II SA/Łd 621/15

Dnia 4 grudnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Anna Stępień Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) Sędzia WSA Renata Kubot-Szustowska Protokolant sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2015 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie obiadów 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi P. S. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy Al. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. LS Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...]. nr [...]w sprawie odmowy przyznania pomocy w formie obiadów w barze A. Jak wynika z akt sprawy, w dniu 11 lutego 2015r. B.M. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w B. wniosek o udzielenie pomocy m.in. w formie abonamentu obiadowego w barze A z uwagi na trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta B. odmówił przyznania B.M. pomocy w formie obiadów w barze A. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przypomniał, że na gruncie ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163 ze zm.), dalej powoływanej jako "ustawa", pomoc doraźna lub okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Wskazał, iż zgodnie z uchwałą Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 (M.P. z 2013r. poz. 1024) w ramach rzeczonego Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie. Pomocy udziela się m.in. w formie posiłku. Organ podał następnie, że z przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, iż do dnia 26 lutego 2015r. wnioskodawca przebywał w schronisku dla bezdomnych w B., przy czym za przebywanie w placówce pod wpływem alkoholu, ubliżanie pracownikowi oraz nieprzestrzeganie zasad zbiorowego współżycia otrzymał zakaz korzystania z placówki na okres jednego miesiąca, tj. do dnia 26 marca 2015r. Z ostatniego miejsca stałego zameldowania został wymeldowany administracyjnie na wniosek byłej żony. Prezydent Miasta B. podkreślił, że B.M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą uzależnioną od alkoholu, przewlekle chorą i obecnie nie utrzymuje abstynencji. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 529zł miesięcznie. Organ stwierdził, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B. nie ma możliwości udzielenia pomocy, o jaką ubiega się wnioskodawca w niniejszej sprawie z uwagi na brak stosownej umowy na wydawanie obiadów we wskazanej we wniosku placówce. Wskazał, że brak wystarczających funduszy na realizację zadań własnych w 2015r. powoduje, że Ośrodek zmuszony jest do racjonalnego gospodarowania posiadanymi środkami i nie ma możliwości zaspakajania wszystkich potrzeb zgłaszanych przez świadczeniobiorców. Organ dodał, że na terenie miasta B. funkcjonuje Jadłodajnia Miejska przy ul. A, gdzie klienci Ośrodka korzystają z obiadów. Wyjaśnił jednocześnie, że B.M. korzystał z pomocy w formie obiadów w jadłodajni w okresie od stycznia 2012r. do lutego 2012r. i może zostać objęty taką formą pomocy z chwilą złożenia wniosku. W terminie prawem przewidzianym odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta B. wniósł B.M. Powołaną na wstępie decyzją, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpoznaniu odwołania B.M., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ przypomniał, że uchwała Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020, umożliwia gminom udzielenie wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy. Pomoc w tej formie może być udzielona osobom samotnie gospodarującym, których dochód nie przekracza kwoty 813zł (tj. 542zł x 150%). W przedmiotowej sprawie zdaniem organu bezspornym jest, iż skarżący spełnia kryterium dochodowe oraz inne warunki do objęcia pomocą społeczną. Z akt sprawy wynika bowiem, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności a źródłem jego dochodu jest zasiłek stały w wysokości 529zł. Kolegium wyjaśniło, że wnioskowana forma pomocy społecznej (obiady w podanym barze) nie jest jednak udzielana przez organ pomocy społecznej. Osoby zainteresowane pomocą w formie gorącego posiłku mogą otrzymać taką pomoc na terenie miasta B. w formie obiadu w Jadłodajni Miejskiej przy ul. A, działającej przy Środowiskowym Domu Samopomocy w B. Ośrodek nie ma natomiast zawartej umowy na wydawanie obiadów z placówką wybraną przez wnioskodawcę, tj. z barem "A". W zaskarżonej decyzji skarżący został poinformowany o możliwości objęcia pomocą w postaci obiadów w Jadłodajni Miejskiej po złożeniu stosownego wniosku. Podsumowując organ II instancji stwierdził, że odmowa przyznania pomocy w formie obiadów w barze "A" znajduje uzasadnienie, a zatem zaskarżona decyzja nie narusza zasad uznania administracyjnego, w ramach którego została podjęta. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wywiódł B.M. podnosząc, iż organ II instancji nie odniósł się do złożonego odwołania. Znając sytuację zdrowotną, życiową, finansową i społeczną – w ocenie skarżącego – organ winien mu przyznać pomoc z urzędu. B.M. stwierdził, że nie został przeprowadzony żaden wywiad środowiskowy, a poza tym nie miało miejsce wskazane w decyzji ubliżanie pracownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Zdaniem skarżącego nieprawdziwe są twierdzenia organu o nadużywaniu przez niego alkoholu i korzystaniu z jadłodajni. Skarżący stwierdził, że nie posiada żadnego dochodu. Poza tym podniósł, że z akt sprawy usuwane są dokumenty. Wskazał, że ma chore nogi oraz że do Jadłodajni jest znacznie dalej niż do baru A. Podkreślił, że jeśliby Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej zawarł umowę z barem A, to miałby zapewniony ciepły posiłek. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2014r. poz. 1647) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi, normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania pomocy w formie obiadów w barze "A". Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy). Zadaniem pomocy społecznej jest podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 ustawy). