II SA/Łd 588/18

Dnia 28 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda, Sędzia WSA Jolanta Rosińska, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy Aneta Panek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 roku sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. A. P. Decyzją z [...] r., [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) – powoływanej jako: "k.p.a." – art. 8 ust. 3 i 4, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62, art. 63, art. 64, art. 106 ust. 1, 4 i 6, art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017, poz. 1769) – zwanej dalej: "u.p.s." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] r., ustalającą miesięczną opłatę za pobyt J. S. w Domu Pomocy Społecznej w Ł. przy ul. A 7/9 od dnia przyjęcia do placówki w następujący sposób: J. S. w wysokości 951,66 zł.; D. K. w wysokości 2.084,34 zł. Kolegium wyjaśniło, że w odwołaniu od ww. decyzji organu I instancji D.K. zaskarżyła ustalenie jej część opłaty w wysokości 2.084,34 zł. Odwołująca się wyjaśniła, że w roku 2012 straciła pracę (własna działalność gosp.). Przez 2 lata pozostawała bez pracy co przyczyniło się do powstania kolejnych długów, nie było możliwości spłacania moich bieżących zobowiązań, również ze względu na jej ówczesny stan zdrowia. Zaciągnęła kolejny kredyt. W roku 2014 wyjechała do Wielkiej Brytanii, gdyż praca tam pozwala jej na spłatę zobowiązań. Kwota 1760 £ - którą podała nie jest jej dochodem, a przychodem - bo żeby pracować za granicą musi ponosić koszty wynajmu pokoju i dojazdów do pracy. Aby rzetelnie ustalić jej dochód należy od kwoty 1760 £ odjąć następujące miesięczne zobowiązania: - wynajem pokoju 700 £, miesięczny bilet na transport - 100 £, - rata kredytu hipotecznego - 1400 zł, - czynsz 800 zł, - kredyt gotówkowy - 1000 zł, komornik - 1000 zł. Jej dochód w tym wypadku - jako osoby samotnie gospodarującej jest dużo poniżej kryterium dochodowego. Organ odwoławczy, w oparciu o wskazane na wstępie przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. poz. 964) – zwanego dalej: "rozporządzeniem" – wyjaśnił zasady kierowania osoby do domu pomocy społecznej oraz ustalania i ponoszenia związanych z tym opłat. Następnie Kolegium wskazało, że J.S. otrzymuje świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości 1.359,52 zł. Natomiast 70% dochodu wynosi 951,66 zł i stanowi opłatę J. S. za pobyt w domu pomocy społecznej. Katalog osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt osoby w domu pomocy społecznej pokrywa się częściowo z katalogiem osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wynikający z art. 128 i art. 129 § 1 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej: "k.r.o.". Organ odwoławczy stwierdził, że D. K. uzyskuje dochód w walucie obcej w łącznej wysokości 1760,00 £. W związku z powyższym po przeliczeniu dochód D. K. wynosi 8.360,70 zł. (tj. 1760,00 £ x 4,7504). Zatem jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (tj. 300% x 634 zł. = 1.902 zł). Tym samym D. K. obowiązana jest do wnoszenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w placówce (tj. 3.036,00 zł.), a opłatą J.S., tj. w wysokości 2.084,34 zł. Kolegium podkreśliło, że przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wymagającą ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do życia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, zważyć jednakże trzeba, że nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem odpłatny. Realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, w sytuacji gdy rodzina beneficjenta posiada wystarczające środki na co najmniej partycypowanie w tym obowiązku. Wystarczające i odpowiadające celom pomocy społecznej wydaje się wtedy wsparcie ze strony administracji publicznej polegające na odciążeniu takiej rodziny od obowiązków osobistego świadczenia opieki nad jednym z jej członków poprzez zapewnienie stałej, profesjonalnej lecz odpłatnej opieki w placówce. Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. Nadto organ odwoławczy wskazał, iż w świetle art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, na zasadach określonych w tym przepisie. Jednakże ewentualne postępowanie w przedmiocie zwolnienia z całkowitego lub częściowego ponoszenia kosztów może być wszczęte dopiero, gdy decyzja ustalająca wysokość opłaty stanie się ostateczna. Tym samym Kolegium zobowiązało organ I instancji do rozpoznania ww. kwestii w przedmiotowej sprawie. Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do sądu administracyjnego złożyła D.K., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1. art. 10 § 1 w zw. z art. 6 w zw. z art. 8 w zw. z art. 9 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w niniejszym postępowaniu wskutek uniemożliwienia skarżącej wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań, co skutkowało naruszeniem zasady praworządności, zasady pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej oraz zasady informowania stron; 2. art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez wyciągnięcie błędnych wniosków z treści materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, a w szczególności uznanie za dochód skarżącej kwoty osiąganego przez nią przychodu, co w konsekwencji spowodowało bezzasadne ustalenie, że posiadane przez nią środki przekraczają kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, w sytuacji gdy ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika, coś zgoła odmiennego, co w konsekwencji doprowadziło do mylnego uznania, że D.K. jest w stanie ponosić koszty pobytu J. S. w DPS w kwocie 2.084,34 zł miesięcznie; 3. art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez zupełne pominięcie przy ocenie materiału dowodowego okoliczności związanych z brakiem jakichkolwiek relacji pomiędzy skarżącą a jej ojcem, w szczególności brakiem kontaktu czy zainteresowania córką, a okoliczności te w ocenie skarżącej miały istotne znaczenie w realiach niniejszej sprawy; 4. art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, która nastąpiła w zupełnym oderwaniu od tego, że D. K. na co dzień zamieszkuje poza granicami kraju, a zatem osiągany przez nią dochód oraz ponoszone wydatki nie mogą być oceniane przez pryzmat realiów panujących w Polsce ponieważ koszty utrzymania i życia w Wielkiej Brytanii są znacznie wyższe od tych krajowych; Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 64 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy strona wykazała, że nie stać jej na poniesienie kosztów pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej w Ł. oraz że po stronie D.K. zachodzą szczególne przesłanki uzasadniające odstąpienie od nakładania obowiązku partycypowania w kosztach pobytu ojca w Domu Pomocy Społecznej. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że gdyby organ administracji w sposób prawidłowy zawiadomił ją o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, to jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji, miałaby możliwość złożyć do akt dokumenty obrazujące jej rzeczywistą sytuację majątkową oraz życiową. Dokumenty o których mowa potwierdziłyby ponad wszelką wątpliwość, że osiągany przez skarżącą dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Na skutek tego zaniedbania po stronie organu nastąpiło błędne uznanie, że dochód skarżącej pozwala jej partycypować w kosztach pobytu J. S. w Domu Pomocy Społecznej w Ł. w kwocie 2.084,34 zł miesięcznie. W ocenie skarżącej postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie nie zostało przeprowadzone w sposób szczegółowy, zaś znaczną część niezwykle istotnych, a podnoszonych przez skarżącą okoliczności wręcz pominięto. Wydający zaskarżoną decyzję organ nie odniósł się do zawartych w odwołaniu zarzutów, przede wszystkim w zakresie sytuacji majątkowej skarżącej oraz ponoszonych przez nią wydatków, które są niezbędne i pozwalają na zaspokojenie jej najbardziej podstawowych potrzeb. Jak wynika z treści odwołania skarżąca wskazała jakie są jej zarobki osiągane za granicą, ale przede wszystkim wskazała, że przyjęta przez organ kwota tak naprawdę stanowi nie dochód, ale przychód. Gdyby organ w sposób prawidłowy ustalił dochody oraz wydatki ponoszone przez D.K. doszedłby do wniosku, że tak naprawdę posiadane przez nią środki wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb, ale także nie przekraczają kwoty wskazanej w ustawie tj. 300% kryterium dochodowego na osobę. Ponadto zupełnie pominięty został fakt, że D.K. zobowiązana jest utrzymać syna D.K., który jak wynika z treści jej oświadczenia jest studentem i nie posiada dochodu. Zdaniem skarżącej zupełnie niezrozumiałe jest pominięcie faktu, że na co dzień zamieszkuje ona za granicą, a zatem realia życia są tam zupełnie inne niż w Polsce. To, że osiągane przez nią zarobki po przeliczeniu na złotówki wydają się kwotą znaczną, zważywszy jednak na fakt, że bez mała połowa wynagrodzenia przeznaczana jest na czynsz najmu powinno to być w sposób właściwy ocenione przez organ. Nałożenie na skarżącą obowiązku uiszczania co miesiąc kwoty 2.084,34 zł związane będzie z wystąpieniem po jej stronie sytuacji, że pracując zawodowo nie będzie w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji wydanej przez organ l Instancji, a ponadto o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżąca wniosła również o dopuszczenie dowodu z dokumentu w postaci umowy najmu lokalu mieszkalnego na okoliczność ponoszonych przez skarżącą kosztów wynajęcia pokoju. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi. Pełnomocnik skarżącej oświadczył na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 roku, że kwota 1760 funtów stanowi dochód netto skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne w ramach kontroli działalności administracji publicznej oceniają, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). . Kontroli sądu poddane zostało postępowanie prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2014 roku o pomocy społecznej (t..jednolity Dz.U.2018.1202). Stosownie do art. 60.ust.1 1. u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. u.p.s. Obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność ( art. 61 ust.1 u.p.s.). Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust.3 u.p.s.) Co prawda w sprawie organ nie wyjaśnił jednoznacznie, czy dochód w wysokości 1760 £/miesięcznie jest dochodem netto, czy dopiero od tej kwoty należy potrącić podatek i kwoty składek, ale wątpliwość te rozwiał pełnomocnik skarżącej oświadczając na rozprawie, że ustalony przez organ dochód skarżącej jest dochodem netto. Skoro zatem zobowiązanym do uiszczania opłaty za pobyt członka rodziny w DPS jest ten, który uzyskuje dochód przekraczający 300% kryterium dochodowego (dla osoby samotnie gospodarującej, jak twierdzi skarżąca, jest to 634 zł), a więc osoba, której dochód przekracza 1902 zł, to znaczy, że skarżąca jest w stanie partycypować w utrzymaniu ojca w DPS, z zastrzeżeniem, że opłata przez nią wnoszona nie może pomniejszać jej dochodu w taki sposób, że po uiszczeniu opłaty wyniósłby mniej 1902 zł. Przy przyjęciu, że skarżąca dostaje na rękę ok 1760 £, tj. ponad 7000zł, to jest w stanie uiścić opłatę w wysokości do 2848 zł, a więc jest w stanie uiścić opłatę ustaloną w decyzji. Zarzuty nieuwzględnienia przez organy wydatków ponoszonych przez skarżąca są bezskuteczne. Skarżąca myli koszty uzyskania przychodu z wydatkami koniecznymi na utrzymanie. Jednakże wydatki konieczne na utrzymanie nie pomniejszają przychodu strony. Jak wynika z art. 8 ust. 3 ustawy podstawą ustalenia dochodu jest przychód, pomniejszony wyłącznie o podatek, składki na ubezpieczenia (zdrowotne i społeczne) oraz kwoty alimentów świadczonych na rzecz innych osób (przy czym nie chodzi tu o dobrowolne kwoty, ale o alimenty zasądzone przez sąd). Tylko powyższe płatności organ uwzględnia badając czy potencjalny zobowiązany spełnia kryterium dochodowe obciążenia go opłatą za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Tak więc zasadnie organy uznały iż istnieją przesłanki obciążenia skarżącej kosztami pobytu ojca w domu pomocy społecznej. Skarżąca wśród zarzutów powołała się na argument, że nie utrzymywała kontaktów z ojcem. Owszem, może być to ewentualnie przesłanka do uchylenia się od konieczności ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS, ale skarżąca, stosownie do art. 64a ustawy, musiałaby się legitymować orzeczeniem o pozbawieniu ojca władzy rodzicielskiej. Jeżeli takowego orzeczenia nie posiada, to same jej oświadczenia na ten temat nie mogły być przez organ uwzględnione. Wskazać w tym miejscu należy, że uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego jest możliwe również na podstawie art. 1441 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ale również w tym wypadku wymagane jest odpowiednie orzeczenie sądu powszechnego. Natomiast kwestie związane z trudną sytuacją materialną mogą być oceniane przez organ, ale dopiero w postępowaniu w trybie art. 64 ustawy, a więc już po ustatecznieniu się decyzji w sprawie ustalenia opłaty. Jak wynika z decyzji Kolegium wniosek w tym przedmiocie został przekazany do rozpatrzenia organowi I instancji. Reasumując, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi sąd orzekł o jej oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. dc