II SA/Łd 458/21

Dnia 5 października 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Asesor WSA Anna Dębowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 października 2021 roku sprawy ze skargi K.P. na postanowienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi D. S., prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. A 59 lok. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. dc Postanowieniem z [...], nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) – dalej: "k.p.a." – utrzymało w mocy postanowienie wydane z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z [...], znak [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia na wniosek K.P. z 15 czerwca 2020 r. postępowania w sprawie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę B.S. Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że wnioskiem z 15 czerwca 2020 r., skierowanym do Sądu Rejonowego w T., zmodyfikowanym oświadczeniem z 2 października 2020 r., B.S. wystąpiła o przywrócenie prawa do świadczenia rodzinnego w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego dla syna K.P., w związku ze sprawowaniem nad nią stałej opieki. Wskazanym na wstępie postanowieniem, wydanym na podstawie art. 61a k.p.a. organ I instancji odmówił wszczęcia, z wniosku K.P., postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę B.S. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że 30 sierpnia 2019 r. K.P. złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę B.S., która orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w T. Nr [...] z 4 lipca 2018 r. zaliczona została do znacznego stopnia niepełnosprawności do 4 lipca 2020 r. Z treści orzeczenia wynikało także, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 maja 2016 r., nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność ta istnieje. W dniu [...] 2019 r. organ I instancji wydał decyzję nr [...], odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W wyniku rozpoznania odwołania K.P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] 2020 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy i uzupełnienia materiału dowodowego (ponowny wywiad) organ I instancji decyzją z [...] 2020 r., nr [...], odmówił przyznania K.P. specjalnego zasiłku opiekuńczego od 1 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. gdyż osoba wymagająca opieki jest samodzielna (sama się ubiera i myje - łazienka przystosowana dla osoby niepełnosprawnej, sama spożywa posiłki, potrzebuje pomocy w niektórych czynnościach życiowych, tj. przygotowania i podania posiłków, podania leków - 2 razy dziennie, rozpalenie w piecu, wykupienie leków, sprzątanie w mieszkaniu). Organ wskazał także, że czynności wykonywane przez K.P. z pomocą osób spokrewnionych zobowiązanych do alimentacji (córki i wnuczki B.S.) przy należytej organizacji opieki nad matką nie kolidują w podjęciu zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto zakres sprawowanej opieki nie jest tak szeroki, ciągły i stały, by wykluczał podjęcie przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Od ww. decyzji K.P. nie wniósł odwołania, wobec czego decyzja ta stała się ostateczna. W dniu 15 czerwca 2020 r. do Sądu Rejonowego w T. wpłynęło pismo-wniosek B.S. o "przywrócenie opiekuna". Natomiast 25 czerwca 2020 r. do Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wpłynęło pismo-prośba B.S. o pomoc w przyznaniu opiekuna w postaci syna. Powyższe pisma zostały przesłane Prezydentowi Miasta T. celem rozpatrzenia. Na tę okoliczność pracownik organu wizytował środowisko rodzinne i z uwagi na stan zdrowia oraz sytuację rodzinną B.S. zaproponował usługi opiekuńcze. B.S. odmówiła usług opiekuńczych domagając się przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego synowi K.P. Decyzją z [...] 2020 r., nr [...], organ umorzył postępowanie w sprawie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych dla B.S.. W wyniku rozpatrzenia odwołania B.S., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] 2020 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W piśmie z 2 października 2020 r. B.S. poinformowała organ, że w piśmie z 15 czerwca 2020 r. nie wnioskowała o usługi opiekuńcze, tylko aby syn K.P. pobierał zasiłek z tytułu opieki nad nią. Organ I instancji ustalił zatem, że ponownie złożony został wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tym razem przez pełnomocnika K.P., matkę B.S., o czym świadczą ostatecznie sprecyzowane oświadczenia i czynności strony z 17 listopada 2020 r. Wniosek ten dotyczy sprawy już poprzednio zakończonej decyzją ostateczną, a zatem prowadzenie postępowania w tym samym zakresie i wydanie decyzji orzekającej co do istoty sprawy naruszałoby zasadę nieorzekania dwa razy w tej samej sprawie. Ponadto ponowna decyzja wydana w tej samej sprawie dotknięta byłaby sankcją nieważności z art. 156 k.p.a. Jednocześnie organ nie znalazł podstaw do wzruszenia uprzednio wydanej decyzji, ani też do wznowienia zakończonego postępowania. Organ I instancji wskazał także, że w myśl art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ uznał, że przypadek taki zachodził w przedmiotowej sprawie, a zatem postępowanie nie mogło