II SA/Łd 528/17

Dnia 8 listopada 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędzia WSA Barbara Rymaszewska Protokolant Specjalista Aleksandra Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2017 roku sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek i rozłożenia na raty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu odwołania R. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], nr [...] w sprawie odmowy umorzenia odsetek i odmowy rozłożenia na raty. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] odmówił R. M. umorzenia odsetek od pozostałej do spłaty kwoty głównej należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz G. M. w okresie od dnia [...] do dnia [...] naliczonych na dzień wydania decyzji w wysokości 13.437,55 zł oraz rozłożenia na raty w wysokości 200 zł miesięcznie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz G. M. w okresie od dnia [...] do dnia [...] w wysokości 33.500,05 zł wraz z odsetkami naliczonymi do dnia wydania decyzji w wysokości 13.437,55 zł oraz kosztami upomnienia w wysokości 8,80 zł, co łącznie stanowi kwotę 46.946,40 zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 489, dalej jako: "ustawa"). Kwestionując powyższą decyzję odwołanie wniósł R. M., który wyraził ogólne niezadowolenie z jej treści. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., przywołaną na wstępie decyzją, po rozpatrzeniu odwołania uznało, że nie zasługuje ono na uwzględnienie i utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując następnie, iż odwołujący zwrócił się z wnioskiem do Prezydenta Miasta Ł. o rozłożenie na raty w wysokości 200 zł miesięcznie pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz G. M. oraz o umorzenie ustawowych odsetek od kwoty głównej ww. należności. Po uwzględnieniu kwot przekazanych na konto organu właściwego wierzyciela tytułem spłaty zobowiązań odwołującego ustalono, według stanu na dzień 14 marca 2017 roku, iż do zwrotu pozostaje kwota należności w wysokości 46.946,40 zł. Na podstawie akt sprawy Kolegium ustaliło, iż R. M. był podopiecznym Fundacji A w Z., gdzie objęto go Programem A. Ponadto od dnia [...] przebywał w Stowarzyszeniu A Ośrodku A w N., gdzie uczestniczył w długoterminowej terapii dla osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych, którą ukończył pozytywnie. Obecnie odwołujący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną urzędzie pracy bez prawa do zasiłku. Zgodnie z treścią oświadczenia R. M. z dnia [...] podejmuje on prace dorywcze i z tego tytułu uzyskuje dochody w wysokości od 1.000 zł do 1.200 zł miesięcznie. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Ponadto oświadczył, że nie może liczyć na pomoc finansową ze strony rodziny, jest w konflikcie z ojcem, a matka nie żyje. Odwołujący obecnie nie posiada stałego miejsca zamieszkania i ze względu na trudną sytuację finansową nie stać go na wynajęcie mieszkania, czasem zamieszkuje u ojca, a czasem u znajomych i w związku z tym dokłada się finansowo do czynszu i przekazuje na ten cel 200 zł miesięcznie. Ponadto odwołujący co miesiąc przekazuje E. M. kwotę w wysokości 400 zł tytułem alimentów bieżących na rzecz G. M. oraz 100 zł miesięcznie tytułem alimentów zaległych. Ponosi koszty związane z zakupem żywności oraz odzieży w wysokości 300 zł miesięcznie. Nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i nie zgłasza żadnych problemów zdrowotnych. Jak dostrzegło Kolegium, R. M. jest osobą w wieku aktywności zawodowej, podejmuje prace dorywcze i uzyskuje z tego tytułu dochody. Kwestia możliwości umorzenia lub odroczenia zaległości lub rozłożenia na raty świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z należnymi odsetkami na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, pozostawiona została uznaniu organowi administracji. Organ zobowiązany jest do zbadania sytuacji dochodowej i rodzinnej strony ubiegającej się o umorzenie. Odnosząc się do podnoszonych przez odwołującego trudnych warunków życiowych, materialnych i zdrowotnych Kolegium podkreśliło, że stosownie do art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zakres świadczeń alimentacyjnych zależy także od możliwości zarobkowych i majątkowych zobowiązanego, a zatem są one brane pod uwagę przez sąd powszechny przy ustalaniu alimentów. W sytuacji pogorszenia się tych możliwości, przepis art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego daje podstawę do ubiegania się o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji. Tak więc poza możliwością umorzenia odsetek naliczonych od kwoty głównej należności czy rozłożenia na raty powstałego zadłużenia, strona dysponuje również innymi instrumentami prawnymi, dopasowując wymiar zobowiązań alimentacyjnych do aktualnej sytuacji życiowej. Z tego powodu, zdaniem Kolegium, wskazane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania umorzenia odsetek naliczonych od kwoty głównej należności i rozłożenia na raty powstałego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Sytuacja materialna i zdrowotna odwołującego jest obecnie trudna, to jednak w ocenie Kolegium nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą uwzględnienie jego