II SA/Łd 555/17

Dnia 28 września 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Bielińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2017 roku spraw ze skarg A. S. - K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...], nr [...] i nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego i odmowy przyznania tego świadczenia oddala skargi. LS Zaskarżonymi decyzjami z dnia [...] o numerach: [...], [...] i [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołań A. S.-K., utrzymało w mocy decyzje Prezydenta Miasta B. z dnia [...] o numerach: [...], [...] i [...]. Wskazanymi decyzjami z dnia [...] organ I instancji, po wznowieniu postępowania administracyjnego z urzędu, uchylił własne decyzje z dnia: [...] nr [...] przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na J. S. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r.; 21 września 2015 r. nr [...] przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na J. S. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r.; 20 października 2014 r. nr [...] przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego na J. S. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r.; i odmówił przyznania przedmiotowego świadczenia na powyższe okresy. W uzasadnieniu każdej z wymienionych decyzji organ wskazał, że w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego na J. S. w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okresy nią objęte organowi I instancji nie był znany fakt, że dłużnik alimentacyjny – G. S. nie żyje. Z pisma komornika sądowego z dnia 2 grudnia 2016 r. wynika, że postanowiono zawiesić postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 819 k.p.c. z powodu śmierci w dniu [...] dłużnika – G. S., co zostało potwierdzone przez organ administracji innego państwa - Francję. Zatem z dniem śmierci ojca, J. S. utraciła status osoby uprawnionej do pobierania świadczenia alimentacyjnego. Komornik sądowy w okresie, kiedy G. S. już nie żył, wystawiał zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. Organ wyjaśnił, że dostępem do danych w rejestrze PESEL dysponuje od stycznia 2016 r. Ponadto poinformował, że wystąpił do Urzędu Stanu Cywilnego w B. z prośbą o przesłanie odpisu aktu zgonu G. S. wraz z treścią późniejszych wpisów wpływających na treść lub ważność tego dokumentu. W odpowiedzi uzyskał informację, że akt zgonu nie został zarejestrowany przez tutejszy Urząd i że w sprawie należy się zwrócić do Urzędu Stanu Cywilnego w P.. W zaświadczeniu z dnia 16 marca 2017 r. Urząd Stanu Cywilnego w P. podał, że w akcie urodzenia zainteresowanego zamieszczono wpis "Pan G. K. S. zmarł dnia [...]Miejsce zgonu: M. Nazwa organu, który sporządził akt zgonu: organ administracji obcego państwa. Oznaczenie aktu: [...]". Powołując się na art. 2 pkt 11 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.) organ wskazał, że śmierć G. S. będącego osobą zobowiązaną do łożenia na utrzymanie córki J. S. spowodowała, że uprawnienie córki do alimentów wygasło, począwszy od dnia następującego po dacie śmierci, to jest [...] Z tego względu na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, po wznowieniu postępowania określonego w art. 149 § 2 tej ustawy, wydał decyzję uchylającą decyzję przyznającą przedmiotowe świadczenie i odmawiającą ich przyznania na wskazany w niej okres. W jednobrzmiących odwołaniach od powyższych decyzji A. S.-K. podniosła, że ojciec córki – G. S. od lat nie płacił alimentów, bezsilny w tej kwestii był również Komornik sądowy i z tego powodu pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W grudniu 2016 r. otrzymała od Komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. postanowienie o zawieszeniu postępowania wobec G. S., ponieważ dłużnik zmarł [...] Wobec powyższego zgłosiła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w celu poinformowania o zaistniałej sytuacji. Odwołująca podniosła, że nie była świadoma śmierci ojca jej dziecka i dlatego w dalszym ciągu pobierała świadczenia. Komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w P. zarówno we wrześniu 2014 r., jak i latach następnych wystawiał zaświadczenia o bezskuteczności, które przedstawiała w MOPS w B. ubiegając się o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Zauważyła, że Komornik przed wystawieniem zaświadczenia zobligowany był sprawdzić dłużnika alimentacyjnego w poszczególnych bazach danych, czego nie uczynił. Także organ posiada dostęp do bazy pesel-net, gdzie przed wydaniem decyzji zobligowany był do sprawdzenia dłużnika alimentacyjnego. Nie wiedząc o zgonie ojca córki, pobierała świadczenie w dobrej wierze, dlatego wniosła o umorzenie przypisanych do zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami. Powołanymi na wstępie decyzjami z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) – dalej w skrócie "k.p.a.", utrzymało w mocy ww. decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji dotyczące wystąpienia w sprawie przesłanki wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uznając przy tym za prawidłowe wydane przez ten organ postanowienia o wznowieniu postępowania poprzedzające wydanie zaskarżonych w drodze odwołania decyzji. Powyższe decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] o wskazanych powyżej numerach A. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W jednobrzmiących skargach skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonych decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę J.S. na okresy nimi objęte bądź ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Każdej z zaskarżonych decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a także niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, art. 77 k.p.a. W uzasadnieniu skarżąca powtórzyła argumenty z odwołań od decyzji organu I instancji. Jednocześnie skarżąca, wskazując na brzmienie art. 2 pkt 7 lit. b) ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, stwierdziła, że świadczenie nie zostało pobrane nienależnie i brak jest podstaw do żądania jego zwrotu. W odpowiedziach na te skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o ich oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonych decyzji. Na rozprawie w dniu 28 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowił połączyć na podstawie art. 111 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi niniejszą sprawę (II SA/Łd 555/17) ze sprawami ze skarg skarżącej wniesionymi w sprawach o sygn. akt: II SA/Łd 556 i II SA/Łd 557/17 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić dalej sprawę pod sygn. akt II SA/Łd 555/17. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skargi podlegają oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, Sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję i przyczyny wzruszenia aktów organów administracji publicznej Sąd stwierdził, że skargi nie zasługują na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone decyzje nie naruszają prawa w sposób określony w przywołanych wyżej przepisach. W niniejszej sprawie przedmiotem każdej z wniesionych przez skarżącą skarg, jest decyzja organu odwoławczego z dnia [...] o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji w sprawie uchylenia, po wznowieniu postępowania administracyjnego z urzędu, decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na J. S. na okresy w niej wskazane i odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia na okresy objęte tymi decyzjami. Przede wszystkich wskazać więc należy, że wznowienie postępowania administracyjnego jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadą prawną wymienioną w przepisie art. 145 § 1 k.p.a. Jest to zarazem jeden z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, mających na celu kontrolowanie prawidłowości decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 531-534). Procedowanie w trybie nadzwyczajnym przez organ administracji jest przy tym wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., stąd też zastosowanie wznowienia postępowania winno odbywać się ze szczególnym uwzględnieniem wszelkich ustawowych gwarancji procesowych przynależnych stronie. Jednocześnie wskazać należy, że podstawę wznowienia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Wyjaśnić należy, że w orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania, o której mowa w tym przepisie, jeżeli spełniają łącznie następujące cechy: są nowe, są istotne dla sprawy i nie były znane organowi, który wydał decyzję. Podkreśla się przy tym, że istotne dla sprawy będą tylko te dowody lub okoliczności faktyczne, których istnienie lub brak będzie bezpośrednio wpływać na treść rozstrzygnięcia w sprawie, a więc gdyby wydano w sprawie decyzję odmienną od dotychczasowej (por. np. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 kwietnia 2017 r., III SA/Kr 1549/16, Lex nr 2274649, Wyrok NSA z dnia 12 maja 2016 r., II OSK 2124/14 Lex nr 2083426). Jak wynika z akt wszystkich połączonych do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia spraw, w dniu [...] dłużnik alimentacyjny – G. S. zmarł. O fakcie tym skarżąca dowiedziała się dopiero w 2016 r. z chwilą otrzymania postanowienia od Komornika sądowego z dnia 2 grudnia 2016 r. o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 819 k.p.c. O fakcie tym skarżąca niezwłocznie powiadomiła organ I instancji. W tych okolicznościach sprawy, wobec faktu zgonu G. S. – dłużnika alimentacyjnego, niewątpliwie zachodziła podstawa wznowienia postępowania zakończonego ostatecznymi decyzjami o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, o której mowa w powołanym art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ujawniony bowiem fakt, potwierdzony aktem zgonu dłużnika alimentacyjnego – G. S., spełniał wszystkie wskazane powyżej cechy. Niewątpliwie był faktem nowym i istotnym dla sprawy, nieznanym organowi, który wydał przedmiotowe decyzje przyznające świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Zauważyć bowiem należy, że z dniem śmierci G. S. wygasł jego obowiązek alimentacyjny. W przypadku zaś, gdy obowiązek ten wygasa, wraz z nim wygasa prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego jako substytut właściwej alimentacji, na co trafnie zwrócił uwagę organ w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji. W tej sytuacji zarzuty skarżącej nie zasługują na uwzględnienie, organ I instancji prawidłowo bowiem wznowił postępowania zakończone wyżej wskazanymi decyzjami przyznającymi świadczenie z funduszu alimentacyjnego, a w jego wyniku uchylił te decyzje i odmówił przyznania przedmiotowych świadczeń. Organ odwoławczy prawidłowo utrzymał zaś te decyzje w mocy, opierając swoje rozstrzygnięcie na podstawie wynikającej z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd jednak z całą mocą pragnie podkreślić, że ów nowy fakt w postaci śmierci dłużnika alimentacyjnego uzasadniał wprawdzie wznowienie postępowanie administracyjnego w powyższych sprawach, jednakże samo uchylenie tych decyzji w trybie wznowienia postępowania i odmowa przyznania przedmiotowych świadczeń nie może przesądzać o kwestii zasadności ich zwrotu jako nienależnie pobranych przez skarżącą, w trybie art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Sąd zauważa przy tym, że kwestie te poddał pod rozwagę organom w sprawie o sygn. II SA/Łd 558/17, w której po rozpoznaniu skargi skarżącej uchylił decyzje wydane w sprawie uznania za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wskazując przy tym na konieczność właściwej wykładni art. 2 pkt 7 lit. a) i art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uwzględniającej aspekt konstytucyjny unormowań dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Mając powyższe na uwadze należało uznać, że podniesione przez skarżącą zarzuty w niniejszej sprawie były nieuzasadnione. Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargi. a.tp.