być wszczęte. Postanowienie to zaskarżył K.P., reprezentowany przez matkę B.S.. W zażaleniu skarżący podniósł, że nie zgadza się z postanowieniem MOPS odmawiającym specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stwierdził, że nie pracuje, gdyż matka wymaga całodobowej opieki zgodnie z orzeczeniami Starostwa i ZUS. Siostra i jej córka jedynie pomagają w opiece nad matką. Zażądał przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego i wypłacenia go od listopada 2019 r. wraz z odsetkami oraz objęcie go ubezpieczeniem. Pismem z 1 marca 2021 r. Kolegium zwróciło się do B.S. o wyjaśnienie czy oczekuje rozpoznania podania z 11 stycznia 2021 r. przez Kolegium, czy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, czy podanie złożyła w imieniu własnym, czy jako pełnomocnik syna, w tym drugim przypadku poproszono o dołączenie pełnomocnictwa. Ponadto poproszono o sprecyzowanie żądania przedstawionego w piśmie z 15 czerwca 2020 r. (jego charakteru). Odpowiadając na wezwanie Kolegium, w piśmie z 12 marca 2021 r. B.S. podała, że: - jej pismo z 11 stycznia 2021 r. stanowi zażalenie na postanowienie organu I instancji z [...], znak: [...], wobec tego chce, aby zostało rozpoznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze; - pismo złożyła, jako pełnomocnik syna, w załączeniu przedłożyła stosowne pełnomocnictwo; - wniosek z 15 czerwca 2020 r. należy traktować, jako nowy wniosek o przyznanie świadczenia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Po rozpatrzeniu zażalenia Kolegium stwierdziło, że podziela stanowisko organu I instancji, że sprawa z wniosku K.P. z 15 czerwca 2020 r. w przedmiocie ustalenia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką B.S., której wszczęcia domagał się skarżący, została już wcześniej rozstrzygnięta ostateczną decyzją, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z [...] 2020 r., nr [...]. W oparciu o orzecznictwo sądów administracyjnych organ II instancji wyjaśnił, że o tożsamości sprawy, jako warunku koniecznego do zastosowania art. 61 a § l k.p.a., można mówić wówczas, gdy: występują te same podmioty w sprawie, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu, tego samego stanu prawnego i wreszcie tego samego, niezmienionego stanu faktycznego. Przy czym przez stan faktyczny sprawy należy rozumieć stan faktyczny mający znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc mieszczący się w ramach hipotezy normy prawnej, która stanowiła podstawę do rozstrzygnięcia sprawy. Kolegium podkreśliło, że z akt administracyjnych niniejszej sprawy bezspornie wynika, że K.P., reprezentowany przez pełnomocnika - matkę B.S., wnioskiem z 15 czerwca 2020 r., skierowanym do Sądu Rejonowego w T., zmodyfikowanym oświadczeniem z 2 października 2020 r., wystąpił o przywrócenie prawa do świadczenia rodzinnego w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad matką B. S.. Organ I instancji, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a, odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką B.S. z uwagi na to, iż ostateczną decyzją z [...] 2020 r., nr [...], orzekł już w przedmiocie ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia rodzinnego w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego, odmawiając jego przyznania od 1 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. Organ I instancji trafnie uznał zatem, że mamy do czynienia "z inną uzasadnioną przyczyną", w rozumieniu ww. przepisu art. 61a § 1 k.p.a., z powodu, której postępowanie administracyjne nie może być wszczęte. W mniejszej sprawie bezspornie mamy do czynienia z tożsamością sprawy, bowiem w sprawie występują te same podmioty, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu, tego samego stanu prawnego i wreszcie tego samego, niezmienionego stanu faktycznego. Kolegium dodało, że nie kwestionuje tego, że B.S. z uwagi na orzeczony stopień niepełnosprawności wymaga opieki osoby drugiej. Jednak skoro w sprawie wszczętej wnioskiem z 15 czerwca 2020 r. zachodzi powaga rzeczy osądzonej, to nie było możliwe wydanie w tej samej sprawie kolejnej merytorycznej decyzji. Niezależnie od powyższego organ II instancji poinformował, że K.P. ma możliwość wystąpienia obecnie do organu I instancji z wnioskiem (złożonym na obowiązującym druku z wymaganymi dokumentami) o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką na nowy okres zasiłkowy. Na ostateczne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył K.P. zarzucając, że organ przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie rozpoznał w sposób właściwy i całościowy sprawy, nie uwzględniając całości sprawy i potrzeby jego matki do opiekowania się nią, co uniemożliwia mu podjęcie pracy. Wobec powyższego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżący oświadczył, że jego mama ma bardzo duże problemy ze zdrowiem i jako jedyny stara się jej pomagać, robić zakupy, sprzątać i dbać o jej zdrowie. To, że mama umie się ubrać, to nie znaczy, że jest samodzielna. Nie uważa, żeby sprawa była zakończona, cały czas składa odwołania i wnioski w tej sprawie i chciałby, żeby sąd przyjrzał się jego sprawie i pomógł jemu i jego mamie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Ponadto