wniosku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane są w zastępstwie osób zobowiązanych do alimentacji, które z różnych powodów nie są w stanie ich regulować. Osoby takie zwykle znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, nie posiadają dostatecznych środków na wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci. W ich zastępstwie obowiązek alimentacyjny przejmują organy państwa. Jednakże pomoc ta udzielana jest w zastępstwie osób zobowiązanych, a nie zamiast tych osób jest to pomoc zwrotna zatem dłużnik alimentacyjny zobowiązany jest do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Niezależnie od argumentacji dotyczącej sytuacji dochodowej i bytowej dłużnika alimentacyjnego, Kolegium rozważyło także inne istotne okoliczności sprawy, czyli przyczyny powstania zadłużenia oraz ochronę interesu społecznego. Zadłużenie powstało na skutek niedopełnienia obowiązku alimentacji na rzecz własnego dziecka. Obowiązek alimentacyjny wobec dzieci spoczywa na rodzicach, a nie na organach państwa, zatem dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w jego zastępstwie. Zważywszy, że załatwienie każdej sprawy administracyjnej wymaga wyważenia słusznego interesu obywatela i interesu społecznego, uwzględnienie wniosku odwołującego – zdaniem Kolegium – godziłoby w interes społeczny poprzez przyznanie kolejnej ulgi dłużnikowi alimentacyjnemu, który nie wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego. Reasumując, w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, organ pierwszej instancji rzetelnie i szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a wydając rozstrzygnięcie uwzględnił sytuację dochodową, rodzinną i bytową odwołującego. W skardze skierowanej do sądu administracyjnego R. M. zarzucił naruszenie art. 30 ust 2 ustawy, poprzez nierzetelną analizę jego sytuacji dochodowej i rodzinnej. Opierając się na wskazanym zarzucie autor skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W motywach skargi jej autor napisał, iż Kolegium nie zbadało wnikliwie jego obecnej sytuacji rodzinnej i osobistej, nie uwzględniło wszystkich przedstawionych wniosków i dowodów, a przede wszystkim nie uwzględniło, iż mimo borykania się z chorobą alkoholową, skarżący chce wyprostować swoją problematyczną sytuację finansową, czyli chce spłacić w ratach zobowiązania z Funduszu Socjalnego. Kolegium nie wzięło pod uwagę faktu, iż od listopada 2016 roku skarżący przekazuje co miesiąc bieżące alimenty w kwocie 400 zł i 100 zł tytułem zaległych alimentów na rzecz córki. Choroba alkoholowa jest chorobą społeczna, ludzie nią dotknięci często popadają w problemy finansowe, często w sytuacjach ciężkich – poddają się i całkowicie schodzą na margines społeczny. Skarżący podjął walkę z chorobą, jest trzeźwy od dnia 20 października 2015 roku. Powoli rozwiązuje swoje problemy, w które popadł pijąc. Skarżący ma pełną świadomość, iż zaistniała sytuacja jest wynikiem choroby alkoholowej. Skarżący płaci bieżące alimenty systematycznie i chce zacząć spłacać długi, nie uchyla się od spłaty zadłużenia, ale biorąc pod uwagę brak stałej pracy, prosi o rozłożenie długu na raty możliwe do płacenia, co powodowałoby sukcesywne zmniejszanie się długu należności głównej, aż do czasu podjęcia stałej pracy dzięki której będę mógł spłacić dług w całości. Skarżący nie neguje swojego obowiązku alimentacyjnego wobec córki, ani nie chce by dług był anulowany. Wie że obowiązek alimentacyjny spoczywa na rodzicach, a nie na organach państwa, i dlatego chce już – mimo braku stałej pracy – zacząć spłacać powstały dług w ratach, by nie popaść w większe problemy finansowe. Odmowa uwzględnienia wniosku o umorzenie odsetek i rozłożenie na raty powstałego długu, spowoduje pogorszenie już i tak kiepskiej sytuacji. Kolegium pominęło okoliczność, że skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym ale tylko wobec Funduszu, gdyż obecnie płaci na bieżąco alimenty zasądzone na córkę. Skarżący chce uregulować dług, prosi jedynie o umorzenie odsetek i rozłożenie należności głównej na raty, gdyż nie jest w stanie sprostać jednorazowej spłacie. W konkluzji skarżący podkreślił, że Kolegium błędnie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w motywach kwestionowanego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 1066 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie) jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości lub w części Sąd skargę oddala w całości lub w części (art. 151 P.p.s.a.). W stanie faktycznym sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaskarżoną decyzją, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta w sprawie odmowy umorzenia odsetek i odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W ocenie składu orzekającego, organ obu instancji nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Materialno – prawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W myśl art. 30 ust. 2 ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 ustawy). Z przywołanego wyżej unormowania wynika, że instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oparta jest na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że organ może, choć nie ma takiego obowiązku, uwzględnić