II SA/Łd 555/15

Dnia 21 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka, Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, , Protokolant Pomocnik sekretarza Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2015 roku sprawy ze skargi W. M. przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi K. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o odmowie przyznania uprawnień dla wdowy po kombatancie 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. K. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ulicy [...] wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. LS Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu wniosku W. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2015 roku, nr [...] o odmowie uchylenia decyzji własnej z dnia [...] maja 2007 roku, nr [...]. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2007 roku, po rozpoznaniu wniosku W. M. odmówił jej przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 20 ust. 3 w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 roku nr 42, poz. 371 ze zm.). W dniu 7 maja 2015 roku W. M. skierowała do organu pismo z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy i zmianę decyzji o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie. W motywach wniosku jego autorka wyjaśniła, iż jest osobą starszą i schorowaną, wydaje znaczącą część swojej emerytury na leki i opiekę. Organ odmówił przyznania jej uprawnień wdowy po kombatancie podczas gdy jej mąż jako młody chłopak z wielkopolskiej wsi został powołany do zasadniczej służby wojskowej, został wcielony i zobowiązany do wykonywania rozkazów zwierzchników pod groźbą kary. Mąż nie miał wpływu na ówczesną politykę. Podczas służby wojskowej narażał swoje bezpieczeństwo i zdrowie. Do śmierci otrzymywał dodatek kombatancki, a niewiele przed śmiercią został awansowany na podporucznika rezerwy. Pismem z dnia 20 maja 2015 roku W. M. wskazała, iż podstawę jej wniosku z dnia 7 maja 2015 roku stanowi przepis art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 roku, poz. 267 ze zm., dalej jako: "K.p.a."). Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2015 roku odmówił uchylenia własnej decyzji z dnia [...] maja 2007 roku. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. M. ponownie zaakcentowała, iż jest osobą starszą i schorowaną. Organ odmówił przyznania jej dodatku uznając, iż jej mąż służył w formacji wojskowej, która obecnie jest uznawana za nieprawidłową, podczas gdy mąż strony został wcielony do wojska i musiał wykonywać rozkazy. Podczas wojny mąż strony pomagał partyzantom, którzy ukrywali się w domu jego rodziców, tam mogli otrzymać jedzenie i tam mieli punkt kontaktowy. Mąż narażał życie pomagając partyzantom. Dla strony nie jest zrozumiałe dlaczego inne wdowy pobierają dodatek mimo, iż ich mężowie otrzymali uprawnienia kombatanckie z tego samego tytułu, co jej mąż. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy własną wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2015 roku. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż zgodnie z treścią art. 154 § 1 K.p.a. decyzja ostateczna, na mocy, której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W sprawie – zdaniem organu – zachodzi tylko pierwsza przesłanka zastosowania tego przepisu, czyli okoliczność, iż decyzja o odmowie przyznania uprawnień wdowy po kombatancie jest ostateczna. Pozostałe przesłanki nie zostały spełnione, bowiem strona nie wykazała (ani też organ nie uznał), że za uchyleniem bądź zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub jej ważny interes. Słuszny interes strony zapewne przemawiałby za przyznaniem jej uprawnień kombatanckich, niemniej jednak stosownie do art. 6 K.p.a. wyrażającego zasadę praworządności, organy działają na podstawie przepisów prawa. Powoływanie się przez stronę na jej słuszny interes nie może w takiej sytuacji prowadzić do obchodzenia prawa polegającego na przyznaniu zainteresowanej osobie uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy okoliczności stanowiące podstawę żądania nie zostały w należyty sposób udokumentowane. Nie można uznać za słuszny interes strony jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania. Dążenie do zmiany decyzji w oparciu o słuszny interes strony lub interes społeczny może być aktualne w przypadku zmiany okoliczności faktycznych lub zmiany obowiązującego prawa, które nastąpiły po dniu wydania decyzji ostatecznej. W obecnym stanie prawnym zaistnienie podstaw określonych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy stanowi barierę do zachowania (bądź uzyskania) uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek innego tytułu. Osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy nie mogą skorzystać z dobrodziejstwa przewidzianego przez art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy. Zaistnienie negatywnej przesłanki prowadzącej do pozbawienia uprawnień kombatanckich w myśl art. 21 ust. 2 ustawy wyłącza zastosowanie przesłanki pozytywnej przyznania uprawnień z tytułów wskazanych w ustawie, nawet gdy fakty i okoliczności uzasadniające nabycie uprawnień zostałyby udokumentowane. Osoba pozbawiona uprawnień kombatanckich z uwagi na wykonywanie zadań związanych ze zwalczaniem podziemia niepodległościowego w strukturach aparatu bezpieczeństwa nie może otrzymać uprawnień z żadnego innego tytułu. Organ ustaliwszy, że zaistniały przesłanki do pozbawienia męża strony – R. M. uprawnień kombatanckich uznał, że uprawnień pochodnych, czyli uprawnień wdowy po kombatancie, W. M. nie może uzyskać. W skardze do sądu administracyjnego W. M. powtórzyła, iż jest osobą starszą i schorowaną, a jej mąż wcielony do zasadniczej służby wojskowej musiał wykonywać polecenia zwierzchników. Podczas wojny mąż skarżącej narażał życie pomagając partyzantom. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 roku, poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W tym miejscu podkreślić należy, iż sąd administracyjny nie ma uprawnień do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia dla wdowy po kombatancie. Stosownie do uregulowania art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala. W ocenie składu orzekającego, organ prowadzący postępowanie nie naruszył przepisów prawa w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie, co mogłoby uzasadniać uwzględnienie skargi i uchylenie kwestionowanych decyzji. