II SA/Łd 527/17

Dnia 5 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędziowie Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia NSA Anna Stępień (spr.), , Protokolant Sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2017 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpatrzeniu odwołania M. D., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r., Nr [...]. Jak wynika z akt sprawy M. D. wnioskiem z dnia 22 czerwca 2016 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o przyznanie zasiłku okresowego. Zawiadomieniem z dnia 20 lipca 2016 r. wniosek został przekazany zgodnie z właściwością do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. odmówił przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego argumentując, że wnioskodawca nie współpracuje w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, gdyż nie odnowił orzeczenia o niepełnosprawności, a także utracił status osoby bezrobotnej. Od powyższej decyzji odwołał się M. D. podnosząc, że decyzja dotarła do niego z pięciomiesięcznym opóźnieniem i nie rozumie kto odebrał oraz pokwitował odbiór decyzji w dniu [...] r., skoro przebywał on wówczas w zakładzie karnym. W jego ocenie decyzja odmowna jest nieludzka i sprzeczna z prawem, a on sam nie ma obowiązku przebywania w miejscu zameldowania. Postanowieniem z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło niedopuszczalność odwołania od decyzji organu I instancji. Stosownie do ustaleń poczynionych przez Kolegium decyzja organu I instancji z dnia [...] nie weszła do obrotu prawnego, co uniemożliwiało skuteczne wniesienie odwołania. W dniu 5 kwietnia 2017 r. decyzja Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. została doręczona M. D. przebywającemu wówczas w Zakładzie Karnym w K. W dniu 18 kwietnia 2017 r. do Kolegium wpłynęło pismo M. D., w którym wskazał, że doręczono mu decyzję w oryginale i można rozpatrywać "zaskarżenie decyzji (...)". Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 z późn.zm.) – w skrócie "k.p.a." oraz art. 38 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 2 i art. 4 oraz art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) – w skrócie "u.p.s.", utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W jej uzasadnieniu organ przywołał brzmienie art. 38 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. i stwierdził, że stosownie do ustaleń wynikających z wywiadu środowiskowego w okresie poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji odwołujący przebywał w K. w przytulisku dla osób bezdomnych oraz prowadził samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z dotychczasowego miejsca zamieszkania i zameldowania w S. został eksmitowany na mocy wyroku sądowego. W miesiącu maju 2016 r. dochód skarżącego stanowiła kwota 50 zł uzyskana ze sprzedaży surowców wtórnych. Zdaniem Kolegium ustalone przez organ I instancji okoliczności kwalifikowałyby odwołującego do przyznania pomocy społecznej, jednakże w rozpatrywanej sprawie nie było to możliwe ze względu na dwie istotne okoliczności. Po pierwsze, na co słusznie zwrócił uwagę organ pierwszej instancji, osoba ubiegająca się o świadczenia z pomocy społecznej jest zobowiązana, na podstawie art. 4 u.p.s., do współdziałania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Postawa takiej osoby nie może zatem sprowadzać się wyłącznie do "żądania" przyznania świadczeń ze środków publicznych, gdyż musi ona wykazać się aktywnością w działaniach podejmowanych w celu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, co będzie realizować podstawowy cel pomocy społecznej sformułowany w art. 2 ust. 1 u.p.s. Jak ustalił organ pierwszej instancji skarżący do dnia 30 kwietnia 2016 r. posiadał orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim, jednakże o wydanie kolejnego orzeczenia nie wystąpił. Ponadto do dnia 5 lipca 2016 r. skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. jako bezrobotny, a ze względu na brak wymaganej aktywności utracił status osoby bezrobotnej oraz prawo do świadczeń zdrowotnych. Taka postawa wypełnia dyspozycję art. 11 ust. 2 u.p.s. Po drugie, stosownie do art. 13 ust. 1 w zw. z ust. 1a u.p.s. - osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, chyba, że kara pozbawienia wolności jest wykonywana w systemie dozoru elektronicznego. Skarżący od dnia 7 sierpnia 2016 r. odbywa w zakładzie karnym karę pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] r., sygn. akt [...]