wniosek dłużnika alimentacyjnego w tym przedmiocie (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 17 maja 2017 roku, sygn. III SA/Kr 47/17; wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności i wymaga uzasadnienia odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 roku, poz. 1257, dalej jako: "K.p.a."). Decyzje uznaniowe powinny być zatem przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Organ winien również rozważyć, czy za wydaniem konkretnej decyzji przemawia interes społeczny czy też słuszny interes obywatela (art. 7 K.p.a.). Rozważania organu odwoławczego o braku podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy są zasadne. Przepis ten nakłada na organ obowiązek rozważenia, czy za umorzeniem należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika alimentacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, iż umorzenie na podstawie ww. przepisu winno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2017 roku, sygn. IV SA/Gl 6/17; w Lublinie z dnia 25 listopada 2010 roku, sygn. II SA/Lu 559/10). W rozpoznawanej sprawie należało zatem ustalić, czy sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego faktycznie nie pozwala mu na wywiązanie się z zobowiązań względem organu w związku z wypłaceniem świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, a także czy taki stan obiektywnie nie rokuje żadnej poprawy. Organy dokonały szczegółowych ustaleń co do sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Jak wynika z ustaleń zawartych w uzasadnieniach decyzji, sytuacja ta jest niewątpliwie bardzo trudna. Nie można jednak czynić organom zarzutu, że nie wzięły jej pod uwagę. Fakt, że organy nie uwzględniły wniosku skarżącego o umorzenie odsetek i rozłożenie należności na raty wynika przede wszystkim z tego, że dokonały konfrontacji interesu społecznego z interesem wnioskodawcy. Nie ulega wątpliwości, że zasadniczą przeszkodą w spłacie zadłużenia jest bardzo niski dochód spowodowany brakiem stałego zatrudnienia (skarżący pracuje dorywczo). Należy jednak pamiętać, że sytuacja, w jakiej obecnie znajduje się dłużnik alimentacyjny, nie nosi cech trwałości i jest możliwa do przezwyciężenia. Sytuacja trwała to taka, której usunięcie nie jest możliwe z powodu przeszkód niezależnych od samego zainteresowanego i nic nie wskazuje na jej poprawę. Brak stałego zatrudnienia nie może być zatem wyłączną przesłanką do umorzenia należności tym bardziej, że sytuacja ta może ulec poprawie. Skarżący jest bowiem w wieku produkcyjnym (ma 36 lat) i wyraża gotowość do podjęcia każdego zatrudnienia. Również stan jego zdrowia nie uniemożliwia mu podjęcia pracy. Należy mieć również na uwadze, że zadłużenie powstało tylko dlatego, że skarżący przez dłuższy czas nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego wobec córki, przerzucając ciężar jej utrzymania na matkę i Skarb Państwa. Dostrzec wypada, iż skarżący przez kilka lat cierpiał na chorobę alkoholową, ale – jak sam oświadczył – od dnia 20 października 2015 roku jest trzeźwy, przeszedł terapię. Aktualnie pracuje dorywczo (jak zadeklarował uzyskuje dochód w kwocie 1.000 – 1.200 zł miesięcznie), zatem – w ocenie Sądu – ma możliwość spłaty powstałego zadłużenia. Organy orzekające w sprawie miały na uwadze to, że skarżący pracuje dorywczo. Dla oceny zasadności wniosku nie pozostawała również bez znaczenia postawa samego skarżącego, który mając na uwadze ciążące wobec niego zobowiązania alimentacyjne względem córki, aktualnie płaci alimenty i jednocześnie – w granicach możliwości finansowych – dokonuje regularnych spłat zadłużenia. Jednakże należy mimo wszystko pamiętać, że umorzenie należności, jako wyjątek od zasady, nie powinno być nadużywane, nawet w sytuacji, gdy dłużnik nie jest w stanie spłacić zaległości, bowiem w razie umorzenia należności całości albo w części, dług w tym zakresie wygasa, a więc organ nie będzie mógł już żądać zwrotu świadczenia nawet wtedy, gdy sytuacja finansowa dłużnika ulegnie znaczącej poprawie. W ocenie Sądu, kontestowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiada prawu i nie narusza granic uznania administracyjnego, wyznaczonych art. 30 ust. 2 ustawy. Z jej uzasadnienia, sporządzonego zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. wynika jasno i rzeczowo, z jakich powodów wniosek skarżącego nie mógł zostać uwzględniony. Organ prawidłowo ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, postępując według reguł wyznaczonych art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Jeszcze raz należy podkreślić, że umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest wyjątkiem od zasady zwiększania odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. W związku z tym organy administracji mają obowiązek niezwykle starannie podejmować decyzję w sprawie umorzenia lub rozłożenia zaległości na raty. Każde bowiem umorzenie powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. Nieuwzględnienie wniosku na obecnym etapie spłaty zadłużenia nie pozbawia skarżącego możliwości wystąpienia z ponownym wnioskiem w trybie art. 30 ust.1 ustawy. Konkludując powyższe rozważania Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości. M.K