II SA/Łd 535/09

Dnia 25 września 2009 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA: Barbara Rymaszewska Sędziowie Sędzia WSA: Czesława Nowak – Kolczyńska Sędzia WSA: Jolanta Rosińska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Katarzyna Orzechowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2009 roku przy udziale --- sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...], Nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] roku, Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. N., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] roku, Nr [...]. Jak wynika z dokumentów załączonych do akt administracyjnych, organ I instancji decyzją z dnia [...] roku uchylił w całości własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] roku, Nr [...] orzekającą o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej na dziecko – P. O. i orzekł o odmowie przyznania zaliczki alimentacyjnej na dziecko – P. O. od dnia 1 września 2009 roku. W uzasadnieniu decyzji organ powołując się na ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 roku Nr 86, poz. 732 ze zm) wskazał, iż w dniu 11 marca 2009 roku wpłynęło do organu postanowienie właściwego Komornika Sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w zakresie egzekucji alimentów na rzecz P. O. Z treści wyroku zaocznego Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa z dnia 22 stycznia 2009 roku, sygn. akt VI RC 599/08 wynika, iż z dniem 1 września 2006 roku wygasł obowiązek alimentacyjny J. O. wobec P. O. W odwołaniu od powyższej decyzji Z. N., matka P. O. wyjaśniła, że nie zgadza się rozstrzygnięciem, gdyż zaliczkę alimentacyjną na syna pobierała do ukończenia przez niego nauki w szkole, zatem zgodnie z przepisami prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] roku utrzymało w mocy kwestionowane rozstrzygnięcie. W motywach rozstrzygnięcia organ podał, że zgodnie z regulacją art. 10a ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, właściwy organ wierzyciela może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki albo osoba nienależnie pobrała zaliczkę. Organ mając na względzie powyższe regulacje stwierdził, iż decyzja I instancji pozostaje w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Zdaniem organu, bezskuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego stanowi jedną z ustawowych przesłanek warunkujących nabycie prawa do zaliczki alimentacyjnej. Ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż na mocy wyroku zaocznego Sądu Rejonowego z dnia 22 stycznia 2009 roku ustalono, że z dniem 1 września 2006 roku wygasł obowiązek alimentacyjny ojca wobec dziecka. W konsekwencji właściwy Komornik Sądowy postanowieniem z dnia 2 marca 2009 roku umorzył postępowanie w zakresie egzekucji alimentów na rzecz P. O. Wobec umorzenia postępowania egzekucyjnego, organ uznał, że nie została spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji i w związku z tym zaliczka alimentacyjna nie przysługuje. Kryteria przyznania świadczenia w formie zaliczki alimentacyjnej określone zostały przez ustawodawcę w sposób bardzo precyzyjny i wyczerpujący. Organy administracji działają w tym zakresie w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania organ wskazał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Reasumując – w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego – organ I instancji wnikliwie i szczegółowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, wydana zaś w sprawie decyzja jest prawidłowa, stosowna do zgromadzonych dowodów i obowiązujących norm prawnych. W skardze do sądu administracyjnego Z. N. wskazała, że jej syn – P. O. w roku 2006 był osobą pełnoletnią i ponosi pełną odpowiedzialność za swoje czyny. Syn urodził się w roku 1987. Z tego powodu skarżąca nie mogła uczestniczyć w żadnym z postępowań prowadzonych przez komornika, sąd powszechny, ani organ pomocy społecznej. Nie jest zatem uczciwe pociąganie do odpowiedzialności matki za czyny swojego pełnoletniego syna, który zaniedbuje swoje obowiązki. Uzyskane z tego tytułu kwoty były przeznaczana na utrzymanie syna, którego losem nie interesował się ojciec. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Na wstępie wskazać należy, iż na mocy art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), z dniem 1 października 2008 roku, utraciła moc prawną ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.). Tym niemniej, na mocy art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007 roku, sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie tej ustawy (czyli od dnia 1 października 2008 roku), podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Z racji tego, że stan faktyczny zaistniały w sprawie dotyczy prawa do zaliczki alimentacyjnej za 2006 rok, do sprawy będą miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Przepisy te będą również miały zastosowanie do kwestii zwrotu nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej. Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji, naruszają przepisy prawa w stopniu określonym w przepisie art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności zauważyć należy, iż rozstrzygnięcia te były skierowane do osoby nie będącej stroną niniejszego postępowania, co uzasadniało stwierdzenie ich nieważności. Prowadząc postępowanie administracyjne organy dopuściły się wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 Kodeksie postępowania administracyjnego. Kwalifikowana wada prawna decyzji, o której mowa w tym przepisie, przesądzająca o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego, zachodzi wówczas, gdy podmiot, do którego skierowano decyzję nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, a mimo to został przez organ administracji publicznej potraktowany jako strona tegoż postępowania. Innymi słowy, przepis ten obejmuje takie przypadki, gdy decyzja administracyjna kształtuje sytuację prawną podmiotu, którego w świetle prawa materialnego decyzja nie powinna dotyczyć (por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2007 roku, sygn. akt II GSK 400/06, Lex Nr 351135, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2007 roku, sygn. akt VI SA/Wa 17/07, Lex Nr 355091). Istotne przy tym jest, iż już sam fakt niebrania udziału przez stronę bez jej winy w postępowaniu stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji. Bez znaczenia jest, czy nieuczestnictwo strony miało wpływ na treść decyzji oraz czy brak udziału spowodował szkodę dla strony (wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 1999 roku, sygn. akt IV SA 1149/97, Lex Nr 47807). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 7 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka alimentacyjna przysługuje osobie uprawnionej do ukończenia 18 roku życia albo, w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej, do ukończenia 24 roku życia. Osobą uprawnioną, w myśl art. 2 pkt 1 powołanej ustawy, jest osoba uprawniona do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja jest bezskuteczna pod warunkiem zaistnienia określonych przesłanek. Ustalenie prawa do zaliczki następuje na wniosek osoby uprawnionej, jej przedstawiciela ustawowego albo opiekuna prawnego. W sprawie będącej przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia, skarżąca występowała o przyznanie zaliczki alimentacyjnej na swoje dziecko, czyli osobę uprawnioną do świadczenia, jako jej pełnomocnik. W chwili wydawania decyzji o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej dziecko skarżącej było osobą pełnoletnią. Z załączonego do akt administracyjnych aktu urodzenia wynika, że syn skarżącej urodził się w roku 1987. Do akt administracyjnych dołączono także pełnomocnictwo. W tej sytuacji to dziecko skarżącej winno być adresatem wydawanych w sprawie decyzji, gdyż z chwilą ukończenia 18 roku życia uzyskało ono pełną zdolność do czynności prawnych. Kierowanie przez organy administracji decyzji do skarżącej, jako osoby nie posiadającej przymiotu strony, na obecnym etapie postępowania było nieprawidłowe i musi skutkować stwierdzeniem nieważności tychże decyzji. Oceny tej nie zmienia także udzielone w toku postępowania pełnomocnictwo. W stanie faktycznym sprawy udzielenie pełnomocnictwa oznacza, że decyzje, jak i wszelką korespondencję w toku postępowania należało doręczać pełnomocnikowi. Pełnomocnik mógł też występować w postępowaniu w imieniu mocodawcy, w tym składać prawnie wiążące oświadczenia w imieniu mocodawcy w granicach upoważnienia. Tym niemniej adresatem decyzji winna być osoba uprawniona, czyli dziecko skarżącej. Konkludując Sąd, na podstawie art. 145 § 2 w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji uwzględnią przedstawione uwagi Sądu i w sposób prawidłowy przeprowadzą postępowanie administracyjne. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku na mocy art. 145 § 2 w zw. z art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd w punkcie drugim wyroku orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. K.O.