II SA/Łd 584/14

Dnia 26 września 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Anna Stępień Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska Protokolant st. sekr. sąd. p.o. asystenta sędziego Dominika Ratajczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2014 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane oddala skargę. LS Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Z. z dnia [...], nr [...] w sprawie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane. Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący: Organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...], nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. B., przyznał jej świadczenia rodzinne na rzecz córek – K. B. i W. B. na okres zasiłkowy 2012/2013 od dnia 1 listopada 2012r. do dnia 31 października 2013r. W dniu 10 października 2013r. M. B. zawiadomiła organ pierwszej instancji o utracie zatrudnienia przez męża – T. B. z dniem 6 czerwca 2013r. oraz o podjęciu przez niego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej na okres próbny od dnia 14 czerwca 2013r. do dnia 8 września 2013r. i uzyskania z tego tytułu dochodu. Następnie po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek uchylenia wcześniejszej decyzji w toku kontroli instancyjnej, Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] uznał świadczenia rodzinne pobrane w okresie od dnia 1 sierpnia 2013r. do dnia 30 września 2013r. w łącznej wysokości 624zł za świadczenia nienależnie pobrane. Kwestionując powyższą decyzję M. B. wniosła odwołanie podnosząc, iż decyzja ta jest dla niej krzywdząca. Pod koniec lipca 2013r. będąc w organie pierwszej instancji poinformowała o zmianie zatrudnienia przez męża w miesiącu czerwcu 2013r.. Wówczas uzyskała informację, iż musi dostarczyć do organu zaświadczenie z zakładu pracy męża za pierwszy przepracowany miesiąc, czyli lipiec 2013r.. Autorka odwołania podniosła, iż nie pracuje zawodowo i nie stać jej na zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wzmiankowaną na wstępie decyzją, po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, iż podstawowym warunkiem uzyskania prawa do zasiłku rodzinnego i przysługujących do niego dodatków jest spełnienie przez osobę ubiegającą się o te świadczenia kryterium dochodowego, określonego w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013r., poz. 1456, dalej jako: "u.ś.r."). Stosownie do treści powołanego przepisu, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 539zł. Dalej organ zwrócił uwagę, iż w celu zapobiegania nieprawnie pobieranym świadczeniom ustawodawca wprowadził zasadę zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, zatem obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń przez osoby do nich nieuprawnione. Zgodnie z treścią art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak podkreślił organ, we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego M. B. oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczeń rodzinnych i jednocześnie zobowiązała się niezwłocznie powiadomić organ wypłacający świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na przyznane jej prawo do świadczenia. Także decyzja przyznająca świadczenia rodzinne zawierała stosowne pouczenie o obowiązku informowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczeń oraz o konieczności zwrotu świadczeń w przypadku ich nienależnego pobrania. Powinność powiadomienia organu wypłacającego świadczenia o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczeń wynika wprost z art. 25 ust. 1 u.ś.r. i ma istotne znaczenie przy ocenie, czy osoba pobierająca świadczenie była świadoma ciążących na niej obowiązków oraz sankcji wynikających z ich niedopełniania. W ocenie Kolegium, odwołująca pomimo posiadania stosownej wiedzy w zakresie zasad przyznawania świadczeń rodzinnych oraz mając świadomość ciążącego na niej obowiązku informowania organu wypłacającego świadczenie o zmianie sytuacji dochodowej rodziny, powiadomienia takiego nie uczyniła. Tymczasem utrata zatrudnienia przez męża odwołującej z dniem 6 czerwca 2013r. i uzyskanie przez niego dochodu z tytułu podjęcia zatrudnienia z dniem 14 czerwca 2013r. skutkowało niewątpliwie zmianą sytuacji dochodowej rodziny, czego autorka odwołania musiała mieć świadomość. Dopiero w dniu 10 października 2013r. M. B. zawiadomiła organ o zmianie sytuacji dochodowej rodziny. Wobec tego – w ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego – organ pierwszej instancji dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny i ustalił, iż dochód w przeliczeniu na osobę w rodzinie w okresie od dnia 1 sierpnia do dnia 30 września 2013r., po odliczeniu dochodu utraconego przez T. B. i