II SA/Łd 463/16

Dnia 15 listopada 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.), Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2016 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] Nr [...]. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...], nr [...] w sprawie uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] uchylił własną ostateczną decyzję z dnia [...], nr [...] o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na A. S. na okres od dnia 1 lutego do dnia 30 września 2016 roku. W uzasadnieniu organ napisał, że M. S. od lutego 2016 roku podjęła zatrudnienie i za marzec 2016 roku uzyskała wynagrodzenie w kwocie 1.355,69 zł. Po doliczeniu do dochodu rodziny za 2014 roku (tj. do alimentów od komornika w wysokości 6.917,92 zł) dochodu uzyskanego, dochód na osobę wyniósł 966,09 zł miesięcznie i przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, tj. kwotę 725 zł. Wobec tego organ uchylił decyzję przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego, na co pozwala przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 169 ze zm., dalej jako: "ustawa"). M. S. wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała ustalony dochód. Dochód za 2014 rok to dochód utracony. Otrzymywane od komornika alimenty, to około 7.000 zł. Przez styczeń 2016 roku odwołująca była osobą bezrobotną, a w lutym 2016 roku podjęła pracę, ale za niższe wynagrodzenie. Obecnie jej sytuacja finansowa jest krytyczna. Jedyny dochód to pensja w kwocie 1.335 zł, od września 2015 roku mąż nie płaci alimentów. Od 2010 roku syn choruje na nadczynność tarczycy i musi przestrzegać specjalnej diety. Koszty zakupu żywności dla syna i koszty jego leczenia są bardzo wysokie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną na wstępie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż zgodnie z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Świadczenia te przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. Jak podkreśliło Kolegium, zarzut strony w sprawie dotyczy prawidłowości ustalenia dochodu rodziny. Cytując ustawowe definicje dochodu, dochodu rodziny oraz utraty i uzyskania dochodu, Kolegium napisało, że ustalając wysokość dochodu rodziny, dla oceny przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, ustawodawca przewidział określone zmiany w sytuacji dochodowej wnioskodawców, polegające na aktualnym zwiększeniu lub zmniejszeniu tego dochodu w porównaniu z dochodem stanowiącym podstawę do obliczeń. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy organ stwierdził, że strona zakwestionowała stanowisko Prezydenta Miasta co do wypełnienia przesłanki "uzyskania dochodu", a w konsekwencji ustalenia dochodu rodziny z uwzględnieniem dochodu osiągniętego przez stronę w marcu 2016 roku w kwocie 1.355,69 zł przyjmując, że stanowi on dochód uzyskany. Pojęcie uzyskania dochodu zostało przez ustawodawcę zdefiniowane w art. 2 pkt 18 ustawy, poprzez enumeratywne wymienienie przypadków, które w świetle ustawy stanowią o uzyskaniu dochodu, co w konsekwencji stanowi podstawę do powiększenia o tę kwotę dochodu uwzględnianego przy ocenie prawa do świadczenia. W art. 2 pkt 18 lit. c ustawy określono, że uzyskanie dochodu powoduje uzyskanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei stosownie do art. 2 pkt 15a ustawy, zatrudnienie lub inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, kontraktu menedżerskiego albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Odwołująca podjęła zatrudnienie od lutego 2016 roku, co sama potwierdziła w odwołaniu. W toku postępowania przed organem pierwszej instancji strona przedstawiła dokument (zaświadczenie) o wysokości uzyskanego w marcu 2016 roku wynagrodzenia netto w kwocie 1.355,69 zł. W zaistniałej sytuacji – zdaniem SKO – niezbędne było dokonanie na nowo przeliczenia dochodu. I tak, dochód z tytułu otrzymanych alimentów w 2014 roku wyniósł 6.917,92 zł (oświadczenie skarżącej z dnia 12 kwietnia 2016 roku), co miesięcznie stanowi kwotę 576,49 zł. Dochód po doliczeniu dochodu uzyskanego z tytułu zatrudnienia wyniósł 1.932,18 zł (576,49 zł + 1.355,69 zł), zatem dochód na osobę stanowi kwotę 966,09 zł (1.932,18 zł : 2 osoby ) i przekracza ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 725 zł. Wpłynęło to bezpośrednio na ocenę, że strona nie spełnia warunku określonego art. 9 ust. 2 ustawy dotyczącego kryterium dochodowego, od którego zależy prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie zaś z art. 24 ust. 1 ustawy organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, osoba nienależnie pobrała świadczenia lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. W tym stanie rzeczy – jak napisało Kolegium – Prezydent Miasta zasadnie pozbawił stronę świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Kwestia przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego została ściśle określona w przepisach prawa i pozostaje poza uznaniem administracyjnym. Dlatego też argumenty podniesione w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi M. S. wskazała, że nie zgadza się z kwestionowaną decyzją, gdyż powodem odmowy przyznania świadczenia alimentacyjnego na syna, były jej dochody z 2014 roku, które są dochodami utraconymi. W 2014 roku wynagrodzenie skarżącej było wyższe, a komornik sądowy przesyłał kwoty alimentów wyegzekwowane od byłego męża. Były to kwoty wpłacane przez 10 miesięcy, łącznie około 7.000 zł, do momentu wyjazdu męża