzja posiadająca walor ostateczności uznająca świadczenia za nienależnie pobrane wskutek czego zaskarżona decyzja nie posiada podstawy prawnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, a więc nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.) Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 P.p.s.a. stanowi, iż Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi Sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja orzekająca o zwrocie świadczeń rodzinnych uznanych za nienależnie pobrane. Przed oceną legalność zaskarżonej decyzji należy wskazać, że w orzecznictwie sądownictwa administracyjnego ugruntowany jest pogląd, iż nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl bowiem art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależnie świadczenie, a zatem, gdy stanie się ostateczna decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można dopiero o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli w jednej decyzji (vide: wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010r., w sprawie sygn. akt I OSK 619/10; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 16 listopada 2012r., w sprawie sygn. akt IV SA/Gl 136/12; wyrok WSA w w Lublinie z dnia 27 listopada 2012r., w sprawie sygn. akt II SA/Lu 777/12, wyrok WSA w Łodzi z dnia 27 listopada 2012r., w sprawie sygn. akt II SA/Łd 939/12; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 5 stycznia 2012r., w sprawie sygn. akt II SA/Bd 1263/11 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższy warunek spełniony został w niniejszej sprawie, bowiem w dniu [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją nr [...] rozpoznało odwołanie skarżącej od decyzji Marszałka Województwa [...] nr [...] z dnia [...] uznającej za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne – zasiłek pielęgnacyjny na dziecko K. H. wypłacone w okresie od 22 do 31 grudnia 2008r. w kwocie 73,56zł i od 1 stycznia 2009r. do 30 września 2009r. w kwocie po 153,00zł miesięcznie i utrzymało w mocy powyższą decyzję organu I instancji. Tym samym w dniu 19 października 2012r. rozstrzygnięcie w przedmiocie uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane stało się ostateczne (art. 16 K.p.a.) i stanowiło dostateczną podstawę do załatwienia sprawy zwrotu tegoż nienależnie pobranego świadczenia. Nie ulega wątpliwości, iż strona skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję uznającą opisane powyżej świadczenie rodzinne za nienależnie pobrane. Sprawa ta toczyła się pod sygn. akt II SA/Łd 1307/12 i zakończyła się umorzeniem postępowania sądowoadministracyjnego wobec złożenia oświadczenia, że orzekanie w sprawie przez sąd administracyjny stało się bezprzedmiotowe i cofnięcia skargi przez skarżącą. Konkludując tą część dokonanych ustaleń należy wskazać, iż w obrocie prawnym pozostaje ostateczna decyzja ustalająca określone świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane przez skarżącą. Rozstrzygnięcie to oznacza niezgodne z prawem administracyjnym korzystanie ze środków publicznych. Zgodnie natomiast z art. 30 ust. 1 omawianej ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Kwoty świadczeń rodzinnych nienależnie pobranych podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych). W tak określonym stanie faktycznym i prawnym nie budzi zastrzeżeń legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, którym nakazany został zwrot świadczeń uznanych – na mocy ostatecznej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. nr [...] z dnia [...] – za nienależnie pobrane. Zarówno kwota świadczenia nienależnie pobranego (73,56zł + 9x153zł), jak i sposób określanie odsetek za opóźnienie w świadczeniu odpowiadają prawu i nie budzą uwag krytycznych. Odnosząc się do zarzutów skargi należy wskazać, iż w zasadniczych kwestiach skarga pokrywa się z powyższymi rozważaniami, w szczególności w kwestii potrzeby rozstrzygania odrębnymi decyzjami o uznania świadczenia za nienależnie pobrane i o zwrocie takiegoż świadczenia. Dla możliwości rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń konieczne, ale i wystarczające jest istnienie ostatecznej decyzji ustalającej określone świadczenia za nienależnie pobrane, a więc w realiach niniejszej sprawy decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji (art. 16 K.p.a.). Domaganie się aby takie rozstrzygnięcie cieszyło się walorem prawomocności, a więc było przedmiotem merytorycznej oceny sądu administracyjnego – nie znajduje oparcia w prawie, a co więcej wydaje się być niemożliwe wobec cofnięcia skargi w sprawie kontroli legalności decyzji uznającej określone świadczenia rodzinne za nienależnie pobrane. Co więcej – nie będąc powołanym do oceny słuszności oświadczenia skarżącej o cofnięciu skargi w sprawie tutejszego Sądu o sygn. akt II SA/Łd 443/13 – należy wskazać, iż decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...], nr [...], którą skarżąca załączyła do akt niniejszej sprawy dla wykazania faktu wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji uznającej za nienależnie pobrane świadczenie, podlegające w niniejszej sprawie zwrotowi, nie tylko nie eliminuje z obrotu prawnego decyzji uznającej świadczenie za nienależnie pobrane ale nawet w swym uzasadnieniu wskazuje, iż skarżąca nie złożyła wniosku o zmianę w trybie nadzwyczajnym owej decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. B.A.