II SA/Łd 46/17

Dnia 24 marca 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2017 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 7 marca 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 46/17, o umorzeniu postępowania z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o oddaleniu wniosku o ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy lf II SA/Łd 46/17 Uzasadnienie M.S. zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie jej od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymując się z wynagrodzenia za pracę (1/2 etatu) w wysokości 711 zł netto. Jednocześnie skarżąca podała, że jest niezdolna do pracy i z tego tytułu uzyskała rentę. Ponadto skarżąca nie zadeklarowała posiadania żadnego wartościowego majątku ani dochodów. Strona oświadczyła również, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem ani radcą prawnym. W wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2017 r. skarżąca została wezwana do wskazania wszystkich osób, które pozostają ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. dzieci i męża, a także do wskazania dochodów i majątku męża, niezależnie od istniejącego między małżonkami ustroju majątkowego, do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, których skarżąca i jej mąż są posiadaczami lub współposiadaczami, nadesłania informacji o wysokości średnich wydatków i zaciągniętych zobowiązań oraz wyjaśnienia, kto jest właścicielem domu, w którym skarżąca zamieszkuje. W piśmie z dnia 20 lutego 2017 r. skarżąca podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem, który jest wyłącznie na jej utrzymaniu, mąż przebywa w zakładzie karnym. Skarżąca nie posiada rachunków bankowych, średnie miesięczne wydatki przekraczają dochody i zmuszona jest zapożyczać się u znajomych i rodziny. Właścicielem domu mieszkalnego w N. jest jej mąż, z którym ma rozdzielność majątkową. Postanowieniem z dnia 7 marca 2017 r. starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, uznając je za zbędne w rozumieniu art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej p.p.s.a., skoro skarżąca zwolniona jest z mocy ustawy z koniczności ich ponoszenia (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.). Jednocześnie referendarz sądowy uznał, że nie ma podstaw do przyjęcia, że wnioskodawczyni znajduje się w sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy w tym zakresie. Treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, a także treść oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 20 lutego 2017 r. nie pozwalała na uznanie ich za wiarygodne oraz przesądzające o braku zdolności płatniczych strony. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego uzasadnieniu podniosła, że być może nie wypełniła szczegółowo zarządzenia referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2017 r., jednak jej celem nie było wprowadzenie go w błąd. Do sprzeciwu wnioskodawczyni dołączyła decyzję Prezesa KRUS o przyznaniu renty w wysokości 844 zł netto, zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego przez nią w 2014 r.- 20 569,88 zł, oraz dokumenty dotyczące rozdzielności majątkowej z mężem, wyrok z dnia 4 września 2015 r. skazujący męża skarżącej na 1,5 roku więzienia, a także potwierdzenia dokonania przelewów z konta skarżącej oraz z konta jej męża (podatek od nieruchomości - 143 zł, ubezpieczenia – 146 zł oraz 265 zł pierwszej raty z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC rolników i budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, składka KRUS – 390 zł, gospodarowanie odpadami – 96 zł), oraz dokumenty świadczące o opłatach za opał (425 zł w styczniu 2017 r. i 375 zł w lutym 2017 r.), i energię elektryczną (345 zł za okres od 24 listopada 2016 r. do 27 stycznia 2017 r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Odnosząc się w pierwszej kolejności do tej części zaskarżonego postanowienia starszego referendarza sądowego, która dotyczy umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że w art. 239 p.p.s.a. określony został krąg podmiotów podlegających zwolnieniu od kosztów sądowych z mocy ustawy. Zgodnie z pkt 1 lit. a) powołanego przepisu, strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu świadczenie wychowawcze. Stąd też spełnione zostały warunki przewidziane w art. 239 pkt 1 lit. a) wskazywanej ustawy, a skarżąca z mocy ustawy korzysta już ze zwolnienia od konieczności ich poniesienia. Z tego też względu postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu jako zbędne. Z kolei w myśl art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego za zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (w tym poprzez ustanowienie adwokata – jak w niniejszej sprawie) od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonych przez skarżącą oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd doszedł do przekonania, że jej wniosek o ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zauważyć należy, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). Tymczasem oświadczenie wnioskodawczyni, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uznać należało za niewystarczające, jako że zawierało jedynie szczątkowe informacje o stanie majątkowym, sam wniosek zaś uzasadniony został bardzo lakonicznie. Z uwagi na ten fakt zasadne było wezwanie wnioskodawczyni do uzupełnienia wniosku o dane, które pozwoliłyby na dokładną ocenę jej realnych możliwości płatniczych. Jednakże strona w odpowiedzi na wezwanie referendarza sadowego przedstawiła tylko część z żądanych informacji, na skutek czego pozbawiła referendarza możliwości oceny jej pełnej sytuacji majątkowej, co wiązało się z brakiem wykazania podstaw do przyznania prawa pomocy. Skarżąca wprawdzie w sprzeciwie dołączyła część dokumentów żądanych uprzednio przez referendarza sądowego, jednakże wciąż nie złożyła wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych. Ograniczyła się jedynie do złożenia kilku potwierdzeń dokonanych przelewów. Jednakże dokumenty te nie obrazują całości przepływów finansowych na koncie, a jedynie poszczególne, wybrane do tego przez skarżącą, transakcje. Nie sposób zatem ocenić rzeczywistej wysokości wpływów (dochodów) skarżącej. Znamienne jest również to, że w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca stwierdziła, że nie posiada konta bankowego. Tymczasem z dołączonych potwierdzeń przelewów wynika, że jest właścicielem konta o nr [...]. Stawia to prawdziwość oświadczeń skarżącej pod dużym znakiem zapytania. Skarżąca nie wykazała także posiadania (przez nią lub przez męża) gospodarstwa rolnego. Tymczasem zarówno z akt administracyjnych, jak i z załączonych przez nią dokumentów (choćby dotyczących składek na KRUS, podatku od nieruchomości, ubezpieczenia rolników i budynków gospodarczych) wynika, że gospodarstwo takie posiada. Bez znaczenia pozostaje przy tym ustrój majątkowy małżeński i ewentualny fakt, że gospodarstwo należy do majątku odrębnego jej męża. Z dokumentów wynika bowiem, że skarżąca, mimo przebywania męża w zakładzie karnym, uiszcza należności związane z gospodarstwem, co oznacza, że gospodarstwo nadal funkcjonuje i przynosi pożytki. Należało je też wykazać jako składnik majątku. W ocenie Sądu fakt nieprzekazania części żądanych informacji czyni niewiarygodnym powoływanie się przez skarżącą na okoliczność braku możliwości płatniczych i poniesienia kosztów wynajęcia pełnomocnika. Tym samym strona pozbawiła Sąd informacji niezbędnych do faktycznej oceny jej zdolności płatniczych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). W niniejszej sprawie mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją. Brak precyzyjnych i pełnych informacji o stanie majątkowym skarżącej, czy członków jego rodziny może być podstawą odmowy przyznania jej prawa pomocy, na co wskazywał wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie. W związku z powyższym stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., dlatego też, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu go w mocy. lf