skarżącej za granicę. Ponieważ skarżąca nie mogła się zgodzić na warunki pracy, które przedstawił jej pracodawca, zakończyła pracę wraz z wygaśnięciem umowy. Przez styczeń 2016 roku skarżąca była osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy, a w lutym 2016 roku ponownie podjęła pracę z niższym wynagrodzeniem. Sytuacja finansowa skarżącej jest krytyczna, jedynym dochodem jest jej pensja (1.335 zł). Alimentów były mąż nie płaci od września 2015 roku. Skarżąca dostarczyła zaświadczenie o bezskutecznej egzekucji, a komornik sądowy nie ma możliwości egzekwowania alimentów z N.. Dodatkowo, sytuację finansową rodziny utrudnia choroba syna, który od 2010 roku choruje na niedoczynność tarczycy. W związku z tym musi przestrzegać specjalnej diety, a zdrowa żywność, jej ceny, są wysokie. Skarżąca musi korzystać z prywatnych wizyt u endokrynologa i wyjazdów do szpitala do Ł., ponieważ Poradnia Endokrynologiczna w B. została zamknięta. Koszty utrzymania syna jako ucznia też są wysokie. Skarżąca za bezpodstawne uważa obliczanie jej obecnego dochodu na podstawie dochodu z 2014 roku, który uważa za utracony. Aktualna sytuacja finansowa rodziny w żaden sposób nie przypomina tej sprzed dwóch lat, a obliczanie obecnego dochodu, na podstawie pieniędzy których nie ma, jest absurdalne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. Przedmiotem kontroli w sprawie niniejszej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy powołanej wcześniej ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nie ulega wątpliwości, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo (art. 9 ust. 1 ustawy). Świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł (art. 9 ust. 2 ustawy). W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego (art. 9 ust. 3 ustawy). Jednakże, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, ustalając dochód członka rodziny, osiągnięty w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód był uzyskiwany, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4 ustawy). W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4a ustawy). Zdaniem Sądu, organy administracji obu instancji naruszyły przepis art. 9 ust 4a ustawy w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. uznając, że podjęcie przez skarżącą zatrudnienia w miesiącu lutym 2016 roku pozbawia ją prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego już od miesiąca lutego 2016 roku. Organy opierając się bowiem na zaświadczeniu o dochodzie z marca 2016 roku uznały, że skarżąca utraciła prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego już od miesiąca lutego 2016 roku. W sprawie nie jest wątpliwe, że podstawą do weryfikacji decyzji przyznającej świadczenie jest to, że skarżąca w dniu 2 lutego 2016 roku podjęła zatrudnienie, zatem dochód rodziny zwiększył się. Uznanie, że dochód z zatrudnienia to dochód uzyskany w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. "c" w zw. z pkt 15a ustawy, zdaniem Sądu, jest prawidłowe i niestety może skutkować utratą prawa do zaliczki alimentacyjnej w razie uznania, że dochód na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 9 ust. 2 ustawy. Ustalenia poczynione przez organ jednak nie potwierdzają utraty prawa do świadczenia od miesiąca lutego 2016 roku. Decyzja z dnia [...] przyznawała świadczenie od dnia 1 lutego do dnia 30 września 2016 roku. W lutym 2016 roku skarżąca podjęła zatrudnienie, ale do akt administracyjnych dołączono zaświadczenie o dochodzie z miesiąca marca 2016 roku, które było wypłacone w dniu 31 marca 2016 roku. Dochód z miesiąca marca 2016 roku mógł stanowić podstawę do pozbawienia prawa do świadczenia od miesiąca kwietnia, a nie lutego 2016 roku. Wszak przepis art. 9 ust. 4a ustawy stanowi, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Innymi słowy, stwierdzenie że przekroczenie kryterium dochodowego nastąpiło w miesiącu marcu skutkuje pozbawieniem prawa do świadczenia od miesiąca następnego, czyli od kwietnia. Ponadto zwrócić uwagę należy, iż postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Przewidziana w przepisie art. 24 ust. 1 ustawy decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. W sytuacji zatem gdy przyznane uprawnienie zostało już zrealizowane, brak jest podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej to świadczenie. Zaprezentowany pogląd znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, które podziela także skład orzekający w sprawie niniejszej czyniąc je własnym stanowiskiem w sprawie (por. np. wyroki WSA w Gdańsku: z dnia 7 października 2016 roku, sygn. III SA/Gd 593/16; z dnia 28 lipca 2016 roku, III SA/Gd 213/16; w Gliwicach z dnia 16 września 2014 roku, IV SA/Gl 1173/13 i inne; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Końcowo odnosząc się do zarzutów skargi podkreślić wypada, iż niestety takie okoliczności jak trudna sytuacja rodzinna (finansowa, problemy zdrowotne, czy wysokie koszty utrzymania) w przypadku świadczeń zależnych od dochodu, pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie. W toku ponownie prowadzonego postępowania organy zobowiązane będą ustalić dochód uzyskany przez skarżącą w miesiącu lutym 2016 roku, by móc – zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy – stwierdzić podstawy do uznania, że świadczenie od miesiąca marca 2016 roku stronie nie przysługiwało. Konkludując Sąd orzekł jak w wyroku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w zw. z art. 135 P.p.s.a. B.A.