II SA/Łd 62/16

Sygn. akt II SA/Łd 62//16 POSTANOWIENIE Dnia 5 kwietnia 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2016 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. i R. M. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi z dnia 8 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Łd 62/16, o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. i R. M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] Nr [...] (znak: [...]) w przedmiocie nakazu doprowadzenia wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy lf II SA/Łd 62/16 Uzasadnienie M. i R. M. zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie ich od kosztów sądowych, w sprawie z ich skargi na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Ł. z dnia [...] w przedmiocie nakazu doprowadzenia wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem. Ze złożonego wniosku oraz z dodatkowych informacji i dokumentów złożonych przez skarżących wynikało, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z synem. Utrzymują się z wynagrodzenia za pracę – w ostatnich trzech miesiącach średnie wynagrodzenie skarżącego wynosiło 4414,41 zł brutto (3134,90 zł netto), skarżącej zaś 3299,47 zł brutto (2079,41 zł netto). Z rocznego zeznania PIT-37 wynikało, że w 2014 r. ze stosunku pracy skarżąca osiągnęła 35 584,08 zł dochodu, a skarżący - 41 765,42 zł. Skarżący mieszkają w 35-metrowym mieszkaniu obciążonym hipoteką na kwotę 115 000 zł. Wnioskodawcy wskazali że spłacają kredyty i pożyczki w łącznej kwocie 3056 zł, na co składają się raty z tytułu: 1/ kredytu hipotecznego na kwotę 130 086,61 zł zaciągniętego na okres 298 miesięcy, 2/ kredytu konsolidacyjnego na kwotę 131 887,76 zł zaciągniętego na okres 120 miesięcy, 3/ kredytu konsumpcyjnego na remont mieszkania na kwotę 28 400 zł zaciągniętego na okres 10 lat, 4/ kredytu na zakup telefonu komórkowego w kwocie 759 zł zaciągniętego na okres 20 miesięcy, 5/ pożyczki na korepetycje syna z języka angielskiego w kwocie 1500 zł zaciągniętego na okres 60 tygodni, 6/ kredytu na zakup sprzętu AGD na kwotę 4165 zł zaciągniętego na okres 50 miesięcy. Skarżący przedstawili też wykaz opłat za mieszkanie - łącznie 473,88 zł. Postanowieniem z dnia 8 marca 2016 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy uznając, że osiągane przez nich dochody w wysokości około 5000 zł netto, konieczne do utrzymania 3-osobowego gospodarstwa domowego, są wystarczające, by wygospodarować 500 zł na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, jak i na pokrycie ewentualnych przyszłych kosztów sądowych. Z drugiej zaś strony nie można uznać za okoliczność przemawiającą za zwolnieniem skarżących od kosztów konieczności spłaty wielu kredytów i pożyczek, bowiem zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Skarżący wnieśli sprzeciw od powyższego postanowienia. W jego uzasadnieniu podnieśli, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, że nie oni byli inicjatorami postępowania administracyjnego, dlatego też nie oni powinni ponosić obecnie kosztów związanych z obroną przed wydanym rozstrzygnięciem. Ponadto podkreślili, że po odjęciu rat kredytów i czynszu, kwota pozostająca na utrzymanie rodziny to niecałe 1680 zł, czyli na osobę niecałe 560 zł. Wskazali, że ponoszą też koszty energii – 81,88 zł, gazu – 32,90 zł, telefonów – 89,34 zł, telewizji kablowej – 38 zł, internetu – 35 zł, wyżywienia, chemii, kosmetyków, ubrania, a także koszty związane z nauką 17-letniego syna – ok. 1400 zł. Podkreślili przy tym, że musza spłacać swoje zobowiązania kredytowe, bowiem brak spłat spowoduje wypowiedzenie umów kredytowych, co pociągnęłoby za sobą negatywne konsekwencje. Dodali, że kredyty zaciągane były na zaspokojenie podstawowych w obecnych czasach potrzeb (np. mieszkaniowych, czy edukacyjne) i nie można ich uznać za zbytek. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (w tym poprzez zwolnienie od kosztów – jak w niniejszej sprawie) od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonych przez skarżących oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd doszedł do przekonania, że ich wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący oraz jego żona osiągają stałe, dość wysokie dochody (razem około 5000 zł netto). Dochody te są na tyle wysokie, żeby skarżący nie można było uzna za osoby ubogie, biorąc przy tym pod uwagę fakt, że mają na utrzymaniu syna. Małżonkowie mają zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (dysponuje 35-metrowym mieszkaniem). Podkreślenia wymaga, że celem prawa pomocy nie jest dbałość o zachowanie, w stanie nienaruszonym, majątku stron, ale udzielanie wsparcia osobom, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie partycypować w kosztach postępowania. Tymczasem główny nacisk, zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w złożonym sprzeciwie, skarżący kładą na fakt, że po opłaceniu bieżących kosztów utrzymania oraz rat kredytów i pożyczek, nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów sądowych. Jednak przedstawione koszty bieżącego utrzymania, w tym czynsz i pozostałe koszty związane z bieżącym funkcjonowaniem rodziny, nie są na tyle duże, by osiągane dochody nie wystarczały na ich zaspokojenie, nawet biorąc pod uwagą konieczność uiszczenia 500 zł wpisu sądowego. Dodać przy tym należy, odnosząc się do podniesionej w sprzeciwie okoliczności, że to jednak skarżący są inicjatorami postępowania sądowoadministracyjnego i to oni zobligowani są do poniesienia kosztów z tym związanych. Skarżący zasadność swojego wniosku upatrują także w konieczności spłaty kredytów i pożyczek zaciągniętych na pokrycie ważnych życiowo potrzeb (w tym na mieszkanie i korepetycje dla syna). Zgodzić się jednak należy z referendarzem sądowym, że choć obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma wpływ na sytuację majątkową strony, to nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu skarżącym prawa pomocy. Sama okoliczność spłacania przez skarżących kredytów nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Stanowisko takie jest już w orzecznictwie sądowym ugruntowane. Spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Skarżący mają przecież możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskują środki na regulowanie innych zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, które skarżący uznają za bardziej istotne. Jak już wyżej zaznaczono prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., dlatego też, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu go w mocy. lf