II SA/Łd 618/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska, Sędzia WSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.), Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant Agata Brolik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2008 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]., nr [...]. LS Decyzją z dnia [...]r. znak [...] Prezydent Miasta Ł. na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2001r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005r., Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 24 ppkt d, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz §18 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2005r., Nr 105, poz. 881 ze zm.), zmienił decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]r. znak [...] zmienioną decyzją z dnia [...]r. znak [...] orzekającą o przyznaniu H. J. zaliczki alimentacyjnej na dziecko A.J., w części dotyczącej okresu przysługiwania świadczenia, w ten sposób, że przyznał zaliczkę alimentacyjną na okres od dnia 1 września 2005r. do dnia 31 stycznia 2006r. w wysokości 200 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wyjaśnił, iż decyzją z dnia [...]r. Prezydent Miasta Ł. przyznał stronie zaliczkę alimentacyjną na okres od 1 września 2005r. do 31 października 2005r. w wysokości 200 zł, a następnie w okresie od 1 listopada 2005r. do 31 sierpnia 2006r., z uwagi na utratę ważności orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A. J. - w kwocie 170 zł. Organ ustalił bowiem, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie, w roku 2004 (który to rok stanowił podstawę do ustalenia prawa do zaliczki alimentacyjnej) wynosił 470,63 zł, zatem nie przekroczył kryterium dochodowego – 583 zł. Dalej wyjaśnił, iż w dniu 16 listopada 2005r. wpłynęło orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 września 2005r. postanawiające zaliczyć A.J. do osób niepełnosprawnych do dnia 31 października 2008r. Orzeczenie to było przyczynkiem do kolejnej zmiany, decyzji z dnia 5 października 2005r., w ten sposób, że świadczenie zostało przyznane na okres od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. w kwocie 200 zł. Przechodząc do meritum organ podniósł, iż do wniosku o ustalenie prawa do zaliczki na okres 2005/2006 strona załączyła zaświadczenie o przyznaniu córce renty socjalnej od listopada 2005r. w wysokości 378,22 zł, przy czym świadczenie za listopad, grudzień 2005r. zostało wypłacone w styczniu 2006r. natomiast w myśl art. 3 pkt 24 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznana renta traktowana jest jako dochód uzyskany. Organ wywiódł, iż dochód uzyskany w styczniu 2006r. a doliczony do dochodów rodziny uzyskanych w 2004 roku spełnia kryteria ustawowe. Ponieważ okres zasiłkowy trwał od 1 września 2005r. do 31 sierpnia 2006r. należy uznać, że dochód uzyskany w 2006 roku winien być uwzględniony. Przeprowadzono ponowne wyliczenie, ustalając iż dochód wyniósł 659,73 zł na osobę, co jest zgodne z regulacją §18 ust. 1 i 3 w/w rozporządzenia i uzasadnia stwierdzenie, iż córce strony od lutego 2006r. zaliczka nie przysługuje. W odwołaniu od powyższej decyzji H.J. podniosła, iż nie zgadza się na wliczenie do dochodu renty socjalnej, którą córka otrzymała od dnia 1 listopada 2005r. a która faktycznie była wypłacana dopiero od stycznia 2006r. Wskazała również na swoją trudną sytuację majątkową i zdrowotną uniemożliwiającą podjecie pracy. Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W pełni podzielając stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej, Kolegium wskazało, iż zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, zaliczka przysługuje osobie uprawnionej jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 583 zł. Zaliczka przysługuje do wysokości świadczenia alimentacyjnego, nie więcej jednak niż, w przypadku, gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki – 170 zł dla jednej uprawnionej albo 250 zł, jeżeli osoba ta legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Następnie powołało przepisy art. 3 pkt 2 ustawy oświadczeniach rodzinnych uzasadniające przyjęcie do wyliczenia dochodu uzyskanego przez stronę w 2004 roku, art. 3 pkt 24 stosownie, do którego przez uzyskanie dochodu rozumie się uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem m.in. renty socjalnej. Przepis art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który uzasadnia doliczenie do dochodu przyznanej renty socjalnej oraz §18 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. zgodnie, z którym w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczenia, do dochodu dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, o ile dochód ten otrzymuje w dniu ustalania prawa do świadczenia; jeżeli dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczenia, to nie przysługuje ono od miesiąca po pierwszym pełnym miesiącu od uzyskania dochodu. Przechodząc do analizy sytuacji strony organ podał, iż z akt sprawy wynika, że w 2004 roku rodzina uzyskała dochód w łącznej wysokości 11 294,98 zł tj. 470, 63 zł w przeliczeniu na jednego członka rodziny miesięcznie. Z dniem 1 listopada 2005r. córce strony przyznana została renta socjalna w wysokości 378,22 zł miesięcznie, przy czym pierwsza wypłata świadczenia nastąpiła w styczniu 2006 roku a zatem po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń. Sumując obie kwoty dochód rodziny zwiększył się do kwoty 659,73 zł i tym samym przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. Kończąc wskazał na przepis art. 10a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych, w myśl którego organ właściwy wierzyciela może bez zgody strony zmienić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do zaliczki, jeżeli uległa zmianie sytuacja dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do zaliczki. Wyjaśnił, iż bezspornym jest, że sytuacja dochodowa strony ulegał zmianie w stosunku do tej, która była podstawą do ustalenia prawa do świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. J. wyjaśniła, iż w 2004 roku uzyskała dochód w wysokości 11 294,98 zł tj. 470,63 zł na osobę, dopiero od 1 listopada 2005r. córce przyznana została renta, przy czym wypłata rozpoczęła się od stycznia 2006r. Strona podważyła prawidłowość zaliczenia świadczenia z renty zarówno do dochodu za 2004 rok jak i ponownie do dochodu za 2006 rok. Zwróciła również uwagę na swoją trudną sytuację rodzinną i majątkową oraz konieczność zwrócenia zaliczki alimentacyjnej pobranej za okres od 1 lutego 2006r. do 31 sierpnia 2006r., w wysokości 1400 zł wraz z odsetkami. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o oddalenie skargi jako bezzasadnej i powtórzyło argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego. Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla decyzję w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność decyzji w całości lub części. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części rozważań p.p.s.a.). W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 par. 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz w decyzji ją poprzedzającej tego rodzaju uchybień, które nie pozwalają na ich pozostawienie w obrocie prawnym. Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...]r. zmieniającą decyzję z dnia [...]r. znak [...] zmienioną decyzją z dnia [...]r. znak [...], orzekającą o przyznaniu H.J. zaliczki alimentacyjnej na dziecko A.J., w części dotyczącej okresu przysługiwania świadczenia, w ten sposób, że przyznał zaliczkę alimentacyjną na okres od dnia 1 września 2005r. do dnia 31 stycznia 2006r. w wysokości 200 zł miesięcznie. Organy stosownie do wskazanych w podstawie rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji przepisów prawa zweryfikowały wysokość dochodu rodziny strony. Przyczynkiem do takich działań było złożenie, z wnioskiem o ustalenie prawa do zaliczki na okres 2005/2006, zaświadczenia o przyznaniu córce renty socjalnej od listopada 2005r. w wysokości 378,22 zł netto miesięcznie, z którego wynikało, iż świadczenie za okres listopad-grudzień 2005r. zostało wypłacone w styczniu 2006r. Ponowne wyliczenie wysokości dochodu oparte zostało na unormowaniu z §18 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005r. zgodnie z którym w przypadku uzyskania przez członka rodziny dochodu po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny o ile dochód ten osoba otrzymuje w dniu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych. Wywodząc na podstawie powołanych norm prawnych organ administracji nieprawidłowo ustalił dochód rodziny uzyskany w 2004 roku, gdyż doliczył do dochodu, którego wysokość poświadczona została odpowiednim zaświadczeniem urzędu skarbowego, rentę socjalną w wysokości 378,22 zł, uznając, iż pierwsza wypłata świadczenia nastąpiła w 2006 roku a zatem po roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń a jednocześnie w trakcie okresu zasiłkowego i w dacie ustalania prawa strony. Po zsumowaniu obu kwot dochód rodziny wyniósł 659,73 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. Należy wyraźnie wskazać, iż nie można zgodzić się z powyższym wyliczeniem i z interpretacją organów przeprowadzoną w ramach analizy §18 powołanego rozporządzenia. Niewątpliwie