II SA/Łd 491/07

Dnia 17 stycznia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Grzegorz Szkudlarek, Sędziowie Sędzia WSA: Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), Sędzia WSA: Renata Kubot-Szustowska,, Protokolant asystent sędziego Katarzyna Orzechowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2008 roku przy udziale - sprawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego - oddala skargę. W dniu 12 grudnia 2006 r. J.S. zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na teren III Rzeszy w G. k/L. w okresie od listopada 1944 r. do sierpnia 1945 r. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów na podstawie art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 i 2, art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) odmówił przyznania uprawnienia do wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ orzekający wyjaśnił, iż represją w rozumieniu w/w ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. Według Kierownika Urzędu, strona nie dopełniła określonego przepisami warunku deportacji do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, wobec czego uzasadnione było wydanie przedmiotowej decyzji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.S. wyjaśnił, iż w dniu 27 października 1944 r. został deportowany do pracy przymusowej na teren III Rzeszy. Z uwagi na brak dokumentów potwierdzających jego pobyt na terenie Niemiec, strona załączyła oświadczenia dwóch świadków – E.Z. i B.M., potwierdzające okoliczności przedstawione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 15 stycznia 2007 r. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ stwierdził, iż nawet gdyby przyjąć, że datą początkową podlegania represjom był 27 października 1944 r., to i tak pobyt J.S. na deportacji po dniu 18 kwietnia 1945 r., kiedy to L. został wyzwolony stracił charakter represji w rozumieniu powołanej ustawy. Podobne stanowisko, jak organ zaprezentował także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 sierpnia 2001 r. sygn. akt V NSA 3877/00 (Lex nr 50162). W przekonaniu Kierownika Urzędu, okoliczność wyzwolenia L. w dniu 18 kwietnia 1945 r. wynika jednoznacznie z "Atlasu II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana, (wydawnictwo Letter Perfect International, Warszawa 1995). Niespornym jest wobec tego, że przymusowy pobyt wnioskodawcy na deportacji trwał krócej niż 6 miesięcy, a więc 5 miesięcy i 23 dni i z tego też względu przedmiotowe świadczenie pieniężne nie mogło zostać przyznane. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, J.S. wniósł o uchylenie wskazanej wyżej decyzji, podnosząc, iż we wszystkich publikacjach encyklopedycznych data 9 maja 1945 r. jest datą ogłoszenia kapitulacji III Rzeszy. Powoływanie się przez organ na datę wyzwolenia L. w oparciu o dane zawarte w "Atlasie II Wojny Światowej" jest zatem niedopuszczalne. Skarżący podkreślił, iż wiadomość o zakończeniu działań wojennych i wyzwoleniu miejscowości G., gdzie pracował w gospodarstwie rolnym dotarła dopiero po ogłoszeniu kapitulacji. Jego zdaniem, podlegał on represjom od dnia 27 października 1944 r. do dnia 8 maja 1945 r., a więc przez okres 6 miesięcy i 12 dni, co uzasadnia przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu spornego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powyższych przepisów, Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego (decyzji, postanowienia) z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami procedury administracyjnej, regulującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest odpowiedź na pytanie, czy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasadnie odmówił skarżącemu J.S. przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na teren III Rzeszy, uznając w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, iż okres deportacji skarżącego jest krótszy niż 6 miesięcy, wynosi bowiem 5 miesięcy i 23 dni. Zdaniem organu, datą graniczną dla określenia okresu deportacji skarżącego jest dzień wyzwolenia L. - czyli 18 kwietnia 1945 r., ustalony w oparciu informacje wynikające z "Atlasu II Wojny Światowej" pod redakcją Johna Keegana. W ocenie Sądu, zaprezentowane wyżej stanowisko organu orzekającego zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim, godzi się zauważyć, iż problematykę przyznawania świadczeń pieniężnych z tytułu deportacji do pracy przymusowej reguluje ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Stosownie do treści art. 2 pkt 2 lit. "a" pod pojęciem represji rozumie się deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż w kwestii wykładni cytowanego wyżej przepisu zarysowały się w judykaturze dwa stanowiska. Zgodnie z pierwszym z nich, określenie zakończenia wojny należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945 r., co oznacza, że tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" powołanej ustawy. Stanowisko takie zaprezentował między innymi Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 1999 r. sygn. III RN 158/98, opubl. OSNAPU 2000/3/86, a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 czerwca 2002 r. sygn. II SA/Łd 535/00-nie publikowany. Natomiast zgodnie z drugim stanowiskiem, prezentowanym między innymi w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 sierpnia 2001 r. sygn. V SA 3877/00-Lex nr 50162, z dnia 10 listopada 2006 r. sygn. II OSK 1326/05 – Lex nr 31565 oraz z dnia 26 lipca 2006 r. sygn. II OSK 557/06- Lex nr 275507), z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę. Ten ostatni pogląd w zupełności podziela skład orzekający w sprawie niniejszej. Zdaniem Sądu, z chwilą trwałego zajęcia terytorium Niemiec lub państw przez nie okupowanych przez państwa będące w stanie wojny z Niemcami na terytoriach tych ustała władza III Rzeszy i w żadnym razie wykonywanej przez robotników pracy przymusowej nie można uznać za represję w rozumieniu art. 2 powołanej na wstępie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Bez znaczenia jest przy tym fakt, iż z powodu toczącej się jeszcze II Wojny Światowej byli przymusowi robotnicy nie mogli jeszcze wrócić do swoich ojczyzn, albo że musieli z przyczyn ekonomicznych wykonywać pracę na terenie, na który zostali deportowani, skoro ich praca utraciła cechę przymusowości w sensie, w jakim istniała w okresie istnienia władzy III Rzeszy. Z tego też powodu, Sąd uznał, że Kierownik Urzędu trafnie przyjął, iż okres pracy przymusowej J.S. skończył się z datą wyzwolenia L. przez wojska amerykańskie. Trwał w sumie 5 miesięcy i 23 dni, a więc krócej niż minimalny okres 6 miesięcy. Fakt, że po dniu 18 kwietnia 1945 r. skarżący nadal pracował na deportacji, nie mógł mieć żadnego znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Bezspornym jest bowiem, że skarżący z powodu zbyt krótkiego okresu deportacji nie może być uznany za osobę represjonowaną w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Skoro zatem kwestionowane rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jest zgodne z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, Sąd zobligowany był oddalić skargę. O powyższym Sąd orzekł w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). B.C.