doliczeniu dochodu przez niego uzyskanego w wysokości 2.678,37zł miesięcznie wyniósł 804,83zł.. Dochód ten jest wyższy od kryterium ustawowego wynoszącego 539zł.. Biorąc pod uwagę przedstawione rozważania organ odwoławczy uznał, iż prawo do świadczeń rodzinnych w okresie od dnia 1 sierpnia 2013r. do dnia 30 września 2013r. M. B. nie przysługiwało, zatem organ pierwszoinstancyjny prawidłowo zakwalifikował świadczenia rodzinne otrzymane w tym okresie za nienależnie pobrane i ustalił kwotę nienależnie pobranego świadczenia w łącznej wysokości 624zł. W konkluzji Kolegium wskazało, iż po wydaniu przez organ pierwszej instancji prawomocnej decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, odwołująca będzie miała możliwość wystąpić z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty, w trybie art. 30 ust. 9 u.ś.r.. W skardze do sądu administracyjnego M. B. wskazała, iż podczas spotkania w organie pierwszej instancji w lipcu 2013r. uzyskała informację, iż powinna złożyć do akt sprawy świadectwo pracy męża z poprzedniej pracy i zaświadczenie o zarobkach z nowego miejsca zatrudnienia. Zdaniem skarżącej skoro pracownik organu uzyskał informację o zmianie miejsca zatrudnienia męża skarżącej, to powinien wstrzymać wypłatę świadczeń, a nadto opisana rozmowa powinna być udokumentowana stosowną notatką służbową. Zdaniem skarżącej zrealizowała ona obowiązek wynikający z art. 25 ust. 1 u.ś.r., bowiem poinformowała organ o zmianie zatrudnienia męża. Skarżąca wskazała, iż czuje się ukarana za błąd urzędnika. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny wypełniania przez organy administracji tzw. pozasystemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych, takich jak realizacja określonej polityki stosowania prawa administracyjnego (vide: wyrok NSA z dnia 25 września 2009r., w sprawie sygn. akt I OSK 1403/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 P.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest to czy skarżąca będąc beneficjentką świadczeń rodzinnych na dwoje dzieci powiadomiła w odpowiednim czasie organ pomocowy o zmianie swej sytuacji dochodowej. Przed rozważeniem owej kwestii wypada wskazać, iż będący podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż w okresie pobierania świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Prezydenta Z. z dnia [...], mąż skarżącej utracił z dniem 6 czerwca 2013r. dotychczasowe zatrudnienie, a następnie w dniu 14 czerwca 2013r. podjął nowe zatrudnienie. W miesiącu lipcu 2013r. otrzymał z tego tytułu wynagrodzenie netto w kwocie 2.678,37zł.. Nie ulega wątpliwości, iż powyższa sytuacja miała istotne znaczenie z punktu widzenia sytuacji dochodowej rodziny skarżącej. Ponieważ mąż skarżącej utracił, a następnie uzyskał dochód wyjaśnienia wymaga kwestia źródeł dochodu uzyskiwanego przez rodzinę skarżącej, a następnie wysokości dochodu uzyskanego przez osobę w rodzinie. W pierwszej kolejności należy zatem wyjaśnić pojęcie dochodu w rozumieniu u.ś.r.. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a), b) i c) tej ustawy przez dochód należy rozumieć, 1. przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012r. poz. 361, ze zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne; 2. deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. 3. inne, wymienione w ustawie, dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dochodem rodziny jest natomiast suma dochodów członków rodziny, zaś dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r.). Okresem zasiłkowym jest okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych (art. 3 pkt 10 u.ś.r.). Powyższe zasady dotyczące ustalania dochodu rodziny należy jednak stosować z uwzględnieniem art. 5 ust. 4 – 4b u.ś.r., które z kolei odnoszą się do kwestii utraty i uzyskania dochodu. Zgodnie zatem z art. 5 ust. 4 u.ś.r. w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając ich dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego. Stosownie do art. 3 pkt 23c u.ś.r. przez utratę dochodu należy rozumieć utratę dochodu spowodowaną m.in. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Z kolei w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych (art. 5 ust. 4b u.ś.r.). Uzyskaniem dochodu jest, w myśl art. 3 pkt 24c u.ś.r. uzyskanie dochodu spowodowane m.in. podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. W tak przedstawionym stanie prawnym za dochód rodziny skarżącej osiągnięty w 2011r., a więc w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 i 2a u.