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji był przepis art. 154 K.p.a. zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony (§ 1). Zastosowanie art. 154 K.p.a. uwarunkowane jest równoczesnym spełnieniem dwóch przesłanek: brakiem nabycia przez stronę prawa na mocy decyzji oraz wystąpieniem interesu społecznego lub słusznego interesu stron. Ocena, czy za zmianą lub uchyleniem decyzji ostatecznej, na mocy której strona nie nabyła prawa, przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony, należy do właściwego organu, który jest w tym zakresie związany przepisem art. 7 K.p.a. Przesłanki interesu społecznego lub słusznego interesu strony muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy (por. np. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2007 roku, I OSK 553/06, wszystkie powołane orzeczenia są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl). Słuszny interes strony musi być interesem znajdującym oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Rozpatrując kwestię przesłanek z art. 154 K.p.a., należy przyjąć, że słuszny interes strony nie może być sprzeczny z jasno brzmiącym przepisem ustawy ani też go zastępować, bowiem zasada praworządności, wyrażona w art. 6 K.p.a., zobowiązuje organy administracji do działania na podstawie przepisów prawa (por. np. wyrok NSA z dnia 18 października 2007 roku, II OSK 1406/06). Oceniając czy w danej sprawie występuje słuszny interes strony należy wziąć pod uwagę nie subiektywne przekonanie strony o doznanej przez nią szkodzie, lecz rozważyć okoliczności, które pozwalają ustalić, że żądanie strony (zmiany decyzji) jest słuszne i zasługuje na społeczną akceptację (por. np. wyrok NSA z dnia 17 września 2010 roku, I OSK 428/10). Nie ulega wątpliwości, iż zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 § 1 K.p.a. nie mogą prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego sprawy niniejszej podkreślić wypada, iż strona skarżąca wniosła o zmianę lub uchylenie – w trybie art. 154 K.p.a. – decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2007 roku o odmowie przyznania jej uprawnień wdowy po kombatancie. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, po rozpoznaniu tegoż wniosku, odmówił uchylenia własnej wcześniejszej decyzji, a po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję, która to stała się przedmiotem skargi W. M. do sądu administracyjnego. Sięgając do treści decyzji organu dostrzec wypada, iż tenże nie zauważył podstaw do uchylenia własnej wcześniejszej decyzji o odmowie przyznania skarżącej uprawnień wdowy po kombatancie wskazując treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" uprzednio powołanej ustawy. Rzeczony przepis stanowi, iż uprawnienia nie przysługują osobie, która w latach 1944 – 1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Niewątpliwie uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny i są zależne od uprawnień kombatanta (art. 20 ust. 3 ustawy), co oznacza, iż wdowie nie przysługują uprawnienia gdy takowe nie przysługiwały zmarłemu. W świetle załączonych do akt administracyjnych dokumentów Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych miał uzasadnione podstawy do uznania, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 154 K.p.a., a w szczególności za zmianą lub uchyleniem ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 2007 roku o odmowie przyznania uprawnień wdowie po kombatancie, nie przemawia interes społeczny, który – jak wskazano wcześniej – powinien być rozumiany jako zgodny z obowiązującym porządkiem prawnym. Zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej stanowiłoby naruszenie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy. Podkreślić wypada, iż zaświadczenie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] grudnia 2006 roku określa jednostki, w których służył mąż skarżącej, a które brały udział m.in. w walkach z organizacjami niepodległościowymi. Powyższe znajduje swoje potwierdzenie także w zaświadczeniu Związku Bojowników O Wolność i Demokrację (ZBOWiD) z dnia [...] kwietnia 1982 roku wskazującym udział męża skarżącej w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej w okresie od dnia 24 maja 1945 roku do dnia 20 lipca 1947 roku. Ten rodzaj działalności kombatanckiej wskazywał także sam mąż skarżącej w swoich oświadczeniach składanych w organie na etapie ubiegania się o przyjęcie w szeregi ZBOWiD. W świetle powyższego – zdaniem składu orzekającego – organ prawidłowo uznał, iż w sprawie spełniona była przesłanka określona w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy, jako wyłączająca możliwość przyznania skarżącej – na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy – uprawnień wdowy po kombatancie. W takim układzie zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji z dnia [...] maja 2007 roku, w trybie art. 154 K.p.a., jako sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym, nie było możliwe. Z tego względu Sąd podziela pogląd organu zaprezentowany w wydanych w sprawie decyzjach. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnić wypada, iż żaden przepis ustawy nie umożliwia pozytywnego rozpatrzenia wniosku strony uwzględniając jej sytuację materialną lub zdrowotną. Innymi słowy, niewątpliwie trudna sytuacja materialna lub zdrowotna strony pozostaje w sprawie bez wpływu na rozstrzygnięcie organu. Także zarzut, iż inne osoby korzystają z uprawnień kombatanckich lub uprawnień dla wdowy po kombatancie, pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem przepisy ustawy nie uprawniają do uwzględnienia wniosku strony z powołaniem się na sprawy innych osób. Konkludując powyższe rozważania, sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł w punkcie pierwszym o oddaleniu skargi. O przyznaniu wynagrodzenia ustanowionemu z urzędu adwokatowi orzeczono, jak w punkcie drugim wyroku, na mocy art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 roku poz. 461 ze zm.). m.m.