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Następnie trzeba wskazać, że stosownie do art. 48 ust. 1 i 4 ustawy osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona. Pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić. Jednocześnie we wskazanej już wyżej uchwale Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. nr 221 w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014 – 2020 określono, że w ramach wskazanego programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy. Ze środków przekazywanych gminom z programu udziela się wsparcia w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Dalej podkreślić trzeba, że koniecznym warunkiem przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ustawy, wystąpienie trudnej sytuacji życiowej, w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 ustawy oraz niemożność samodzielnego jej przezwyciężenia. W stanie faktycznym sprawy skarżący niewątpliwe spełnia w/w przesłanki niezbędne do przyznania zasiłku celowego. Jak wynika z akt sprawy, uzyskuje comiesięczny dochód w postaci zasiłku stałego w wysokości 529zł, który nie przekracza kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wskazanego w art. 8 ustawy wynoszącego w dniu wydawania decyzji 542zł. (§ 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 823)). Jednocześnie należy zauważyć, że jako osoba posiadająca umiarkowany stopień niepełnosprawności, bezrobotna i dotknięta problemem alkoholizmu skarżący bezspornie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. W tym miejscu przypomnieć trzeba, że art. 3 ust. 3 i 4 ustawy wskazuje, iż rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pamiętać bowiem należy, że organy przyznające świadczenia z zakresu pomocy społecznej realizują zadania w oparciu o środki finansowe, który wielkość jest ściśle określona. Ze względu na stale rosnącą liczbę osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej organy administracji muszą racjonalnie gospodarować posiadanymi środkami. Należy podkreślić, że ustawodawca przyjął, iż system pomocy społecznej opiera się na zasadzie pomocniczości. Zasada ta odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo jest obowiązane udzielać pomocy wówczas, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty. Przedmiotowa pomoc winna mieć charakter przejściowy, prowadząc do wykształcenia odpowiednich postaw u osób z niej korzystających. Państwo nie powinno więc przejmować zadań, które jednostki, rodziny czy grupy są w stanie samodzielnie wykonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Osoby ubiegające się o pomoc społeczną winny więc wykazać, że ze swej strony podjęły starania, które przy uwzględnieniu ich możliwości, zasobów i uprawnień nie pozwoliły na przezwyciężenie trudności życiowych we własnym zakresie (vide: I. Sierpowska, Komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega). W okolicznościach niniejszej sprawy B.M. wnioskował o przyznanie o abonamentu obiadowego do baru A. Organy orzekające wskazały, że ta forma pomocy społecznej w tym konkretnym miejscu nie jest udzielana, natomiast jest możliwość jej przyznania w Jadłodajni Miejskiej przy ul. A działającej przy Środowiskowym Domu Samopomocy w B. W treści decyzji wyjaśniono, że klienci Ośrodka Pomocy Społecznej korzystają z obiadów w tej ostatniej placówce, a Ośrodek nie ma zawartej umowy na wydawanie obiadów z placówką wybraną przez wnioskodawcę. W tej sytuacji stwierdzić należy, że skarżący ma możliwość uzyskania świadczenia z pomocy społecznej w formie ciepłych obiadów, a jednocześnie nie sposób oczekiwać, by na skutek jednostkowego wniosku skarżącego Ośrodek Pomocy Społecznej zawierał umowę w przedmiocie wydawania posiłków z inną placówką. Choroba nóg, na która powołuje się skarżący w uzasadnieniu potrzeby korzystania z baru "A" nie wydaje się być dostatecznym usprawiedliwieniem dla traktowania skarżącego odmiennie niż pozostałe osoby ubiegające się o przyznanie tej formy pomocy. W tym stanie rzeczy zasadnie organ odmówił przyznania skarżącemu pomocy w formie obiadów w barze "A", uwzględniając własne ograniczone możliwości finansowe, konieczność rozdysponowania posiadanych środków na zabezpieczenie najpilniejszych potrzeb pomiędzy jak największą ilość osób i rodzin potrzebujących. Jeśli chodzi o podnoszony w skardze zarzut fałszowania i usuwania dokumentów z akt sprawy, to wyjaśnić należy, że sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania tych kwestii. W tych sprawach skarżący może zwrócić się o podjęcie odpowiednich działań do organów ścigania. Końcowo odnosząc się do zarzutu nieprzyznania wnioskowanego świadczenia z urzędu wskazać należy, że postępowanie w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej co do zasady jest postępowaniem wnioskowym (art. 102 ust. 1 ustawy). Możliwość wszczęcia postępowania z urzędu ogranicza się właściwie do przypadków, gdy przedmiotem postępowania jest ustalenie obowiązku administracyjnego, bądź pozbawienie uprawnienia, ewentualnie do sytuacji gdy osoba ubiegająca się o jedno świadczenie nie spełnia wymogów formalnych do jego otrzymania, a spełnia wymogi do uzyskania innego świadczenia (vide I. Sierpowska, Komentarz do art. 102 ustawy o pomocy społecznej. Lex Omega, wyroki WSA: w Gdańsku z dnia 19 maja 2010r. w sprawie II SA/Gd 135/10, w Opolu z dnia 13 maja 2014r. w sprawie II SA/Op 136/14, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W realiach niniejszej sprawy zaznaczyć trzeba, że skarżący nie był zainteresowany korzystaniem z obiadów w miejscu wskazanym przez organ pomocy społecznej, co jednoznacznie wynika zarówno z treści wniosku, odwołania od decyzji organu I instancji, jak i skargi do sądu administracyjnego. W tej sytuacji uznać wypada, że organ nie był uprawniony do przyznania świadczenia w postaci obiadów wbrew wyraźnej woli B.M., a więc w innej placówce niż wskazana przez wnioskodawcę. Ponadto takie rozstrzygnięcie mogłoby prowadzić do zmarnotrawienia przyznanych środków publicznych. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013r., poz. 461 ze zm.). IB