organy prawidłowo przyjęły, iż dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, w ustalonym stanie faktycznym sprawy dochód za 2004 rok (art. 3 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Bezsprzecznie również przez uzyskanie dochodu rozumie się uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem renty socjalnej, z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Niemniej jednak kwoty przyjęte jako elementy składające się na przedmiotowy dochód i źródła jego uzyskania, ustalone zostały błędnie. Analiza materiałów sprawy wskazuje, iż w 2004 roku, roku poprzedzającym okres zasiłkowy, strona uzyskała dochód w wysokości 12 216,88 zł z tytułu, przedłożyła stosowne zaświadczenie. Do tego dochodu organ doliczył kwotę uzyskanej za okres listopad – grudzień 2005r. renty socjalnej, faktycznie wypłaconej w styczniu 2006r., przyjmując jako podstawę wyliczenia §18 w/w rozporządzenia. Dochód uzyskany z tytułu przyznanej renty jest dochodem rodziny jednakże renta socjalna, rozumiana zgodnie z art. 3 ust. 1a omawianej ustawy jako przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, winna być analizowana przez pryzmat przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.). Taka wykładnia prowadzi do uzasadnionego stwierdzenia, iż renta socjalna wypłacona skarżącej w 2006 r. stanowi jej przychód w tymże roku, stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, przychodami, z zastrzeżeniem sytuacji nie mających zastosowania w niniejszej sprawie, są jedynie otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Reasumując powyższe wywieść należy, iż przychód skarżącej z tytułu renty socjalnej należnej za okres listopad – grudzień 2005 r. wypłacony w 2006 r. jest świadczeniem otrzymanym w roku 2006, a zatem nie może być uznany za jej dochód w roku poprzednim. W § 18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) ustawodawca przewidział sytuacje, gdy w trakcie okresu zasiłkowego, jednak po zakończeniu roku, z którego dochód został przyjęty jako podstawa do ustalenia prawa do świadczeń, strona np. podejmie pracę i otrzyma z tego tytułu wynagrodzenie zwiększające dochód rodziny lub jak w sprawie niniejszej uprawniona otrzyma rentę socjalną. W takich przypadkach do dochodu rodziny dodaje się miesięczną kwotę dochodu uzyskanego przez członka rodziny, taką interpretację wywodzić należy z literalnego brzmienia przepisu. Jednakże takie rozumienie powoduje, iż należałoby przyjąć, iż nawet niewielki dochód miesięczny uzyskany przez członka rodziny po zakończeniu roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych może pozbawić stronę uprawnień do świadczeń rodzinnych. Prowadziłoby to do paradoksalnej sytuacji, iż nawet jednorazowe, wpadkowe wynagrodzenie mogłoby spowodować utratę przyznanego świadczenia. Wykładnia powyższych przepisów nie może mieć miejsca w oderwaniu od głównego celu, jaki przyświecał ustawodawcy przy formułowaniu norm prawnych ustawy o świadczeniach rodzinnych. Głównym celem jest niewątpliwie pomoc finansowa osobom o niskich dochodach i trudnej sytuacji życiowej, zatem pomoc taka nie może i nie powinna być niweczona poprzez taką interpretację przepisów, która nakazuje łamać zasadę, iż dochodem rodziny jest przeciętny dochód rodziny uzyskany nie w jednym miesiącu, lecz w całym roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W konkluzji wywieść należy, iż miesięczny dochód członka rodziny uzyskany po zakończeniu roku, z którego dochody stanowią podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych winien być traktowany jako element składowy dochodu rodziny, w oparciu o który ustala się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny w okresie obejmującym kolejny miesiąc, w którym członek rodziny uzyskał dochód. Tym samym użyte w rozporządzeniu pojęcie "dochodu rodziny" nie należy traktować jako przeciętnego miesięcznego dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym, a więc stosownie do treści przepisu art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych lecz jako sumę wszystkich składników stanowiących dochód rodziny, na podstawie którego ustala się dopiero przeciętny miesięczny dochód uzyskany w określonym okresie. Sąd w składzie orzekającym stoi na stanowisku, iż tylko wywiedziona powyżej wykładnia §18 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) nie pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiącymi podstawę do wydania powyższego rozporządzenia. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów prawa materialnego miały wpływ na wynik postępowania i na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. ar