organ wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W piśmie procesowym z 13 września 2021 r., pełnomocnik skarżącego z urzędu poparł skargę i wyjaśnił, że skarżący stoi na stanowisku, że nie doszło do prawomocnego zakończenia jego sprawy wszczętej złożonym wnioskiem i domaga się dalszego procedowania jego sprawy, skupiając się na kwestiach merytorycznych, z pominięciem kwestii proceduralnych. Skarżący jest przeświadczony o swojej racji i kieruje się jedynie chęcią wsparcia matki i uzyskaniem należnych mu środków pieniężnych z tego tytułu. Postawa skarżącego nie wynika próby przedłużenia postępowania, czy z tzw. pieniactwa sądowego. Skarżący składał liczne wnioski i prośby do odpowiednich organów, szukając pomocy dla siebie i matki, nie zdaje sobie sprawy, że wcześniej prawomocnie rozpoznane wnioski mogą być przeszkodą do rozpoznania nowych wniosków o tożsamej treści. Ponadto pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – zwanej p.p.s.a. – sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżone w tej sprawie postanowienia, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej. Zarówno Kolegium, jak i organ I instancji nie naruszyły przepisów prawa procesowego w istotny sposób, a zwłaszcza przepisów art. 61a § 1 k.p.a. Zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji z [...], nr [...], zostały wydane w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W nauce i w judykaturze zgodnie przyjmuje się, że jedną z "uzasadnionych przyczyn" obligujących organ administracji publicznej do wydania postanowienia w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną. Sprawa z wniosku skarżącej z 15 czerwca 2020 r. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia rodzinnego w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad matką B.S., której wszczęcia domagał się skarżący, została już wcześniej rozstrzygnięta ostateczną decyzją, wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta T. przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z [...] 2020 r., nr [...], na mocy której orzeczono o odmowie ustalenia K.P. prawa do wnioskowanego świadczenia rodzinnego w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. Decyzja ta stała się ostateczna, wobec jej niezaskarżenia do organu wyższej instancji. Mając powyższe okoliczności na uwadze, rację przyznać należy organom administracji, że w sprawie znajdował zastosowanie przepis art. 61a § 1 k.p.a. Odmawiając wszczęcia postępowania w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną, organ administracji publicznej stoi na straży trwałości decyzji wynikającej z art. 16 § 1 k.p.a. oraz pewności obrotu prawnego. Wydanie decyzji w sprawie, która została już w sposób ostateczny rozstrzygnięta, jest przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, o której stanowi art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Z tego też powodu prawidłowe skorzystanie przez organ z regulacji art. 61a § 1 k.p.a. prowadzi do uniknięcia ujemnych konsekwencji łączących się z wystąpieniem negatywnego skutku w postaci wydania decyzji obarczonej wadą nieważności. Koniecznym warunkiem wydania postanowienia w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem ostatecznej decyzji oraz powtórnym wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego, co w niniejszej sprawie miało miejsce. Materiał dowodowy zgromadzony do chwili wydania zaskarżonego postanowienia nie wskazuje okoliczności innych niż wzięte przez organ pod uwagę przy rozstrzyganiu sprawy na podstawie pierwotnego wniosku z 30 sierpnia 2019 r. Dlatego też nie ulega wątpliwości Sądu, że drugi wniosek został złożony w tym samym przedmiocie sprawy, w której zastosowanie znajdują te same przepisy prawa, tj. ustawy świadczeniach rodzinnych. Okoliczności faktyczne sprawy również nie zmieniły się, co potwierdził pełnomocnik skarżącego z urzędu wyjaśniając, że skarżący stoi na stanowisku, że nie doszło do prawomocnego zakończenia jego sprawy wszczętej złożonym wnioskiem i domaga się dalszego procedowania sprawy, skupiając się na kwestiach merytorycznych, z pominięciem kwestii proceduralnych. Skarżący jest bowiem przeświadczony o swojej racji i kieruje się jedynie chęcią uzyskania środków pieniężnych z tytułu wspierania matki. W związku z tym skarżący składał liczne wnioski i prośby do odpowiednich organów, szukając pomocy dla siebie i matki, może nie zdawać sobie sprawy, że wcześniej prawomocnie rozpoznane wnioski mogą być przeszkodą do rozpoznania nowych wniosków o tożsamej treści. Na marginesie wskazać jedynie wypada, że skoro na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym. Jednak jak słusznie zauważyło Kolegium, że sprawa odmowy przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką dotyczyła wyłącznie okresu od 1 listopada 2019 r. do 31 lipca 2020 r. Oznacza to, że skarżący ma możliwość wystąpienia obecnie do organu I instancji z nowym wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką na nowy okres zasiłkowy. Stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu orzeczono w pkt 2 wyroku, w oparciu o art. 250 p.p.s.a oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 18). k.ż.