. Wprawdzie zaskarżona decyzja została wydana jeszcze przed rozpoczęciem odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności, jednakże Kolegium miało obowiązek uwzględnienia okoliczności, które mają wpływ na prawo do świadczeń zaistniałych po wydaniu decyzji I instancji, lecz przed zakończeniem postępowania odwoławczego. Zatem do chwil zakończenia odbywania kary pozbawienia wolności, względnie do chwili rozpoczęcia odbywania kary pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego, odwołującemu nie można przyznać jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej, co oznacza, że zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy jako zgodną z prawem. Powyższą decyzję Kolegium M. D. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi podnosząc, iż nie widzi żadnego związku pomiędzy decyzją organu I instancji, a jego niepełnosprawnością, ponieważ jest osobą niepełnosprawną od grudnia 2012 r., a oficjalnie od kwietnia 2013 r. Obecnie posiada orzeczenie "[...] PZ d/s OoN w B. o niepełnosprawności", od którego odwołał się do "WZ d/s OoN w Województwie Warmińsko-Mazurskim". Skarżący stwierdził, że nie rozumie określania użytego w decyzji "brak wymaganej aktywności", skoro PUP w S. przez kilkanaście lat nie zaproponowało mu żadnej oferty pracy. Do K. wyjechał zaś w celu znalezienia pracy. Podkreślił, że w lipcu i sierpniu pracował na umowę o dzieło w szkole "A" w K. Wyjaśnił także, że z uwagi na utratę dowodu osobistego nie mógł zarejestrować się w PUP w Krakowie. Wskazał ponadto, że na początku lipca zamieszkał w przytulisku braci albertynów dzięki pomocy pani psycholog. Nie zgodził się z twierdzeniem organu I instancji, że jego postawa wypełnia dyspozycję art. 11 ust. 2 u.p.s., ponieważ od maja będąc w K. zaczął współpracować z krakowskimi pracownikami socjalnymi. Pierwszy wywiad środowiskowy odbył się na P., blisko Teatru im. A, gdzie wówczas mieszkał. Podkreślił nadto, że jego odwołanie dotyczy miesięcy maj i czerwiec 2016 r., kiedy to będąc osobą niepełnosprawną przebywał głodny, bez żadnej pracy. W jego przekonaniu decyzja organu I instancji świadczy o dyskryminacji osób niepełnosprawnych. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej w skrócie "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosuje środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd badając w zakreślonych wyżej granicach legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. o odmowie przyznania zasiłku okresowego stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, zatem brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Według art. 38 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego: pkt 1 - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; pkt 2 - rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny (ust. 1). Zasiłek okresowy ustala się: pkt 1 - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie; pkt 2 - w przypadku rodziny - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 2). Kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między: pkt 1 - kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby; pkt 2 - kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny (ust. 3). Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie (ust. 4). W przypadku podjęcia zatrudnienia przez osobę objętą kontraktem socjalnym pobierającą zasiłek okresowy, może być on wypłacany nadal niezależnie od dochodu, do dnia wynikającego z decyzji przyznającej zasiłek okresowy, nie dłużej jednak niż do 2 miesięcy od dnia, w którym osoba została zatrudniona (ust. 4a). Zasiłek okresowy jest wypłacany niezależnie od dochodu w sytuacji określonej w ust. 4a nie częściej niż raz na 2 lata (ust. 4b). Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć minimalne kwoty zasiłku okresowego, o których mowa w ust. 2 i 3 (ust. 6). Stosownie do treści art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 u.p.s.). Osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust.1a (art. 13 ust. 1 u.p.s.). Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (art. 13 ust. 1a) u.p.s. Z przywołanych wyżej norm prawnych wynika, że przyznanie zasiłku okresowego nie zostało pozostawione uznaniu organu administracyjnego. Spełnienie warunków do jego przyznania, poprzez spełnienie kryterium dochodowego i wystąpienie szczególnych okoliczności w postaci długotrwałej choroby, niepełnosprawności czy bezrobocia obliguje organ do wydania decyzji o jego przyznaniu. Natomiast uznaniu administracyjnemu pozostawiona została przez ustawodawcę jego wysokość i okres pobierania, poprzez ustawowo określoną możliwość miarkowania. Jednakże pomimo spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek przyznania zasiłku okresowego z art. 38 u.p.s., negatywną przesłanką obligującą organ do wydania decyzji o odmowie przyznania zasiłku okresowego jest okoliczność odbywania przez beneficjenta kary pozbawienia wolności. Przepis art. 13 ust. 1 u.p.s. nie przewiduje wyjątków, ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej. Oznacza to, że osobom odbywającym karę pozbawienia wolności nie przysługuje jakiekolwiek świadczenie objęte ustawą o pomocy społecznej, niezależnie od położenia, czy stanu osoby wnioskującej o świadczenie. Ponadto z regulacji prawnych art. 69, 102, 111 k.k.w. wynika, że odbywając karę pozbawienia wolności skazany ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, których koszty pokrywane są z budżetu państwa. Takie założenie ustawodawcy legło u podstaw wyłączenia skazanych, odbywających karę pozbawienia wolności, z kręgu podmiotów uprawnionych do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Skoro bowiem skazanemu z budżetu państwa zabezpiecza się wszelkie niezbędne potrzeby to brak jest podstaw do finansowania jeszcze dodatkowych świadczeń w postaci np. zasiłku stałego (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w: Warszawie z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2905/14 - Lex nr 1656563, Lublinie z dnia 31 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 892/16 – Lex nr 2291044, Gdańsku z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 35/14 – Lex nr 1471558, Olsztynie z dnia 20 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 429/13 – Lex nr 1361777, Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2013 r. sygn. akt II SA/Sz 442/13 – Lex nr 1361874). Przenosząc poczynione wyżej uwagi natury ogólnej na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, że podstawową przyczyną wydania zaskarżonej decyzji Kolegium o odmowie przyznania zasiłku okresowego winien być fakt odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności. Jak wskazano wyżej przepis art. 13 ust. 1 u.p.s. nie uprawnia organów do stosowania go na zasadzie uznania administracyjnego, lecz ma on charakter bezwzględnie obowiązujący. Skoro zaś organ administracyjny zobowiązany jest uwzględnić istniejący w dacie orzekania stan faktyczny i prawny sprawy, to niewątpliwie wystąpienie powyższej okoliczności winno przede wszystkim determinować treść rozstrzygnięcia Kolegium. Natomiast organ odwoławczy motywując podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności skupił się na przesłance braku współdziałania skarżącego w rozwiązywaniu jego trudnej sytuacji życiowej, która niewątpliwie miała miejsce na etapie orzekania przez organ pierwszej instancji, co zostało prawidłowo wyartykułowane w uzasadnieniu decyzji z dnia [...], jednakże w toku postępowania odwoławczego miała charakter drugorzędny wobec brzmienia art. 13 ust. 1 u.p.s. Powyższe uchybienie, pomimo niewątpliwie prawidłowego rozstrzygnięcia, pozostawało jednak bez większego wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się w następnej kolejności do argumentów skargi, iż odwołanie dotyczyło miesięcy maj i czerwiec, to z akt sprawy wynika, że skarżący zgłosił ustnie wniosek o udzielenie pomocy w dniu 22 czerwca 2016 r., zatem bezspornie pomoc nie mogłaby mu zostać przyznana za miesiąc maj. Podsumowując, odbywanie przez skarżącego kary pozbawienia wolności stanowi -w ocenie sądu - samoistną, bezwzględnie obowiązującą przesłankę, wykluczającą prawną możliwość przyznania zasiłku okresowego. Dopóki skarżący nie opuści zakładu karnego, dopóty nie będzie mu przysługiwało jakiekolwiek świadczenie z pomocy społecznej. Wobec powyższego sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzekł jak w wyroku. A.B.