ś.r.), wypada uznać kwotę uzyskaną przez skarżącą z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości 3.245,75zł.. Z powyższego tytułu w 2011r. dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł 67,61zł (3.245,75zł : 4 osób w rodzinie : 12 miesięcy). Tym samym, ustalenie przez organy tegoż dochodu na osobę w rodzinie, dokonane w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji uznać wypada za nieprawidłowe. Popełniony błąd nie ma jednak znaczenia dla ustalenia, iż przekroczone zostało w sprawie kryterium dochodowe. Prawidłowe jest natomiast ustalenie organów pomijające w dochodzie rodziny, dochody męża skarżącej, osiągnięte w 2011r. z tytułu wynagrodzenia za pracę. Uwzględniając fakt, iż mąż skarżącej utracił zatrudnienie w dniu 6 czerwca 2013r., to nie budzi uwag krytycznych zastosowanie w odniesieniu do tegoż dochodu konstrukcji dochodu utraconego (art. 3 pkt 23c w związku z art. 5 ust. 4 u.ś.r.). W tej sytuacji do wyjaśnienia pozostaje jeszcze kwestia dochodu uzyskanego przez męża skarżącej z tytułu podjęcia zatrudnienia w dniu 14 czerwca 2013r.. Zasadnie twierdzą organy, iż wliczenie tegoż dochodu do dochodu rodziny winno nastąpić na podstawie przywołanego powyżej art. 5 ust. 4b w związku z art. 3 pkt 24c u.ś.r., a więc jako dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Wówczas dochód rodziny winien zostać ustalony poprzez powiększenie dochodu członka rodziny o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Skoro mąż skarżącej podjął zatrudnienie w czerwcu 2013r., a w miesiącu następującym po miesiącu, w którym dochód ten zastał osiągnięty, a więc w lipcu 2013r. – jego wynagrodzenie za pracę wynosił 2.678,37zł., to – uwzględniając to co zostało powyżej powiedziane na temat dochodu utraconego przez męża skarżącej, a następnie dochodu przez niego uzyskanego – dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynosił 67,61zł + 669,59zł (2.678,37zł : 4 osoby w rodzinie) = 737,20zł.. Zatem przekracza kryterium dochodowe, wynoszące 539zł. o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek rodzinny. Tym samym świadczenia rodzinne nie mogły być przyznane. Ustalenie przez organy pomocowe, że dochód w rodzinie świadczeniobiorcy uległ takiej zmianie, że doszło do przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych, pozwala organowi na wszczęcie procedury, o której mowa w art. 30 ust. 1 u.ś.r.. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się natomiast świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r.). Nie ulega dla sądu wątpliwości, iż z taką sytuacja mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżąca jako osoba pobierająca świadczenia rodzinne była pouczona o konieczności informowania organu o każdej zmianie okoliczności mających wpływ na przyznane prawo do świadczeń rodzinnych. Miała także świadomość konsekwencji zaniechań w tym zakresie. Pozostaje zatem do rozstrzygnięcia kwestia kiedy skarżąca powiadomiła organ o zmianach w sytuacji dochodowej jej rodziny. Skarżąca uważa, ze miało to miejsce w lipcu 2013r.. Nie przedstawia jednak żadnych dowodów na powyższą okoliczność, a wręcz podnosi, iż w lipcu wskazała jedynie w organie pomocowym na to, że jej mąż zmienił pracę. Co więcej skarżąca przyznała, że została wówczas poinformowana, o tym, że powinna przynieść zaświadczenie o zarobkach męża w pierwszym, pełnym, przepracowanym miesiącu. W tym stanie rzeczy zasadnie podnosi organ odwoławczy, iż powyższa okoliczność winna zostać ustalona na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, w szczególności w oparciu o prezentatę znajdującą się na piśmie z dnia 6 sierpnia 2013r., informującym, iż mąż skarżącej podjął nowe zatrudnienie i określającym wysokość jego uposażenia w miesiącu następującym po miesiącu, w którym podjął zatrudnienie. Prezentata ta wskazuje, iż pismo to wpłynęło do organu w dniu 10 października 2013r.. Skarżąca – wskazując, iż informowała organ o zmianach w zatrudnieniu męża w lipcu 2013r. – zdaje się nie dostrzegać, iż informacja, którą mogła wówczas przedstawić organowi nie mogła wyczerpywać wymogu informowania organu o zmianie sytuacji dochodowej mającej wpływ na przyznane prawo do świadczeń rodzinnych. W owym czasie skarżąca nie mogła bowiem znać wysokości dochodu uzyskanego przez męża w miesiącu lipcu 2013r.. Nie dysponowała także wówczas stosownym zaświadczeniem o wysokości zarobków męża. Tym samym nie można uznać, iż w lipcu 2013r. organ został poinformowany przez skarżącą o wszystkich istotnych okolicznościach sprawy. Natomiast zaniechanie przedstawienia owej informacji niezwłocznie po uzyskaniu przez męża skarżącej wynagrodzenia w miesiącu lipcu 2013r., obciąża skarżącą i stanowi o naruszeniu przepisu art. 25 ust. 1 u.ś.r.. Tak więc uznając, iż organy obu instancji nie naruszyły prawa ferując kwestionowane decyzje, skargę wniesioną w niniejszej sprawie, jako bezzasadną należało oddalić (art. 151 P.p.s.a.). A. P.